Air Pollution : दिवाळीनंतर प्रदूषित हवेमुळे मायग्रेनचा त्रास होतो का? अशी घ्या आरोग्याची काळजी

दिवाळीनंतर हवेची गुणवत्ता अतिशय खराब झाली असून अनेक शहरांमध्ये AQI ४०० च्या वर गेला आहे. संशोधनात असे दिसून आले आहे की अतिसूक्ष्म PM2.5 कणांमुळे न्यूरो-इन्फ्लेमेशन आणि गंभीर मायग्रेनचा त्रास होऊ शकतो. प्रदूषणाने डोकेदुखी कशी होते आणि तुमचे आरोग्य जपण्यासाठी ५ सोपे उपाय खालीलप्रमाणे.

मुंबई : दिवाळीनंतरच्या वायू प्रदूषणामुळे दिल्ली-एनसीआरसारख्या प्रमुख शहरांमध्ये एअर क्वालिटी इंडेक्स (AQI) ४०० च्या वर गेला आहे आणि हवेची गुणवत्ता 'गंभीर' श्रेणीत पोहोचली आहे. त्यामुळे श्वास घेण्यास त्रास होण्यासोबतच तीव्र डोकेदुखीचा सामना नागरिकांना करावा लागत आहे.

खोकला, डोळे जळजळणे, आणि छातीत जडपणा ही विषारी धुरक्याची सामान्य लक्षणे आहेत. पण, न्यूरोलॉजिस्टच्या मते, जेव्हा प्रदूषण वाढते तेव्हा तीव्र मायग्रेनच्या रुग्णांमध्ये मोठी वाढ होते. सूक्ष्म प्रदूषक श्वासोच्छवासाद्वारे शरीरात प्रवेश करतात आणि काही तासांतच मज्जासंस्थेशी संबंधित वेदनांना चालना देतात.

विषारी हवेमुळे मायग्रेन कसा ट्रिगर होतो?

PM2.5 म्हणून ओळखले जाणारे २.५ मायक्रोमीटरपेक्षा कमी आकाराचे सूक्ष्म कण, थेट अनुनासिक मार्गांमध्ये खोलवर शिरतात आणि घ्राणेंद्रियाच्या मज्जातंतूंपर्यंत पोहोचतात. नायट्रोजन डायऑक्साइड आणि सल्फर डायऑक्साइड यांसारखी रसायने थेट नाकपुडीतील मज्जातंतूंना त्रास देतात. या संपर्कामुळे मेंदूच्या ट्रायजेमिनोव्हस्कुलर सिस्टिमला चालना मिळते, जी मायग्रेनच्या वेदनांसाठी जबाबदार असते.

धुरक्याची पातळी वाढल्यामुळे शरीरात जळजळ होते, ज्यामुळे मज्जातंतूंवर ऑक्सिडेटिव्ह ताण वाढतो. 'अमेरिकन ॲकॅडमी ऑफ न्यूरोलॉजी'च्या क्लिनिकल रिसर्चनुसार, सूक्ष्म प्रदूषकांच्या संपर्कात थोड्या वेळासाठी जरी आले, तरी गंभीर डोकेदुखीमुळे इमर्जन्सी रूममध्ये जाणाऱ्यांची संख्या वाढते.

प्रदूषणामुळे होणाऱ्या मायग्रेनची लक्षणे

लक्षणे सहसा डोक्याच्या एका बाजूला तीव्र, धडधडणाऱ्या वेदना स्वरूपात जाणवतात आणि ती ४ ते ७२ तास राहू शकतात. नेहमीच्या डोकेदुखीपेक्षा वेगळे, प्रदूषणामुळे होणाऱ्या मायग्रेनमध्ये अनेकदा मळमळ, प्रकाश किंवा आवाजाचा अतिसंवेदनशील त्रास, सायनस कंजेशन, आणि डोळ्यांची जळजळ होते.

ज्यांना आधीच मायग्रेन, दमा, किंवा जुनाट सायनसची समस्या आहे, त्यांना खराब हवेच्या दिवशी सर्वात जास्त धोका असतो. हिवाळ्यातील स्थिर हवा जमिनीजवळ विषारी उत्सर्जन रोखून धरते, ज्यामुळे संवेदनशील व्यक्तींना जास्त त्रास होतो.

प्रदूषण मायग्रेनवर मात करण्यासाठी ५ सोप्या टिप्स

हवेची गुणवत्ता खराब झाल्यावर तुमच्या मज्जासंस्थेचे आरोग्य जपण्यासाठी वैद्यकीय तज्ज्ञ ५ व्यावहारिक उपाय सुचवतात:

१. घरातच राहा आणि एअर प्युरिफायर वापरा: सकाळी आणि संध्याकाळी दारे आणि खिडक्या बंद ठेवा. घरात HEPA एअर प्युरिफायर वापरल्याने सूक्ष्म कण प्रभावीपणे फिल्टर होतात.

२. घराबाहेर जाताना N95 मास्क घाला: साधे कपड्याचे किंवा सर्जिकल मास्क सूक्ष्म रासायनिक विष किंवा PM2.5 कणांना रोखू शकत नाहीत. धुरक्यात बाहेर पडताना योग्य आकाराचा N95 किंवा FFP2 मास्क वापरा.

३. सलाईनने नाक साफ करा: साचलेले प्रदूषक कण धुऊन काढण्यासाठी आणि मज्जातंतूंवरील रासायनिक जळजळ कमी करण्यासाठी रोज सलाईन स्प्रे किंवा नेटी पॉटने नाक साफ करा.

४. हायड्रेशन आणि अँटी-इन्फ्लेमेटरी आहार: शरीरातील विषारी घटक बाहेर टाकण्यासाठी दिवसभर भरपूर पाणी प्या. बेरी, हिरव्या पालेभाज्या आणि सुकामेवा यांसारख्या अँटीऑक्सिडंट्सने समृद्ध पदार्थांचे सेवन केल्याने प्रदूषकांमुळे होणारा ताण कमी होतो.

५. वेळेवर वैद्यकीय सल्ला घ्या: प्रतिबंधात्मक किंवा मायग्रेनच्या औषधांसाठी लवकरच डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. पहिली लक्षणे दिसताच औषध घेतल्यास वेदनांचा कालावधी लक्षणीयरीत्या कमी होऊ शकतो.