Child Psychology: या डिजिटल युगात मुलांच्या हातातील खेळण्यांची जागा स्मार्टफोनने घेतली आहे. मुलांचे खेळ, गप्पा आणि हसणं सगळं स्क्रीनच्या प्रकाशात हरवून गेलं आहे. पण जास्त वेळ फोन पाहणाऱ्या मुलांबद्दल मानसशास्त्र काय सांगतं, हे तुम्हाला माहीत आहे का?
आजकाल स्मार्टफोन मुलांच्या जीवनाचा एक भाग बनले आहेत. ऑनलाइन वर्ग, मनोरंजन, खेळ आणि सोशल मीडिया या सर्वांमुळे मुले स्क्रीनमध्ये अडकून पडली आहेत. पण, नियंत्रणाशिवाय फोन वापरल्याने मुलांच्या मानसिक, भावनिक आणि सामाजिक विकासावर मोठा परिणाम होतो, असं मानसशास्त्र सांगतं.
27
इतर गोष्टींमधील रस कमी होतो
मानसशास्त्रीय विश्लेषणानुसार, मुले जास्त फोन वापरत असतील तर त्यांच्या मेंदूचा 'अटेंशन स्पॅन' कमी होतो. सतत व्हिडिओ, रील्स आणि गेम्स यांसारखा वेगवान कंटेंट पाहिल्यामुळे मुले एका गोष्टीवर जास्त वेळ लक्ष केंद्रित करू शकत नाहीत. अभ्यास, गोष्टी ऐकणे, खेळणे यांसारख्या नैसर्गिक गोष्टींमधील त्यांचा रस कमी होतो. यामुळे मुलांमध्ये संयम आणि सहनशीलता कमी होते.
37
भावनिक पातळीवर होणारे बदल..
मानसशास्त्रानुसार, जास्त फोन पाहणाऱ्या मुलांमध्ये भावनिक बदलही दिसून येतात. स्क्रीनपासून दूर ठेवल्यावर चिडचिड, राग आणि चिंता वाढते. हे भावनिक अवलंबनाचे लक्षण आहे. भावना व्यक्त करणे, इतरांशी बोलणे कमी होते आणि आभासी जगच खरे जग आहे, असे मुलांना वाटू लागते, असंही मानसशास्त्रज्ञ सांगतात.
मुलांनी लहानपणापासूनच इतर मुलांसोबत खेळणे, बोलणे, भांडणे आणि पुन्हा एकत्र येणे हे सामाजिक जीवनासाठी आवश्यक आहे. पण जास्त फोन पाहणारी मुले एकटे राहण्याची सवय लावून घेत आहेत. यामुळे त्यांची कम्युनिकेशन स्किल्स (संवाद कौशल्ये) कमकुवत होतात. डोळ्यात डोळे घालून बोलणे, भावना समजून घेणे यांसारखी कौशल्ये त्यांच्यात कमी होतात, असा इशारा मानसशास्त्रज्ञ देतात.
57
झोपेवर होणारा परिणाम
झोपेवरही फोनचा गंभीर परिणाम होतो. झोपण्यापूर्वी फोन पाहिल्याने झोपायला उशीर होतो. ब्लू लाइटमुळे झोपेसाठी आवश्यक असलेले मेलाटोनिन हार्मोनचे उत्पादन कमी होते. यामुळे मुलांमध्ये थकवा, एकाग्रतेचा अभाव आणि स्मरणशक्ती कमी होण्यासारख्या समस्या दिसतात. दीर्घकाळात याचा मानसिक आरोग्यावर वाईट परिणाम होतो, असे मानसशास्त्र स्पष्ट करते.
67
योग्य मर्यादा आवश्यक आहेत..
मात्र, फोन पूर्णपणे वाईट आहे असे नाही. योग्य मर्यादा आणि मार्गदर्शन मिळाल्यास फोन मुलांसाठी उपयुक्त ठरू शकतो. अभ्यासाशी संबंधित ॲप्स, क्रिएटिव्ह व्हिडिओ आणि ज्ञान वाढवणारा कंटेंट मुलांच्या विकासासाठी उपयुक्त ठरतो. खरं तर, फोन ही समस्या नाही, तर तो वापरण्याची पद्धत ही समस्या आहे, असे मानसशास्त्रज्ञांचे मत आहे.
77
पालकांची भूमिका महत्त्वाची
येथे पालकांची भूमिकाही अत्यंत महत्त्वाची आहे. मुलांना फोन देण्यापूर्वी स्पष्ट नियम बनवा, असा सल्ला तज्ज्ञ देतात. दिवसातून किती वेळ फोन वापरायचा आणि कोणता कंटेंट पाहायचा याबाबत स्पष्टता असावी. मुलांसमोर पालकांनीही जास्त फोन वापरणे टाळावे. त्यांच्यासोबत खेळणे, बोलणे, गोष्टी सांगणे आणि बाहेरच्या खेळांना प्रोत्साहन दिल्याने मुलांची निरोगी वाढ होते.
