Bank Account : तुमच्या नकळत बँक खात्यातून पैसे कट झालेत? मग हे एक काम लगेच करा

Bank Account: तुम्ही कोणताही व्यवहार न करता तुमच्या बँक खात्यातून पैसे कट झालेत का? अशा वेळी बँकेची चूक, ग्राहकाची जबाबदारी आणि तक्रार करण्याची वेळ याबद्दलचे नियम माहिती असणं खूप गरजेचं आहे.

बँक फ्रॉड आणि रिफंड

आजकाल ऑनलाइन पेमेंटचं प्रमाण वाढलंय, पण त्यासोबतच बँक खात्यातून नकळत पैसे कट होण्याच्या घटनाही वाढल्यात. भामटे फेक एसएमएस, फ्रॉड लिंक्स, फोन कॉल्स आणि धोकादायक अ‍ॅप्सच्या माध्यमातून बँक डिटेल्स चोरतात. अनेकदा तुम्ही कोणताही व्यवहार न करता खात्यातून पैसे उडतात. असं झाल्यास तुम्ही लगेच बँकेशी संपर्क साधून तक्रार नोंदवली पाहिजे. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या (RBI) नियमांनुसार, जर बँकेच्या चुकीमुळे पैसे कट झाले असतील, तर ग्राहकाला कोणताही भुर्दंड बसत नाही. बँकेची किंवा तुमची चूक नसतानाही थर्ड-पार्टी सिक्युरिटीमुळे फ्रॉड झाला असेल, तरीही वेळेत तक्रार करणं महत्त्वाचं आहे. अर्थात, प्रत्येक फ्रॉडमध्ये पूर्ण पैसे परत मिळतीलच याची शाश्वती नसते.

पैसे कट झाल्यावर सर्वात आधी काय करावं?

तुमच्या खात्यातून संशयास्पद व्यवहार झाल्याचं समजताच, लगेच बँकेच्या अधिकृत कस्टमर केअर नंबरवर किंवा अ‍ॅपवर तक्रार करा. गरज पडल्यास बँक खाते, कार्ड किंवा इंटरनेट बँकिंग तात्पुरतं ब्लॉक करायला सांगा. व्यवहाराची तारीख, रक्कम, ट्रान्झॅक्शन आयडी, बँकेचा मेसेज आणि तक्रार क्रमांक नक्की सेव्ह करून ठेवा. ऑनलाइन आर्थिक फसवणूक झाल्यास तुम्ही भारत सरकारच्या '1930' या सायबर क्राईम हेल्पलाईन नंबरवर लगेच कॉल करू शकता. याशिवाय, नॅशनल सायबर क्राईम रिपोर्टिंग पोर्टलवर जाऊनही तुम्ही तक्रार नोंदवू शकता. तक्रार नोंदवल्याचा नंबर (Acknowledgement Number) जपून ठेवा, कारण तो नंतर चौकशीसाठी आणि पैसे परत मिळवण्यासाठी उपयोगी पडतो. बँकेत आणि सायबर क्राईम पोर्टलवर तक्रार करायला अजिबात उशीर करू नका.

रिझर्व्ह बँकेचे (RBI) नियम काय सांगतात?

बँकेच्या चुकीमुळे किंवा त्रुटीमुळे तुमच्या खात्यातून पैसे कट झाले असतील, तर तुमची जबाबदारी शून्य (Zero Liability) असते. तुमची किंवा बँकेची चूक नसताना थर्ड-पार्टीमुळे पैसे गेले असतील, आणि तुम्ही बँकेचा मेसेज आल्यापासून ३ कामकाजाच्या दिवसांत (Working Days) तक्रार केली, तर नियमांनुसार तुम्हाला झिरो लायबिलिटीचा फायदा मिळतो. जर तुम्ही ४ ते ७ दिवसांत तक्रार केली, तर खात्याचा प्रकार आणि नियमांनुसार तुमची जबाबदारी ठरवली जाते. ७ दिवसांपेक्षा जास्त उशीर झाल्यास बँकेचे स्वतःचे नियम लागू होतात. पण, जर तुम्ही तुमचा पासवर्ड, ओटीपी (OTP) किंवा पिन कोणासोबत शेअर केला असेल आणि त्यामुळे फ्रॉड झाला असेल, तर बँकेला तक्रार करेपर्यंत झालेल्या नुकसानीची जबाबदारी तुमचीच असते. त्यामुळे फ्रॉड कसा झाला आणि तुम्ही किती वेळात तक्रार केली, या गोष्टी खूप महत्त्वाच्या ठरतात.

गेलेले पैसे किती दिवसांत परत मिळतात?

रिझर्व्ह बँकेच्या (RBI) मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, झिरो लायबिलिटी किंवा लिमिटेड लायबिलिटी असलेल्या प्रकरणांमध्ये, ग्राहकाने तक्रार केल्यापासून १० कामकाजाच्या दिवसांत बँकेने ती रक्कम तात्पुरती खात्यात जमा करणं बंधनकारक आहे. पण हा अंतिम निर्णय नसतो किंवा प्रत्येक फ्रॉडमध्ये पैसे मिळतीलच असं नाही. बँक या प्रकरणाची चौकशी चालू ठेवते आणि चौकशीच्या निकालानुसार ग्राहकाची अंतिम जबाबदारी ठरवली जाते. तक्रार करण्यासाठी ७ दिवस वाट पाहावी लागते, हा एक गैरसमज आहे. फ्रॉड झाल्याचं समजताच शक्य तितक्या लवकर तक्रार करणं केव्हाही चांगलं. तुमच्या तक्रारीची कॉपी, बँकेचं उत्तर, व्यवहाराचे तपशील आणि सायबर क्राईम तक्रार क्रमांक जपून ठेवा. जर बँकेने तुमच्या तक्रारीचं निवारण केलं नाही, तर तुम्ही बँकेच्या प्रक्रियेनंतर रिझर्व्ह बँकेच्या लोकपालाकडे (RBI Ombudsman) दाद मागू शकता.

सायबर फ्रॉडपासून वाचण्यासाठी काय करावं?

बँकेच्या नावाने आलेल्या कोणत्याही अनोळखी लिंकवर क्लिक करू नका. तुमचा ओटीपी (OTP), यूपीआय पिन (UPI PIN), कार्ड डिटेल्स आणि इंटरनेट बँकिंगचा पासवर्ड कोणासोबतही शेअर करू नका. स्वतःला बँक अधिकारी सांगून कॉल करणाऱ्यांना तुमची गोपनीय माहिती अजिबात देऊ नका. पैसे कट झाल्याचा मेसेज आल्यास, तो व्यवहार खरा आहे की नाही हे बँकेच्या अधिकृत अ‍ॅप किंवा वेबसाईटवर तपासून पाहा. फ्रॉड झाल्याची खात्री होताच लगेच बँकेला आणि '1930' या हेल्पलाईन नंबरवर संपर्क करा. तक्रार करायला उशीर केल्यास पैसे परत मिळण्याची शक्यता कमी होते. रिझर्व्ह बँकेचे नियम ग्राहकांना संरक्षण देत असले, तरी पूर्ण पैसे परत मिळणं हे फ्रॉडचं स्वरूप आणि चौकशीच्या निकालावर अवलंबून असतं. त्यामुळे पैसे कट झाल्यावर लगेच अ‍ॅक्शन घेणं, पुरावे जपणं आणि अधिकृत ठिकाणी तक्रार करणं सर्वात महत्त्वाचं आहे.