
पुणे : पुण्यातील फर्ग्युसन रोड असो वा गजबजलेली पेठ, एका तरुणाचा आवाज आणि त्याच्या पाठीवर असलेला वाद्यांचा संच सर्वांचे लक्ष वेधून घेतो. हा तरुण आहे स्वप्निल ठाकूर. पण स्वप्निल हा केवळ एक रस्त्यावरील कलाकार (Street Performer) नाही, तर तो मुळा-मुठा नद्यांच्या अस्तित्वासाठी लढणारा एक आधुनिक 'जलदूत' आहे.
काही वर्षांपूर्वी स्वप्निलचा एक भीषण अपघात झाला होता. या अपघातातून सावरणे शारीरिक आणि मानसिकदृष्ट्या त्याच्यासाठी अशक्य वाटत होते. नैराश्याच्या त्या काळोखात स्वप्निलला आधार दिला तो नदीच्या संथ प्रवाहाने. नदीकाठी घालवलेल्या वेळेमुळे त्याला जगण्याची नवी उमेद मिळाली. नदीने त्याला जीवदान दिले आणि तिथेच स्वप्निलने एक संकल्प केला. "ज्या पाण्याने मला वाचवलं, त्या पाण्यासाठी मी माझं आयुष्य वेचीन."
स्वप्निल आपल्या पाठीवर तब्बल १४ किलो वजनाचा 'वन-मॅन बँड' घेऊन फिरतो. यात गिटार, ड्रम्स आणि इतर वाद्यांचा समावेश आहे. तो पुण्याच्या रस्त्यांवर उभा राहून गाणी गातो. ही गाणी प्रसिद्धीसाठी नाहीत किंवा पैशांसाठी नाहीत, तर ती आहेत मुळा-मुठा नद्यांच्या वाढत्या प्रदूषणाबद्दल जनजागृती करण्यासाठी. "लोकं गाणी ऐकायला थांबतात, तेव्हा मी त्यांना नदीची अवस्था सांगतो. आपण ज्या नद्यांना माता म्हणतो, त्यांना आपणच गटार बनवलंय," असं स्वप्निल भावूक होऊन सांगतो.
नदी संवर्धन: गाण्यांच्या माध्यमातून स्वप्निल लोकांना नदीत कचरा न टाकण्याचे आणि जलसंवर्धनाचे महत्त्व पटवून देतो.
अनोखी कला: एकाच वेळी अनेक वाद्ये वाजवून लोकांना आकर्षित करणे आणि नंतर त्यांना पर्यावरण रक्षणाची शपथ देणे, ही त्याची कार्यपद्धत आहे.
मुळा-मुठा रक्षण: पुण्याची जीवनवाहिनी असलेल्या या नद्या पुन्हा प्रवाही आणि स्वच्छ व्हाव्यात, हेच त्याचे एकमेव ध्येय आहे.
एखादा माणूस आपल्या वैयक्तिक दुःखातून बाहेर येऊन निसर्गासाठी रस्त्यावर उतरतो, तेव्हा त्या चळवळीला बळ देणं आपलं कर्तव्य ठरतं. स्वप्निलचा हा सुरेल लढा यशस्वी करण्यासाठी आपल्याला केवळ टाळ्या वाजवून चालणार नाही, तर नदीप्रती आपली जबाबदारी पार पाडावी लागेल.