हाऊसिंग सोसायटीमध्ये तुम्ही नक्की 'कोण' आहात? सदस्यांचे ५ प्रकार आणि कोणाला असतात मतदानाचे अधिकार; जाणून घ्या नियम

महाराष्ट्रातील हाऊसिंग सोसायट्यांमध्ये सदस्यांचे विविध प्रकार असतात, जसे की नियमित, सह-सदस्य, नाममात्र सदस्य. महाराष्ट्र सहकारी संस्था अधिनियम १९६० नुसार प्रत्येक प्रकारच्या सदस्याचे अधिकार, कर्तव्ये, जसे की मतदान, निवडणूक लढवणे, वेगवेगळे ठरलेत. 

हाऊसिंग सोसायटीमध्ये तुम्ही नक्की 'कोण' आहात?

मुंबई : महाराष्ट्रातील शहरांमध्ये हाऊसिंग सोसायट्यांची संख्या झपाट्याने वाढत आहे. सोसायटी सुरळीत चालवण्यासाठी 'व्यवस्थापन समिती' (Management Committee) कणा असते. मात्र, महाराष्ट्र सहकारी संस्था अधिनियम १९६० नुसार, सोसायटीमध्ये केवळ 'मालक' असणे पुरेसे नाही; तुम्ही कोणत्या प्रकारचे सदस्य आहात, यावर तुमचे अधिकार ठरतात. ९९% लोकांना या तांत्रिक बाबी माहीत नसतात. चला तर मग, जाणून घेऊया सदस्यांचे नेमके प्रकार 

१. नियमित किंवा सक्रिय सदस्य (Regular/Active Member)

हा सोसायटीचा मुख्य सभासद असतो, ज्याच्या नावे फ्लॅटची मालकी असते.

अधिकार: यांना वार्षिक सर्वसाधारण सभेत (AGM) मतदानाचा पूर्ण अधिकार असतो.

निवडणूक: हे सदस्य अध्यक्ष, सचिव किंवा खजिनदार पदासाठी निवडणूक लढवू शकतात.

अट: सोसायटीची सर्व देयके (Maintenance) वेळेवर भरणे बंधनकारक आहे. 

२. सह-सदस्य (Associate Member)

जेव्हा फ्लॅट खरेदी करताना दोन नावे असतात (उदा. पती-पत्नी किंवा पिता-पुत्र), तेव्हा दुसऱ्या क्रमांकावर असलेल्या व्यक्तीला 'सह-सदस्य' म्हणतात.

अधिकार: मुख्य सदस्याच्या अनुपस्थितीत आणि त्यांच्या लेखी परवानगीनेच यांना मतदानाचा किंवा निवडणूक लढवण्याचा अधिकार मिळतो.

मर्यादा: मुख्य सदस्य उपस्थित असल्यास सह-सदस्याला मत देता येत नाही. 

३. नाममात्र सदस्य (Nominal Member)

यामध्ये प्रामुख्याने भाडेकरू किंवा फ्लॅटमध्ये तात्पुरते राहणाऱ्या व्यक्तींचा समावेश होतो.

अधिकार: यांना मालकी हक्क नसतो आणि मतदानाचा किंवा निवडणूक लढवण्याचा अधिकारही नसतो.

बंधन: यांना केवळ सोसायटीच्या नियमांचे पालन करावे लागते. 

४. व्यवस्थापन समिती सदस्य (Committee Member)

जे सदस्य निवडणुकीद्वारे निवडून येतात, त्यांना समिती सदस्य म्हणतात.

रचना: सोसायटीच्या सभासद संख्येनुसार ही समिती ९ ते २१ जणांची असू शकते.

कालावधी: या समितीची मुदत साधारणतः ५ वर्षांची असते. यामध्ये अध्यक्ष, उपाध्यक्ष, सचिव आणि खजिनदार ही मुख्य पदे असतात. 

५. तज्ज्ञ किंवा नामनिर्देशित सदस्य (Expert/Co-opted Member)

एखाद्या विशेष तांत्रिक कामासाठी किंवा सल्ल्यासाठी समिती एखाद्या तज्ज्ञ व्यक्तीची नियुक्ती करू शकते.

अधिकार: हे सदस्य केवळ सल्लागार म्हणून काम करतात. त्यांना कोणत्याही ठरावावर मतदान करण्याचा अधिकार नसतो. 

'अक्रिय' सदस्य म्हणजे काय?

जर एखाद्या सदस्याने सलग ५ वर्षे एकाही वार्षिक सभेला (AGM) हजेरी लावली नाही किंवा सोसायटीचे मेंटेनन्स थकवले, तर त्याला 'अक्रिय सदस्य' (Non-active Member) घोषित केले जाऊ शकते. अशा व्यक्तीचा मतदानाचा आणि निवडणूक लढवण्याचा अधिकार रद्द होतो. 

महत्त्वाची टीप

तुमची सोसायटी पारदर्शकपणे चालवण्यासाठी तुम्हाला तुमच्या सदस्यत्वाचा प्रकार आणि त्यासोबत मिळणारे अधिकार माहीत असणे अत्यंत गरजेचे आहे.