Will Vs Gift Deed For Property: मृत्यूपत्र की बक्षीसपत्र? मालमत्ता पुढच्या पिढीकडे सोपवण्याचा 'बेस्ट' मार्ग कोणता? जाणून घ्या सविस्तर!

Will Vs Gift Deed For Property: हा लेख मृत्यूपत्र आणि बक्षीसपत्र यातील फरक स्पष्ट करतो, जे मालमत्ता हस्तांतरणासाठी वापरले जातात. मृत्यूपत्र हे व्यक्तीच्या मृत्यूनंतर लागू होते, तर बक्षीसपत्राद्वारे मालमत्तेचा मालकी हक्क तात्काळ हस्तांतरित होतो. 

मृत्यूपत्र की बक्षीसपत्र? मालमत्ता पुढच्या पिढीकडे सोपवण्याचा 'बेस्ट' मार्ग कोणता?

मुंबई: आपली हक्काची कमाई किंवा घर मुलांच्या किंवा नातेवाईकांच्या नावे करताना अनेक ज्येष्ठ नागरिकांच्या मनात एकच प्रश्न असतो - मृत्यूपत्र (Will) करावं की बक्षीसपत्र (Gift Deed)? या दोन्ही कायदेशीर प्रक्रिया असल्या तरी त्यांचे नियम, खर्च आणि परिणाम पूर्णपणे वेगळे आहेत. तुमच्या फायद्याचा निर्णय घेण्यासाठी यातील फरक समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. 

१. मृत्यूपत्र (Will): काय आहेत फायदे?

मृत्यूपत्र म्हणजे एखादी व्यक्ती आपल्या पश्चात आपल्या मालमत्तेची विल्हेवाट कशी लावायची, हे लिहून ठेवते.

अंमलबजावणी: मृत्यूपत्राचा अंमल संबंधित व्यक्तीच्या निधनानंतरच होतो. तोपर्यंत मालमत्तेवर मालकाचाच पूर्ण हक्क राहतो.

खर्च: यासाठी 'स्टॅम्प ड्युटी' भरावी लागत नाही.

नोंदणी: याची नोंदणी (Registration) करणे कायद्याने बंधनकारक नाही, तरीही सुरक्षिततेसाठी नोंदणी करणे केव्हाही चांगले. 

२. बक्षीसपत्र (Gift Deed): तातडीचा मालकी हक्क!

जेव्हा एखादी व्यक्ती आपली मालमत्ता दुसऱ्याला 'भेट' म्हणून कायदेशीररीत्या देते, तेव्हा त्याला 'बक्षीसपत्र' म्हणतात.

मालकी बदल: बक्षीसपत्र केल्यावर मालमत्तेचा ताबा आणि मालकी हक्क तात्काळ दुसऱ्या व्यक्तीकडे (डोनी) जातो.

कायदेशीर नियम: हे नोंदणीकृत असणे बंधनकारक आहे. यामध्ये देणाऱ्याची (डोनर) सही आणि दोन साक्षीदारांची साक्ष आवश्यक असते.

पुनर्विकासात फायदा: अनेकदा जुन्या फ्लॅटच्या पुनर्विकासावेळी नवीन घराच्या कागदपत्रावर मुलांचे नाव लावण्यासाठी बक्षीसपत्राचा वापर केला जातो. 

३. स्टॅम्प ड्युटी आणि खर्च

मृत्यूपत्राच्या तुलनेत बक्षीसपत्राला खर्च जास्त असतो. महाराष्ट्र स्टॅम्प ॲक्टनुसार, बक्षीसपत्रासाठी स्टॅम्प ड्युटी भरणे अनिवार्य आहे. मात्र, जवळच्या नातेवाईकांमध्ये (उदा. पती-पत्नी, मुले, नातवंडे) निवासी किंवा शेतजमीन हस्तांतरित करताना स्टॅम्प ड्युटीमध्ये विशेष सवलती मिळतात. काही शहरांमध्ये यावर अतिरिक्त अधिभार (Sur-charge) असू शकतो. 

४. बक्षीसपत्र रद्द करता येते का?

एकदा केलेले बक्षीसपत्र सहजासहजी रद्द करता येत नाही. परंतु, खालील परिस्थितीत त्याला न्यायालयात आव्हान देता येते.

जर बक्षीसपत्रातील अटींचे पालन झाले नसेल.

कागदपत्रे फसवणूक, भीती किंवा दबावाखाली तयार केली असतील तर.

तुमच्यासाठी काय योग्य?

जर तुम्हाला तुमच्या हयातीतच मालमत्तेचा ताबा मुलांना द्यायचा असेल, तर बक्षीसपत्र उत्तम. मात्र, जोपर्यंत तुम्ही जिवंत आहात तोपर्यंत मालमत्तेवर स्वतःचेच नियंत्रण हवे असेल, तर मृत्यूपत्र करणे अधिक सुरक्षित ठरते.