रील्सचं व्यसन लागलं की काही मिनिटांचं स्क्रोलिंग कधी तासांमध्ये बदलतं, हे कळतही नाही. सतत शॉर्ट-व्हिडिओ पाहिल्याने तुमचं लक्ष, झोप, उत्पादकता आणि दैनंदिन कामांवर कसा परिणाम होतो, शिवाय ही सवय मोडणं इतकं कठीण का आहे, हे जाणून घ्या.
TikTok ने पहिल्यांदा शॉर्ट, व्हर्टिकल व्हिडिओंची क्रेझ जगभर पसरवली. हे ॲप २०१७ मध्ये आंतरराष्ट्रीय स्तरावर लाँच झालं आणि २०१८ पर्यंत भारतात प्रचंड लोकप्रिय झालं. त्यानंतर २०२० मध्ये इन्स्टाग्रामने आपलं रील्स फीचर आणलं आणि लवकरच फेसबुक आणि यूट्यूबनेही शॉर्ट-व्हिडिओच्या या प्रवाहात उडी घेतली. आज कोट्यवधी लोक दररोज हे व्हिडिओ पाहतात.
25
रिल्स पाहण्याचे व्यसन
आपल्याला रील्सचं व्यसन लावण्यात आपला मेंदू महत्त्वाची भूमिका बजावतो. जेव्हा आपण एखादा आवडता व्हिडिओ पाहतो, तेव्हा आपला मेंदू 'डोपामाइन' नावाचं केमिकल रिलीज करतो, ज्यामुळे आपल्याला आनंद मिळतो. हा आनंद पुन्हा मिळवण्यासाठी आपण सतत स्क्रोल करत राहतो. पुढे काय येणार याची उत्सुकता आणि ऑटो-प्ले फीचरमुळे हे थांबवणं आणखी कठीण होतं आणि तासन् तास वाया जातात.
35
मानसिक आणि शारीरिक आरोग्य बिघडवते
खूप जास्त रील्स पाहिल्यामुळे लक्ष केंद्रित करणं कठीण होतं. अनेकजण तर कामाच्या ठिकाणीही स्क्रोलिंग करतात, ज्यामुळे त्यांच्या कामावर परिणाम होतो. एका अभ्यासानुसार, भारतीय त्यांच्या फोनवरील वेळेपैकी जवळपास पाचवा हिस्सा शॉर्ट व्हिडिओ पाहण्यात घालवतात. ६४% लोकांनी मान्य केलं की ते पूर्वीपेक्षा जास्त व्हिडिओ पाहतात. ॲपचं अल्गोरिदम तुम्हाला आवडणाऱ्या वस्तूंच्या जाहिराती दाखवतं, ज्यामुळे तुम्ही विचार न करता खरेदी करता आणि कर्जात बुडू शकता. विद्यार्थ्यांचा नवीन कौशल्यं शिकण्याचा वेळ यात वाया जातो. रिपोर्ट्सनुसार, ८९% Gen Z दररोज रील्स पाहतात, त्यापैकी अनेक जण दोन तासांपेक्षा जास्त वेळ घालवतात.
सोशल मीडियावर सतत स्क्रोलिंग करत राहण्याला 'डूमस्क्रोलिंग' म्हणतात. यामुळे झोप न लागणं, चिंता आणि नैराश्य येऊ शकतं. या मानसिक थकव्याचा परिणाम कामावर होतो आणि आर्थिक ताण येऊ शकतो. तसेच, रील्सवर योग्य पात्रता नसताना स्टॉक किंवा क्रिप्टोमध्ये गुंतवणुकीचा सल्ला देणाऱ्या 'फिनफ्लुएन्सर्स'पासून सावध राहा. संशोधन न करता त्यांच्या टिप्स फॉलो केल्यास मोठं आर्थिक नुकसान होऊ शकतं.
55
रिल्स पाहण्याची सवय अशी सोडा
रील्स पाहणं पूर्णपणे सोडणं कदाचित कठीण असेल, पण तुम्ही ते कमी नक्कीच करू शकता. दिवसाला १५-२० मिनिटांची वेळमर्यादा सेट करा. विनाकारण स्क्रोलिंग टाळण्यासाठी सोशल मीडिया नोटिफिकेशन्स बंद करा. मोकळा वेळ वाचन, फिरायला जाणं किंवा कुटुंबासोबत घालवणं यांसारख्या छंदांसाठी वापरा. आठवड्यातून एक दिवस 'डिजिटल डिटॉक्स' करून पाहा. ॲप उघडण्यापूर्वी स्वतःला विचारा: 'मला खरंच आत्ता हे पाहण्याची गरज आहे का?'
