Credit Score: एकदा खाली आलेला सिबिल स्कोअर पुन्हा वाढायला किती वेळ लागतो? जाणून घ्या

एकदा क्रेडिट स्कोअर खराब झाला की तो कायमचा तसाच राहतो असं वाटतं. पण ते खरं नाही. तो पुन्हा सुधारण्यासाठी अनेकांना वाटतं त्यापेक्षा जास्त, पण भीती वाटते त्यापेक्षा कमी वेळ लागतो. चला, याबद्दल सविस्तर जाणून घेऊया.

निगेटिव्ह नोंदींबद्दलचं कटू सत्य

तुमच्या क्रेडिट रिपोर्टमधल्या प्रत्येक निगेटिव्ह एन्ट्रीची एक एक्सपायरी डेट असते. भारतात, बहुतेक नकारात्मक माहिती तुमच्या CIBIL रिपोर्टमध्ये नोंदवल्याच्या तारखेपासून सात वर्षांपर्यंत राहते. यामध्ये सेटल केलेली खाती, राइट-ऑफ केलेली कर्जं, डिफॉल्ट आणि उशिरा केलेले पेमेंट्स या सगळ्यांचा समावेश होतो. दिवाळखोरी (बँकरप्सी) तर यापेक्षा जास्त काळही दिसू शकते.

पण कॅलेंडरपेक्षाही एक महत्त्वाची गोष्ट आहे. ती म्हणजे, वेळेनुसार या निगेटिव्ह नोंदींचं वजन कमी होत जातं. सहा महिन्यांपूर्वी झालेल्या डिफॉल्टपेक्षा सहा वर्षांपूर्वी झालेल्या डिफॉल्टचा तुमच्या स्कोअरवर खूप कमी परिणाम होतो. CIBIL सह इतर क्रेडिट स्कोअरिंग मॉडेल्स जुन्या चुकांपेक्षा तुमच्या अलीकडच्या वर्तनाला जास्त महत्त्व देतात. त्यामुळे जरी तुमच्या रिपोर्टवर तो डाग दिसत असला, तरी त्याचा प्रभाव कमी झालेला असतो. पूनावाला फिनकॉर्पच्या मते, नियमितपणे क्रेडिट स्कोअर तपासल्यास, जुन्या निगेटिव्ह नोंदींचा प्रभाव कमी झाल्यावर तुमची नेमकी स्थिती काय आहे, याचा अंदाज येतो.

नुकसानीचा प्रकार ठरवतो वेळेचा अंदाज

सगळ्या चुका एकाच मापात मोजता येत नाहीत. त्यामुळे होणारे परिणामही वेगवेगळे असतात. तुम्ही फक्त ३० दिवस पेमेंट करायला उशीर केला, तर तुमचा स्कोअर ५० ते १०० पॉईंट्सनी कमी होऊ शकतो. पण जर तुमचा बाकीचा रेकॉर्ड स्वच्छ असेल, तर नियमित वेळेवर पेमेंट करून तुम्ही सहा ते बारा महिन्यांत ही घट भरून काढू शकता.

'सेटल' केलेलं खातं हे त्यापेक्षा गंभीर आहे. जेव्हा तुम्ही कर्ज देणाऱ्या संस्थेशी बोलणी करून थकबाकीपेक्षा कमी रक्कम भरता, तेव्हा रिपोर्टमध्ये 'क्लोज्ड' ऐवजी 'सेटल' असा शेरा येतो. याचा अर्थ, तुम्ही मूळ अटी व शर्ती पाळल्या नाहीत, असा संदेश भविष्यातील कर्जदारांना मिळतो. या सेटलमेंटमुळे झालेलं नुकसान भरून काढायला साधारणपणे दोन ते तीन वर्षं जबाबदारीने आर्थिक वर्तन ठेवावं लागतं, जरी तो शेरा सात वर्षं तसाच राहत असला तरी.

डिफॉल्ट आणि राइट-ऑफ हे सर्वात गंभीर प्रकार आहेत. जर एखाद्या कर्जदाराने तुमचं कर्ज बुडीत खात्यात टाकलं असेल, तर तुमचा स्कोअर ५०० च्या खाली गेलेला असू शकतो. या परिस्थितीतून पुन्हा ७०० च्या वर स्कोअर गाठणं हे तीन ते पाच वर्षांचं मोठं काम आहे, आणि तेही तुम्ही जाणीवपूर्वक प्रयत्न केले तरच शक्य आहे. फक्त निगेटिव्ह नोंद हटण्याची वाट बघणं हा काही उपाय नाही, ती केवळ एक खोटी आशा आहे.

'रिपेअर' म्हणजे नेमकं काय?

लोक क्रेडिट 'रिपेअर'बद्दल असं बोलतात, जणू काही ती एक अंतिम रेषा आहे. पण तसं काही नसतं. तुमचा क्रेडिट स्कोअर हा सतत बदलणारा आकडा आहे. जेव्हा एखादी बँक किंवा संस्था नवीन माहिती रिपोर्ट करते, तेव्हा तो पुन्हा मोजला जातो. 'रिपेअर' म्हणजे भूतकाळ पुसून टाकणं नाही, तर चांगल्या नोंदींनी त्याला झाकून टाकणं आहे.

याचा अर्थ, नवीन क्रेडिट खाती उघडून ती व्यवस्थित सांभाळणं. यासाठी 'सिक्योर्ड क्रेडिट कार्ड' (जिथे तुम्ही ठराविक रक्कम डिपॉझिट ठेवता) हे एक उत्तम साधन आहे. त्याचा वापर कमी ठेवा आणि दर महिन्याला पूर्ण बिल भरा. यामुळे तुमची सकारात्मक पेमेंट हिस्ट्री तयार होऊ लागेल. बारा ते अठरा महिन्यांनंतर या सवयीचा चांगला परिणाम दिसू लागतो.

एखादं छोटं पर्सनल लोन घेऊन ते वेळेवर फेडल्यासही मदत होते, कारण यामुळे तुमच्या क्रेडिट मिक्समध्ये विविधता येते.

वेगवेगळ्या प्रकारची कर्जं जबाबदारीने सांभाळणाऱ्यांना स्कोअरिंग मॉडेल्स चांगले गुण देतात. अनेकजण एक महत्त्वाची गोष्ट विसरतात, ती म्हणजे आपल्या प्रगतीवर लक्ष ठेवणं. अनेक प्लॅटफॉर्म्सवर तुम्ही तुमचा CIBIL स्कोअर मोफत तपासू शकता आणि याचा तुमच्या रेटिंगवर कोणताही परिणाम होत नाही.

दर तीन महिन्यांनी हे केल्यास तुम्हाला तुमच्या प्रवासाची स्पष्ट कल्पना येईल आणि रिपोर्टमधील चुका लवकर लक्षात येतील. क्रेडिट रिपोर्टमध्ये चुका असण्याची शक्यता तुमच्या अपेक्षेपेक्षा जास्त असते. चुकीच्या निगेटिव्ह नोंदींवर आक्षेप घेतल्यास तुमची रिकव्हरी काही महिन्यांनी लवकर होऊ शकते.

झटपट उपायांचा भ्रम

३० किंवा ६० दिवसांत तुमचा क्रेडिट स्कोअर 'ठीक' करून देण्याचा दावा करणाऱ्या कंपन्यांपासून सावध रहा. या कंपन्या सहसा तुमच्या रिपोर्टमधील प्रत्येक निगेटिव्ह गोष्टीवर आक्षेप नोंदवतात. त्यांची अपेक्षा असते की क्रेडिट ब्युरो वेळेत या सगळ्याची पडताळणी करू शकणार नाही आणि काही नोंदी तात्पुरत्या हटवल्या जातील. पण पडताळणी पूर्ण झाल्यावर या नोंदी पुन्हा रिपोर्टमध्ये येतात. त्यामुळे स्कोअरमध्ये होणारी वाढ ही तात्पुरती असते.

खऱ्या क्रेडिट रिपेअरची प्रक्रिया खूप कंटाळवाणी आहे. यात महिनोनमहिने आणि वर्षानुवर्षे बिलं वेळेवर भरायची असतात. क्रेडिट युटिलायझेशन ३० टक्क्यांपेक्षा कमी ठेवायचं असतं. एकाच वेळी अनेक नवीन खात्यांसाठी अर्ज करण्याचा मोह टाळावा लागतो, कारण प्रत्येक 'हार्ड इन्क्वायरी' तुमच्या स्कोअरवर थोडा भार टाकते. वास्तववादी वेळेचा विचार केल्यास:

• काही पेमेंट उशिरा झाल्यामुळे स्कोअर कमी झाला असेल आणि तुम्ही ती सवय सुधारली असेल, तर सहा ते बारा महिन्यांत लक्षणीय सुधारणा दिसेल.
• तुमच्या नावावर सेटल केलेलं खातं असेल किंवा तुम्ही जास्त काळ पेमेंट चुकवलं असेल, तर कर्जदारांचा तुमच्याकडे बघण्याचा दृष्टिकोन बदलायला अठरा महिने ते तीन वर्षं लागतील.
• तुम्ही डिफॉल्ट किंवा राइट-ऑफच्या टप्प्यातून जात असाल, तर विश्वासार्हता पुन्हा मिळवण्यासाठी तीन ते पाच वर्षांचं शिस्तबद्ध आर्थिक वर्तन आवश्यक आहे.

ही सगळी गणितं तुम्ही सक्रिय प्रयत्न करत आहात हे गृहीत धरून आहेत. शांतपणे वाट बघितल्यास प्रत्येक अंदाजित वेळेत अनेक वर्षांची वाढ होऊ शकते.

संयम हाच खरा शॉर्टकट

क्रेडिट रिकव्हरीमध्ये 'वेळ' हाच सर्वात मोठा घटक आहे, हे ऐकायला कोणालाच आवडत नाही. पण हेच सत्य आहे. चांगली गोष्ट ही आहे की, ही व्यवस्था तुम्हाला दुसरी संधी देण्यासाठीच बनवली आहे. वेळेवर भरलेलं प्रत्येक पेमेंट तुमच्या बाजूने एक नवा डेटा पॉईंट तयार करतं. जबाबदारीने वागलेलं प्रत्येक वर्ष जुन्या चुकांना अधिक मागे ढकलतं. कोणत्याही एका दिवसाच्या आकड्यापेक्षा तुमच्या प्रवासाची दिशा जास्त महत्त्वाची आहे आणि ज्या क्षणी तुम्ही ठरवता, त्याच क्षणापासून ती तुमच्या बाजूने वळायला सुरुवात होते.