Bladder Cancer : लघवीचं इन्फेक्शन समजून दुर्लक्ष करणं पडू शकतं महागात, असू शकतो कॅन्सरचा धोका!
सार
ब्लॅडर कॅन्सरचे अनेक रुग्ण लघवी करताना जळजळ, वारंवार लघवीला जावं लागणं किंवा सतत होणारं UTI यांसारख्या लक्षणांना साधं इन्फेक्शन समजून दुर्लक्ष करतात. पण लघवीतून रक्त येणं आणि वारंवार होणारा त्रास हे कॅन्सरचं लक्षण असू शकतं, त्यामुळे याकडे दुर्लक्ष करू नका, असा इशारा डॉक्टरांनी दिला आहे. वेळीच निदान झाल्यास जीव वाचू शकतो.
Bladder Cancer : भारतातील व्यस्त क्लिनिक्समध्ये युरोलॉजिस्टना (urologist) एक वाक्य नेहमी ऐकायला मिळतं, जे खूप धोकादायक आहे - “डॉक्टर, मला वाटलं हे फक्त लघवीचं इन्फेक्शन आहे.” तर ब्लॅडर कॅन्सरच्या अनेक रुग्णांची सुरुवात अगदी सामान्य वाटणाऱ्या लक्षणांनी होते. जसं की, लघवी करताना जळजळ होणं, सारखं लघवीला लागणं, किंवा हलक्या वेदना होणं. ही लक्षणं सामान्य युरिनरी ट्रॅक्ट इन्फेक्शन (UTI) सारखीच असल्यामुळे, अनेकजण त्याकडे दुर्लक्ष करतात, स्वतःच्या मनाने औषधं घेतात किंवा योग्य तपासणी न करता वारंवार अँटिबायोटिक्स घेत राहतात.
पण एक गोष्ट प्रत्येक कुटुंबाने लक्षात ठेवली पाहिजे: “ब्लॅडर मोठी समस्या होण्याआधी हळू आवाजात संकेत देतो.” आणि या संकेतांकडे दुर्लक्ष केलं, तर खूप मौल्यवान वेळ वाया जाऊ शकतो.
ब्लॅडर कॅन्सरची लक्षणं लवकर का ओळखता येत नाहीत?
ब्लॅडर कॅन्सर हा मूत्रमार्गाच्या प्रणालीमध्ये आढळणाऱ्या सामान्य कॅन्सरपैकी एक आहे. हा कॅन्सर ५० वर्षांवरील पुरुष, धूम्रपान करणारे, रासायनिक कंपन्यांमध्ये काम करणारे कामगार आणि दीर्घकाळ तंबाखूचे सेवन करणाऱ्यांमध्ये जास्त प्रमाणात दिसून येतो. पण याचा अर्थ असा नाही की महिला आणि तरुण यापासून पूर्णपणे सुरक्षित आहेत.
ब्लॅडर कॅन्सर फसवणारा आजार आहे, कारण त्याची लक्षणं एखाद्या साध्या इन्फेक्शनसारखीच असतात.या कॅन्सरचा सर्वात महत्त्वाचा आणि धोक्याचा इशारा म्हणजे लघवीतून रक्त येणं. हे रक्त गडद लाल, चहाच्या रंगाचं, गुलाबी रंगाचं असू शकतं किंवा कधीकधी फक्त लॅबमधील तपासणीतच दिसून येतं. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, अनेक रुग्णांना यावेळी अजिबात वेदना होत नाहीत. आणि म्हणूनच हा आजार जास्त धोकादायक ठरतो.
लघवीतून रक्त येताना वेदना होत नसतील, तरी त्याकडे कधीही दुर्लक्ष करू नये, जरी असं एकदाच झालं असेल तरी. 'वेदना नाहीत म्हणजे गंभीर समस्या नाही' हा एक मोठा गैरसमज आहे. युरोलॉजीमध्ये हा गैरसमज खूप महागात पडू शकतो.
वारंवार होणारं UTI हे धोक्याचं लक्षण असू शकतं
अनेकदा रुग्ण अँटिबायोटिक्सचे अनेक कोर्स घेतात, कारण त्यामुळे त्यांना तात्पुरता आराम मिळतो. जळजळ कमी होते, लघवीचा त्रास कमी होतो आणि आयुष्य पुन्हा रुळावर येतं. पण आतमध्ये कॅन्सरची गाठ मात्र शांतपणे वाढत राहते. दुसरा छुपा धोका म्हणजे वारंवार होणारं 'युरिन इन्फेक्शन'. जर उपचार घेऊनही इन्फेक्शन वारंवार परत येत असेल, विशेषतः ४० वर्षांवरील व्यक्तींमध्ये, तर यामागे दुसरं काही कारण आहे का हे तपासणं गरजेचं आहे.
महिलांमध्ये तर निदान व्हायला अजून उशीर होतो, कारण महिलांमध्ये युरिन इन्फेक्शन होणं हे नैसर्गिकरित्या अधिक सामान्य आहे. त्यामुळे वारंवार उपचार घेऊनही जर एक्स-रे किंवा तज्ज्ञांकडून तपासणी झाली नाही, तर ब्लॅडरमधील गाठ ओळखायला उशीर होऊ शकतो.
या लक्षणांकडे कधीही दुर्लक्ष करू नका
काही धोक्याचे इशारे आहेत जे प्रत्येकाने लक्षात ठेवले पाहिजेत:
- लघवीतून रक्त येणं - अगदी एकदा जरी झालं तरी
- उपचार घेऊनही लघवीतील जळजळ कमी न होणं
- रात्रीच्या झोपेत अडथळा येईल इतक्या वेळा लघवीला जावं लागणं
- अचानक जोरात लघवीला लागणं
- महिनोनमहिने वारंवार UTI होणं
- कोणत्याही कारणाशिवाय वजन कमी होणं किंवा थकवा येणं
- धूम्रपान करणाऱ्या व्यक्तीला लघवीचा त्रास सुरू होणं
- लघवीतून रक्ताच्या गुठळ्या पडणं
ही लक्षणं 'काही दिवस थांबा आणि बघा' या प्रकारची नाहीत. या लक्षणांची त्वरित तपासणी करणं गरजेचं आहे.
धूम्रपान आणि कामाच्या ठिकाणचे धोके
ब्लॅडर कॅन्सरसाठी धूम्रपान हे सर्वात मोठं आणि टाळता येण्याजोगं कारण आहे. प्रत्येक सिगारेटमुळे शरीरात तयार होणारे कॅन्सरचे घटक लघवीवाटे ब्लॅडरमध्ये जमा होतात.
सोप्या भाषेत सांगायचं तर:
“फुप्फुसं जे श्वासावाटे आत घेतात, ते ब्लॅडर साठवून ठेवतं.”
म्हणूनच धूम्रपानामुळे फक्त फुप्फुसं आणि हृदयालाच नाही, तर मूत्रमार्गाच्या प्रणालीलाही धोका पोहोचतो.
याशिवाय रंग, पेंट, चामडं, रबर, पेट्रोलियम उत्पादनं आणि रसायनं यांच्याशी संबंधित उद्योगांमध्ये काम करणाऱ्यांनाही याचा धोका जास्त असतो.
लवकर निदान झाल्यास जीव वाचू शकतो
या सगळ्यात एक दिलासादायक गोष्ट आहे:
जर ब्लॅडर कॅन्सरचं निदान लवकर झालं, तर त्यावर उपचार करणं पूर्णपणे शक्य आहे.
आधुनिक युरोलॉजीमध्ये शरीरावर कोणताही कट न घेता, दुर्बिणीद्वारे (endoscopic camera) नैसर्गिक मूत्रमार्गातून शस्त्रक्रिया केली जाते. सुरुवातीच्या टप्प्यातील गाठी अशाप्रकारे सहज काढता येतात, ज्यामुळे रुग्णाच्या आयुष्याची गुणवत्ता टिकून राहते आणि दीर्घकाळ निरोगी आयुष्य जगण्याची शक्यता वाढते.
पण लवकर उपचार तेव्हाच शक्य आहेत, जेव्हा निदान लवकर होईल. एक साधं अल्ट्रासाऊंड, लघवीची तपासणी, युरिन सायटोलॉजी किंवा सिस्टोस्कोपी यांसारख्या तपासण्यांमधून आजार गंभीर होण्याआधीच ओळखता येतो.
दुर्दैवाने, अनेक रुग्ण भीती, लाज, कामाची व्यस्तता किंवा 'वाढत्या वयात असं होतंच' या गैरसमजामुळे हॉस्पिटलमध्ये जाणं टाळतात. पण शरीर विनाकारण वारंवार धोक्याचे संकेत देत नाही.
लक्षात ठेवण्यासारख्या तीन महत्त्वाच्या गोष्टी
- लघवीतून रक्त येणं हे कधीही सामान्य नसतं.
- वारंवार युरिन इन्फेक्शनची लक्षणं दिसत असतील, तर तपासणी आवश्यक आहे.
- लवकर डॉक्टरांचा सल्ला घेतल्यास ब्लॅडर आणि कधीकधी जीवही वाचू शकतो.
आरोग्य विषयी जागरूकता म्हणजे भीती निर्माण करणं नव्हे, तर वेळेवर योग्य कृती करण्यासाठी प्रोत्साहन देणं आहे.
तुमचा ब्लॅडर सुरुवातीलाच संकेत देतो.
तो मोठ्याने ओरडण्याची वाट पाहू नका.
— डॉ. चंदन एम. एन.
अपोलो शेषाद्रिपुरम, बंगळूरु