EPFO Pension: प्रायव्हेट नोकरी करणाऱ्यांसाठी कर्मचारी पेन्शन योजनेचे (EPS) नियम, अटी या लेखात स्पष्ट केल्यात. आजीवन पेन्शनसाठी आवश्यक 10 वर्षांची सेवा, वयाची अट, लवकर पेन्शन घेण्याचे तोटे, 10 वर्षांपूर्वी नोकरी सोडल्यास मिळणारे फायदे यावर माहिती दिली
प्रायव्हेट नोकरी करणाऱ्यांना कधी आणि कशी मिळेल आजीवन पेन्शन?
नवी दिल्ली: प्रायव्हेट सेक्टरमध्ये काम करणाऱ्या कोट्यवधी कर्मचाऱ्यांसाठी EPFO अंतर्गत येणारी कर्मचारी पेन्शन योजना (EPS) ही निवृत्तीनंतरची महत्त्वाची आर्थिक सुरक्षा मानली जाते. दरमहा पगारातून PF कपात होत असली, तरी बहुतांश कर्मचाऱ्यांना पेन्शन कधी सुरू होते, किती मिळते आणि कोणत्या अटी लागू होतात, याबाबत स्पष्ट माहिती नसते.
PF चा बॅलन्स पासबुकमध्ये सहज दिसतो; मात्र EPS मधील पेन्शन ही ठराविक नियम, सूत्रे आणि सेवा कालावधीवर आधारित असते. अलीकडे EPFO चे बदलते नियम, वेतन मर्यादा आणि न्यायालयीन निर्णयांमुळे ही योजना समजून घेणे अधिकच गुंतागुंतीचे झाले आहे.
25
EPFO पेन्शनसाठी वय आणि सेवा अटी काय?
EPS अंतर्गत मासिक पेन्शन मिळवण्यासाठी दोन मूलभूत अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे.
पहिली अट म्हणजे कर्मचाऱ्याने किमान 10 वर्षांची पेन्शनयोग्य सेवा पूर्ण केलेली असावी.
दुसरी अट म्हणजे वय 58 वर्षे पूर्ण झालेले असणे.
येथे पेन्शनयोग्य सेवा म्हणजे ज्या कालावधीत नियोक्त्याने कर्मचाऱ्याच्या वतीने EPS मध्ये योगदान दिले आहे. नोकरी बदलताना PF रक्कम काढून न घेता ट्रान्सफर केल्यास ती सेवा कालावधी म्हणून ग्राह्य धरली जाते. मात्र 10 वर्षांपेक्षा कमी सेवा असलेल्या कर्मचाऱ्यांना आजीवन पेन्शनचा हक्क मिळत नाही.
35
EPS मध्ये पैसे कसे जमा होतात? वेतन मर्यादेचा काय परिणाम?
कर्मचाऱ्याच्या PF योगदानातील नियोक्त्याच्या वाट्यातील 8.33% रक्कम EPS मध्ये जमा केली जाते. मात्र हे योगदान निश्चित वेतन मर्यादेवर आधारित असते. म्हणजेच, प्रत्यक्ष पगार कितीही जास्त असला तरी पेन्शनची गणना एका ठराविक मर्यादेपलीकडे वाढत नाही. त्यामुळे उच्च पगार असलेल्या कर्मचाऱ्यांनाही मर्यादित पेन्शनच मिळते, आणि ही रक्कम गुंतवणुकीसारखी वाढवता येत नाही.
जर एखादा कर्मचारी 58 वर्षांपूर्वी, म्हणजेच 50 वर्षांनंतर पेन्शन घेण्याचा निर्णय घेतो, तर ती अर्ली पेन्शन मानली जाते. अशा वेळी मिळणाऱ्या पेन्शन रकमेत कायमस्वरूपी कपात केली जाते. याउलट, जर कर्मचारी 58 वर्षांनंतर लगेच पेन्शन न घेता 60 वर्षांपर्यंत थांबला, तर त्याला थोडी जास्त मासिक पेन्शन मिळू शकते. त्यामुळे पेन्शन सुरू करण्याची वेळ ही तुमच्या लाभावर थेट परिणाम करणारी ठरते.
55
10 वर्षांपूर्वी नोकरी सोडल्यास कोणते फायदे मिळतात?
जर एखाद्या कर्मचाऱ्याने EPS अंतर्गत 10 वर्षांची सेवा पूर्ण होण्याआधी नोकरी सोडली, तर त्याला मासिक पेन्शन मिळत नाही. अशा परिस्थितीत EPFO कडून एकरकमी (lump sum) रक्कम काढण्याची सुविधा दिली जाते. ही रक्कम सेवा वर्षांच्या आधारे ठरवली जाते. म्हणजेच, सेवा वर्षांनुसार ठरवलेल्या घटकाने पेन्शनयोग्य पगाराचा गुणाकार करून ती निश्चित केली जाते. मात्र ही रक्कम तुलनेने मर्यादित असते आणि आजीवन पेन्शनचा पर्याय ठरत नाही.
प्रायव्हेट नोकरी करणाऱ्यांसाठी EPS ही योजना निवृत्तीनंतरच्या मदतीसाठी उपयुक्त असली, तरी नियम, अटी आणि वेळेचे योग्य नियोजन केल्यासच त्याचा पूर्ण फायदा मिळू शकतो.
