शेतजमिनीची सरकारी मोजणी होऊनही शेजाऱ्याचा वाद? जाणून घ्या 'हे' कायदेशीर पर्याय आणि दाद मागण्याची पद्धत

Agricultural Land Survey Dispute: शेतजमिनीची सरकारी मोजणी होऊनही शेजारी हद्द मान्य करत नसेल, तर कायदेशीर मार्गांचा अवलंब करणे महत्त्वाचे आहे. तहसीलदारांकडे हरकत नोंदवण्यापासून ते दिवाणी न्यायालयात दावा दाखल करण्यापर्यंतचे टप्पे या लेखात दिले आहेत. 

शेतजमिनीची सरकारी मोजणी होऊनही शेजाऱ्याचा वाद?

पुणे : ग्रामीण भागात शेतजमिनीच्या बांधावरून किंवा हद्दीवरून वाद होणे ही पाचवीला पुजलेली बाब आहे. अनेकदा महसूल विभागामार्फत अधिकृत मोजणी केली जाते, तरीही काही वेळा शेजारील जमीनमालक ती हद्द मान्य करत नाहीत किंवा मोजणीत त्रुटी असल्याचा दावा करतात. अशा वेळी हातघाईवर न येता कायद्याचा आधार घेऊन हा प्रश्न कसा सोडवता येतो, याची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे. 

मोजणी प्रक्रिया नक्की कशी पार पडते?

शेतजमिनीची मोजणी ही भू-अभिलेख विभाग आणि महसूल प्रशासनामार्फत केली जाते. यात सातबारा, फेरफार नोंदी आणि 'टीपण' (जुने नकाशे) यांचा आधार घेतला जातो. मोजणीवेळी दोन्ही बाजूंच्या खातेदारांना नोटीस देऊन उपस्थित राहण्याची संधी दिली जाते, जेणेकरून पारदर्शकता राहील. 

मोजणी मान्य नसेल तर काय करावे? (स्टेप-बाय-स्टेप मार्गदर्शक)

१. तहसीलदारांकडे लेखी हरकत

जर तुम्हाला मोजणीच्या अहवालात त्रुटी वाटत असतील, तर तुम्ही संबंधित तहसील कार्यालयात लेखी हरकत नोंदवू शकता. मोजणी योग्य झाली नसल्याचे तांत्रिक पुरावे देऊन तुम्ही 'पुनर्मोजणी'ची मागणी करू शकता.

२. उपविभागीय अधिकारी (SDO) आणि अपील

तहसीलदारांच्या निर्णयावर समाधान झाले नाही, तर तुम्ही उपविभागीय अधिकारी (प्रांत अधिकारी) यांच्याकडे अपील करू शकता. त्यानंतरही जिल्हाधिकारी किंवा विभागीय आयुक्तांकडे दाद मागण्याची तरतूद महसूल कायद्यात आहे.

३. दिवाणी न्यायालयाचा (Civil Court) पर्याय

महसूल प्रशासनाकडून न्याय मिळाला नाही, तर 'सीमा निश्चिती'साठी (Boundary Dispute) दिवाणी न्यायालयात दावा दाखल करता येतो. न्यायालय स्वतःहून एखादा 'कमिशनर' (सर्वेक्षक) नेमून जमिनीची वस्तूस्थिती तपासून अंतिम निकाल देऊ शकते, जो दोन्ही पक्षांवर बंधनकारक असतो. 

पोलीस तक्रार कधी करावी?

जमिनीचा वाद हा प्रामुख्याने दिवाणी स्वरूपाचा असतो. मात्र, हद्दीच्या वादातून जर कुणी जबरदस्तीने अतिक्रमण, बांधकाम किंवा पिकांचे नुकसान करत असेल, तर शांतता राखण्यासाठी तुम्ही स्थानिक पोलीस ठाण्यात तक्रार देऊ शकता. 

वाद टाळण्यासाठी 'हे' करा

कागदपत्रे अपडेट ठेवा: तुमचा सातबारा आणि फेरफार नोंदी वेळोवेळी तपासा.

डिजिटल नकाशा: सध्या शासनाने डिजिटल नकाशे उपलब्ध करून दिले आहेत, त्याचा आधार घ्या.

सामंजस्य: शक्य असल्यास गावातील तंटामुक्त समिती किंवा ज्येष्ठ व्यक्तींच्या मध्यस्थीने वाद सोडवण्याचा प्रयत्न करा, जेणेकरून वेळ आणि पैसा वाचेल.

महत्त्वाची टीप: मोजणी झाल्यानंतर संबंधित सर्वेक्षकाने दिलेल्या 'मोजणी पावती' आणि 'नकाशा' यांची प्रत जपून ठेवा. भविष्यातील कायदेशीर लढाईत हे तुमचे सर्वात प्रबळ पुरावे ठरतात.