सुपरमार्केटमधून आणलेली हिरवीगार केळी घरी आणताच दोन दिवसांत काळी पडतात. दुकानात १० दिवस ताजी राहणारी केळी घरी इतक्या लवकर का खराब होतात? यामागचं खरं कारण काय आहे, जाणून घेऊया.
सुपरमार्केटमध्ये गेलात की तुम्हाला दिसेल, केळी किती छान ताजी आणि हिरवीगार आहेत! पण घरी आणल्यावर दोन दिवसांतच साल काळी पडते. दुकानात १० दिवस ताजी राहणारी केळी घरी इतक्या लवकर का पिकतात? यामागचं विज्ञान काय आहे? आणि घरी केळी जास्त काळ ताजी ठेवण्याचे उपाय कोणते? चला, सगळं जाणून घेऊया.
25
सुपरमार्केटमध्ये केळी ताजी राहण्याचं खरं रहस्य
सुपरमार्केटमध्ये केळी ताजी राहण्याचं मुख्य कारण म्हणजे तिथलं नियंत्रित वातावरण. स्टोअर आणि कोल्ड स्टोरेजमध्ये तापमान १३°C ते १५°C (५५–५९°F) दरम्यान ठेवलं जातं. या थंड वातावरणामुळे केळी पिकण्याची प्रक्रिया मंदावते. इतकंच नाही, तर हवेतील आर्द्रता ९०-९५% पर्यंत राखली जाते, जेणेकरून केळ्यांची साल सुकणार नाही. फळांमधून बाहेर पडणारा इथिलीन गॅस बाहेर काढण्यासाठी मोठी व्हेंटिलेशन सिस्टीम असते. काही ठिकाणी १-एमसीपी (1-MCP) नावाचा एक सुरक्षित गॅस वापरला जातो, जो फळांच्या पेशींना इथिलीन शोषण्यापासून रोखतो. शिवाय, विक्रीसाठी हिरवट-पिवळी अर्ध-पिकलेली केळीच ठेवली जातात.
35
घरी दोन दिवसांतच केळी का खराब होतात?
घरी आणल्यावर परिस्थिती पूर्णपणे बदलते. आपल्या घराचं सामान्य तापमान २५°C पेक्षा जास्त असतं, ज्यामुळे केळ्यांमधील रासायनिक प्रक्रिया वेगवान होते. केळी हे 'क्लायमॅक्टेरिक' (climacteric) फळ आहे, म्हणजे झाडावरून तोडल्यानंतरही ते इथिलीन गॅस सोडत राहतात. आपण केळी घडासकट डायनिंग टेबलवर किंवा प्लास्टिकच्या पिशवीत ठेवल्यास हा गॅस बाहेर जाऊ शकत नाही, त्यामुळे पिकण्याचा वेग आणखी वाढतो. सफरचंद, टोमॅटो, आंबा किंवा अॅव्होकॅडो यांसारख्या फळांच्या जवळ ठेवल्यास, त्यांच्या इथिलीन गॅसच्या प्रभावामुळेही केळी लवकर काळी पडतात.
घरीही काही सोप्या टिप्स वापरल्यास केळी ५ ते ७ दिवस ताजी राहू शकतात. केळ्यांच्या घडाचा देठाचा भाग प्लास्टिक रॅप किंवा ॲल्युमिनियम फॉइलने घट्ट गुंडाळा. कारण, याच भागातून सर्वात जास्त इथिलीन गॅस बाहेर पडतो. केळी टेबलवर न ठेवता हँगरला लटकवून ठेवा, यामुळे त्यांच्यावर दाब पडत नाही आणि हवा खेळती राहते. घडामधून केळी वेगळी ठेवली तरी इथिलीनचा प्रभाव कमी होतो. सफरचंद, टोमॅटोसारख्या फळांपासून दूर, हवा खेळती राहील अशा ठिकाणी ठेवा. प्लास्टिकच्या पिशवीत तर अजिबात ठेवू नका.
55
केळ्याची साल काळी झाली तर फेकून द्याल?
अनेक जण केळ्याची साल काळी पडू लागताच ते खराब झालं असं समजतात. पण साल काळी झाली तरी आतलं फळ खराब होत नाही, उलट ते खायला जास्त गोड आणि चविष्ट लागतं. फ्रीजमध्ये ठेवल्यास 'चिलिंग इजा' (chilling injury) मुळे साल लवकर काळी पडते, पण आतलं केळं चांगलं राहतं. मात्र, जर फळातून खराब वास येत असेल, बुरशी लागली असेल किंवा ते जास्त नरम होऊन पाणी सोडत असेल, तर ते न खाल्लेलंच बरं. या छोट्या टिप्स पाळल्यास तुमच्या घरातली केळी आता वाया जाणार नाहीत.
