पेट्रोल, दूध आणि किराणा सामानाचे दर गगनाला भिडले आहेत. पण चहासोबत खाल्ल्या जाणाऱ्या पार्ले-जी बिस्किटाची किंमत आजही सर्वसामान्यांच्या खिशाला परवडणारी आहे. कंपनी हे कसं मॅनेज करते?
भारतात चहासोबत पार्ले-जी बिस्किट खाण्याची सवय अनेक पिढ्यांपासून चालत आली आहे. कामगारांपासून ते विद्यार्थ्यांपर्यंत सगळेच हे बिस्किट आवडीने खरेदी करतात. बाजारात इतर वस्तूंचे भाव वाढत असताना, पार्ले-जीची किंमत मात्र स्थिर आहे. कंपनीने किंमत न वाढवता एक खास शक्कल लढवली आहे. कच्च्या मालाचे दर वाढल्यावर कंपनीने बिस्किटाची किंमत वाढवण्याऐवजी पाकिटाचे वजन कमी केले. या बिझनेस स्ट्रॅटेजीला 'श्रिंकफ्लेशन' (Shrinkflation) म्हणतात. यासोबतच ग्राहकांच्या सवयी, उत्पादन पद्धत आणि मोठ्या प्रमाणावरील विक्री यामुळे कंपनी नफा कमवते.
24
पार्ले-जीच्या बिझनेसचं रहस्य काय?
ग्राहक आजही दुकानात ५ रुपयेच देतो, पण त्याला मिळणाऱ्या बिस्किटांचे प्रमाण आता कमी झाले आहे. ५ रुपये ही रक्कम खिशातून काढायला ग्राहकांना सोपी वाटते. चहाच्या टपरीवर सुट्टे पैसे शोधण्याऐवजी लोक पटकन ५ रुपयांचे पार्ले-जी घेतात. कंपनीने किंमत वाढवली असती, तर ग्राहकांनी दुसऱ्या ब्रँडचा विचार केला असता. पार्ले कंपनीने देशभरात अनेक स्थानिक कारखान्यांसोबत करार केले आहेत. यामुळे माल एका ठिकाणाहून दुसरीकडे नेण्याचा वाहतूक खर्च वाचतो. एका पाकिटामागे मिळणारा नफा कमी असला, तरी कंपनी कोट्यवधी पाकिटे विकते आणि त्यातून मोठा फायदा मिळवते.
34
कंपनी नफा कसा कमवते?
पार्ले-जी एका सेकंदात किती पाकिटे विकते किंवा नेमका किती नफा कमवते, याचे अधिकृत आकडे कंपनीच सांगू शकते. पण या यशामागे फक्त कमी किंमत नाही, तर त्यांची भक्कम ब्रँड आयडेंटिटी आहे. पिवळ्या रंगाचे पाकीट आणि त्यावरचा तो गोड चेहरा लोकांच्या मनात पक्का बसला आहे. लोक जेव्हा कमी बजेटमध्ये खरेदी करतात, तेव्हा ते ओळखीच्या ब्रँडलाच पसंती देतात. पार्ले-जीची ही गोष्ट फक्त एका बिस्किटाची नाही, तर उत्पादन, वितरण आणि ग्राहकांची मानसिकता अचूक ओळखणाऱ्या एका यशस्वी बिझनेस मॉडेलची आहे.
एक छोटेसे बिस्किटाचे पाकीट एवढी मोठी बाजारपेठ कशी तयार करू शकते, याचे पार्ले-जी हे एक उत्तम उदाहरण आहे. महागाई वाढली की वस्तूचे भाव वाढवणे हा एकच पर्याय नसतो. उत्पादन खर्च कमी करणे, वाहतुकीत बचत करणे, पाकिटाचा आकार बदलणे आणि जास्तीत जास्त विक्री करणे, असे अनेक मार्ग कंपन्या वापरतात. आजही पार्ले-जीचे पाकीट पाहिल्यावर ग्राहकांना त्याची किंमत लगेच आठवते, हेच या ब्रँडचे सर्वात मोठे यश आहे. एका साध्या बिस्किटाच्या पाकिटात किंमत आणि ग्राहकांचे मानसशास्त्र समजून घेण्याचा एक मोठा धडा दडलेला आहे.
