Credit Score : तुमचा सिबिल स्कोर घसरलाय? तो पुन्हा वाढायला किती वेळ लागतो, जाणून घ्या कामाची गोष्ट

एकदा क्रेडिट स्कोअर खराब झाला की तो कायमचा तसाच राहतो, असं अनेकांना वाटतं. पण हे खरं नाही. तुमचा स्कोअर पुन्हा सुधारू शकतो. पण यासाठी अपेक्षेपेक्षा जास्त आणि भीतीपेक्षा कमी वेळ लागतो.

मुंबई : तुमच्या क्रेडिट रिपोर्टवर येणाऱ्या प्रत्येक निगेटिव्ह गोष्टीला एक मुदत असते. भारतात, बहुतेक निगेटिव्ह माहिती, जसं की कर्जाचे हप्ते थकवणं, कर्ज सेटल करणं किंवा कर्ज बुडवणं, या सगळ्याची नोंद तुमच्या सिबिल रिपोर्टमध्ये साधारणपणे सात वर्षांसाठी राहते. दिवाळखोरीसारख्या मोठ्या प्रकरणात हा कालावधी अजून जास्त असू शकतो.

तुमच्या रिपोर्टवर डाग लागला तर काय होतं?

पण कॅलेंडरच्या तारखेपेक्षाही एक महत्त्वाची गोष्ट आहे. ती म्हणजे, वेळेसोबत या निगेटिव्ह नोंदीचा प्रभाव कमी होत जातो. सहा वर्षांपूर्वी तुम्ही एखादं कर्ज बुडवलं असेल, तर त्याचा परिणाम सहा महिन्यांपूर्वी बुडवलेल्या कर्जापेक्षा खूपच कमी असतो. सिबिलसारख्या क्रेडिट स्कोरिंग एजन्सी नव्या माहितीला जास्त महत्त्व देतात. त्यामुळे जरी तुमच्या रिपोर्टवर जुना डाग दिसत असला, तरी त्याचं वजन कमी झालेलं असतं. पूनावाल फिनकॉर्प सारख्या कंपन्यांच्या मते, नियमितपणे क्रेडिट स्कोअर तपासल्यास तुम्हाला तुमच्या सद्यस्थितीचा अंदाज येतो.

नुकसान किती मोठं, यावर वेळेचं गणित अवलंबून

प्रत्येक चुकीची शिक्षा सारखी नसते. त्यामुळे सगळ्यांना एकाच तराजूत तोलणं चुकीचं आहे. समजा, तुम्ही एखादा हप्ता ३० दिवस उशिरा भरला, तर तुमचा स्कोअर ५० ते १०० पॉईंट्सने कमी होऊ शकतो. पण जर तुमचा बाकीचा रेकॉर्ड स्वच्छ असेल, तर पुढचे सहा ते बारा महिने वेळेवर पेमेंट करून तुम्ही हे नुकसान भरून काढू शकता.

सेटल केलेलं अकाऊंट हे त्यापेक्षा गंभीर प्रकरण आहे. जेव्हा तुम्ही बँकेशी किंवा कर्ज देणाऱ्या कंपनीशी बोलणी करून मूळ रकमेपेक्षा कमी पैसे भरता, तेव्हा रिपोर्टमध्ये 'Closed' ऐवजी 'Settled' असं दिसतं. याचा अर्थ, तुम्ही मूळ कराराचा मान ठेवला नाही, असा संदेश भविष्यात कर्ज देणाऱ्यांना मिळतो. सेटलमेंटमुळे झालेलं नुकसान भरून काढायला साधारणपणे दोन ते तीन वर्षं लागतात, पण ती नोंद मात्र सात वर्षं तशीच राहते.

कर्ज बुडवणे (Default) किंवा राइट-ऑफ (Write-off) हे सगळ्यात गंभीर प्रकार आहेत. जर एखाद्या कंपनीने तुमचं कर्ज 'नुकसान' म्हणून गृहीत धरलं असेल, तर तुमचा स्कोअर ५०० च्या खाली गेलेला असू शकतो. अशा परिस्थितीतून पुन्हा ७०० च्या वर स्कोअर आणणं हे तीन ते पाच वर्षांचं मोठं काम आहे. त्यासाठी तुम्हाला जाणीवपूर्वक प्रयत्न करावे लागतील. फक्त शांत बसून निगेटिव्ह नोंद हटण्याची वाट पाहणं हा काही उपाय नाही.

'दुरुस्ती' म्हणजे नेमकं काय?

लोक क्रेडिट 'दुरुस्ती'बद्दल असं बोलतात, जणू काही ही एक शर्यत आहे आणि तिची अंतिम रेषा ठरलेली आहे. पण तसं काही नाही. तुमचा क्रेडिट स्कोअर हा सतत बदलत असतो. जेव्हा कोणतीही बँक किंवा कंपनी तुमच्या व्यवहाराची नवी माहिती अपडेट करते, तेव्हा तो पुन्हा मोजला जातो. 'दुरुस्ती' म्हणजे भूतकाळ पुसून टाकणं नाही, तर चांगल्या व्यवहारांनी जुन्या चुकांवर पांघरूण घालणं.

याचा अर्थ, नवीन क्रेडिट अकाऊंट उघडून ते चांगल्या प्रकारे सांभाळणं. यासाठी 'सिक्योर्ड क्रेडिट कार्ड' हा एक उत्तम पर्याय आहे. यात तुम्ही ठराविक रक्कम डिपॉझिट म्हणून ठेवता. हे कार्ड कमी वापरा आणि दर महिन्याला पूर्ण बिल भरा. असं केल्याने तुमची सकारात्मक पेमेंट हिस्ट्री तयार होऊ लागते. बारा ते अठरा महिन्यांनंतर या सवयीचा चांगला परिणाम दिसू लागतो.

एखादं छोटं पर्सनल लोन घेऊन ते वेळेवर फेडल्यासही मदत होते. कारण यामुळे तुमच्या क्रेडिट मिक्समध्ये विविधता येते. जे लोक वेगवेगळ्या प्रकारची कर्जं जबाबदारीने सांभाळू शकतात, त्यांना स्कोअरिंग मॉडेल चांगले गुण देतात. अनेक प्लॅटफॉर्मवर तुम्ही तुमचा मोफत CIBIL स्कोर तपासू शकता. दर तीन महिन्यांनी स्कोअर तपासल्यास तुम्हाला तुमच्या प्रगतीचा अंदाज येतो आणि रिपोर्टमधील चुका वेळेत लक्षात येतात.

शॉर्टकटच्या मोहात पडू नका

अनेक कंपन्या ३० किंवा ६० दिवसांत तुमचा क्रेडिट स्कोअर 'ठीक' करून देण्याची हमी देतात. पण हे एक मृगजळ आहे. या कंपन्या तुमच्या रिपोर्टमधील प्रत्येक निगेटिव्ह गोष्टीवर हरकत घेतात. त्यांना आशा असते की क्रेडिट ब्युरो वेळेत या सगळ्याची पडताळणी करू शकणार नाही. चौकशीदरम्यान काही नोंदी तात्पुरत्या हटवल्या जातात आणि स्कोअर वाढलेला दिसतो. पण पडताळणी पूर्ण झाल्यावर त्या नोंदी पुन्हा येतात आणि स्कोअर पुन्हा खाली येतो.

खऱ्या क्रेडिट दुरुस्तीची प्रक्रिया खूप कंटाळवाणी आहे. यात तुम्हाला महिने-न-महिने, वर्षानुवर्षे बिलं वेळेवर भरावी लागतात. क्रेडिट कार्डची लिमिट ३० टक्क्यांपेक्षा कमी वापरावी लागते. एकाच वेळी अनेक कर्जांसाठी अर्ज करण्याचा मोह टाळावा लागतो. कारण प्रत्येक चौकशीचा तुमच्या स्कोअरवर थोडा भार पडतो.

वास्तववादी वेळेबद्दल बोलायचं झाल्यास -

• काही किरकोळ चुका - जर तुम्ही काही हप्ते उशिरा भरले असतील, तर ६ ते १२ महिन्यांत तुमचा स्कोअर सुधारू शकतो.
• सेटलमेंट किंवा मोठी थकबाकी - अशा परिस्थितीत १८ महिने ते ३ वर्षांचा कालावधी लागू शकतो.
• डिफॉल्ट किंवा राइट-ऑफ - यातून बाहेर पडून विश्वासार्हता पुन्हा मिळवण्यासाठी ३ ते ५ वर्षांची आर्थिक शिस्त आवश्यक आहे.

हे सर्व तेव्हाच शक्य आहे, जेव्हा तुम्ही सक्रियपणे प्रयत्न कराल. फक्त वाट पाहिल्यास प्रत्येक गोष्टीला अनेक वर्षं जास्त लागतील.

संयम हाच खरा शॉर्टकट

क्रेडिट स्कोअर सुधारण्यासाठी 'वेळ' हाच सर्वात मोठा घटक आहे, हे ऐकायला कोणालाच आवडत नाही. पण हेच सत्य आहे. चांगली गोष्ट ही आहे की, आपली आर्थिक व्यवस्था तुम्हाला दुसरी संधी देण्यासाठीच बनलेली आहे. तुम्ही वेळेवर भरलेला प्रत्येक हप्ता तुमच्या बाजूने एक प्लस पॉईंट असतो. जबाबदार आर्थिक वर्तनाचं प्रत्येक वर्ष जुन्या चुकांना मागे टाकतं. तुमचा प्रवास कोणत्या दिशेने चालला आहे, हे जास्त महत्त्वाचं आहे. आणि हा प्रवास त्याच क्षणी सुरू होतो, ज्या क्षणी तुम्ही ठरवता.