Moon Phases : अमावस्येपासून पौर्णिमेपर्यंत... रोज रात्री चंद्राचा आकार का बदलतो?

चंद्र रोज आपला आकार का बदलतो, हे तुम्हाला माहिती आहे का? सूर्याचा प्रकाश आणि पृथ्वीभोवती फिरण्याची चंद्राची गती या गोष्टींमुळे चंद्राच्या कला बदलतात. यामागचं नेमकं विज्ञान आपण सोप्या भाषेत समजून घेऊया.

आकाशातील चंद्राची जादू

रोज रात्री आपण आकाशाकडे पाहतो, तेव्हा चंद्राचा आकार आपल्याला बदललेला दिसतो. दर सात किंवा दहा दिवसांनी चंद्राच्या रूपात होणारा हा बदल आपण स्पष्टपणे पाहू शकतो.

काही दिवस चंद्र पूर्ण गोल आणि तेजस्वी दिसतो, तर काही वेळा तो अर्धाच दिसतो. चंद्र असा का बदलतो आणि यामागे नेमकं कोणतं विज्ञान दडलंय, हे आपण आज सविस्तर जाणून घेणार आहोत.

सूर्याचा प्रकाश हेच मुख्य कारण

खरं सांगायचं तर, चंद्राला स्वतःचा असा कोणताही प्रकाश नसतो. सूर्याची किरणे जेव्हा चंद्राच्या पृष्ठभागावर पडतात, तेव्हा तो प्रकाश पृथ्वीकडे परावर्तित होतो. त्यामुळेच आपण चंद्राला पाहू शकतो.

चंद्र आपल्या पृथ्वीभोवती सतत फिरत असतो. पृथ्वीला एक पूर्ण प्रदक्षिणा घालण्यासाठी चंद्राला साधारण २७.३ दिवस लागतात. पण, एका अमावस्येपासून दुसऱ्या अमावस्येपर्यंतचा सर्व कलांचा प्रवास पूर्ण करण्यासाठी त्याला २९.५ दिवस लागतात.

चंद्राच्या विविध कला आणि विज्ञान

चंद्र जेव्हा सूर्य आणि पृथ्वीच्या बरोबर मध्ये येतो, तेव्हा त्याचा प्रकाशित भाग पृथ्वीवरून दिसत नाही. यालाच आपण 'अमावस्या' (New Moon) म्हणतो. या काळात चंद्र आकाशात अजिबात दिसत नाही.

तो थोडा पुढे सरकतो, तेव्हा आपल्याला एक बारीक कोर दिसते. याला 'वॅक्सिंग क्रेसेंट' (Waxing Crescent) म्हणतात. प्रवासाच्या एक चतुर्थांश टप्प्यावर चंद्र अर्धा दिसतो, ज्याला 'फर्स्ट क्वार्टर' (First Quarter) म्हणतात.

जेव्हा पृथ्वी, सूर्य आणि चंद्र एका सरळ रेषेत येतात, तेव्हा 'पौर्णिमा' (Full Moon) होते आणि चंद्र पूर्ण तेजस्वी दिसतो.

पुन्हा नव्याने सुरू होणारा प्रवास

पौर्णिमेनंतर चंद्राचा प्रकाशित भाग हळूहळू कमी होऊ लागतो. या प्रक्रियेला 'वेनिंग मून' (Waning Moon) असं म्हणतात.

या टप्प्यात चंद्र त्याच्या प्रवासाचा दुसरा भाग पूर्ण करतो. आकार बदलत बदलत तो शेवटी पुन्हा त्याच्या मूळ जागी पोहोचतो.

तो पुन्हा सूर्य आणि पृथ्वीच्या मध्ये येतो. यावेळी सूर्याचा प्रकाश पृथ्वीवर पडत नाही आणि पुन्हा अमावस्या येते. चंद्राचा हा प्रवास असाच अविरत सुरू राहतो.