Diwali Safety Tips: दिवाळीत फटाके फोडताना 'या' १० गोष्टी नेहमी लक्षात ठेवा

दिवाळीत फटाके फोडण्याची तयारी करताय? यंदाचा सण सुरक्षित आणि आनंदात साजरा करण्यासाठी १० महत्त्वाच्या टिप्स नक्की वाचा. या छोट्याशा गोष्टींमुळे तुम्ही लहान मुले, वृद्ध आणि पाळीव प्राण्यांना सुरक्षित ठेवून भाजणे किंवा डोळ्यांना इजा होण्यापासून नक्कीच वाचू शकाल.

दिवाळी, म्हणजे दिव्यांचा सण, संपूर्ण देशभरात मोठ्या उत्साहात साजरा होतो. या सणात नातेवाईक आणि मित्र एकत्र येतात, पारंपारिक दिवे लावतात, घर सजवतात, फराळाची देवाणघेवाण करतात आणि फटाके फोडून आनंद साजरा करतात. अनेकांसाठी फटाके हा दिवाळीचा महत्त्वाचा भाग असतो, पण योग्य काळजी न घेतल्यास त्यामुळे गंभीर अपघात होऊ शकतात. फटाके लावताना झालेली थोडीशी चूकसुद्धा भाजणे, डोळ्यांना दुखापत, आग लागणे अशा संकटांना आमंत्रण देऊ शकते, ज्यामुळे सणाचा आनंद दुःखात बदलू शकतो.

फटाक्यांचा धूर आणि मोठ्या आवाजाचा सर्वात जास्त त्रास लहान मुले, वृद्ध, पाळीव प्राणी आणि दम्यासारखे आजार असलेल्या लोकांना होतो. त्यामुळे, सण जबाबदारीने साजरा करून सगळ्यांची सुरक्षा जपणे खूप महत्त्वाचे आहे. फटाके खरेदी करण्यापासून ते फोडण्यापर्यंत काही सोपे पण महत्त्वाचे नियम पाळले, तर अपघात टाळून दिवाळी सगळ्यांसाठीच सुरक्षित आणि आनंदी करता येईल.

१. अधिकृत दुकानातूनच फटाके घ्या

सुरक्षेची सुरुवात सण सुरू होण्याआधीच होते. फटाके नेहमी सरकारी मान्यता असलेल्या किंवा परवानाधारक दुकानातूनच खरेदी करा. घेण्यापूर्वी पॅकिंग, लेबल आणि सुरक्षेच्या सूचना नीट तपासा. सुटे किंवा लेबल नसलेले फटाके घेणे टाळा, कारण त्यांच्या सुरक्षेची आणि दर्जाची कोणतीही हमी नसते.

तुम्ही प्रदूषण कमी करणाऱ्या ग्रीन फटाक्यांचाही विचार करू शकता. पण लक्षात ठेवा, हे फटाके हाताळतानाही काळजी घेणे गरजेचे आहे, कारण त्यांच्यामुळेही दुखापत आणि ध्वनी प्रदूषण होऊ शकते.

२. हातात धरून फटाके फोडू नका

फटाके फोडताना सर्वात महत्त्वाचा नियम म्हणजे ते कधीही हातात धरून पेटवू नका. काही जण हातात फटाका पेटवून तो लगेच फेकून देण्याचा प्रयत्न करतात, पण हे जीवावर बेतू शकते. फटाका हातातच फुटल्यास हात आणि चेहऱ्याला गंभीर इजा होऊ शकते.

फटाके नेहमी सपाट आणि मोकळ्या जागेवर ठेवूनच पेटवा. शक्य असल्यास लांब दांडी असलेली उदबत्ती किंवा तत्सम वस्तू वापरा, वेष्टनावरील सूचनांचे पालन करा आणि फटाका पेटवल्यावर लगेच दूर व्हा. पेटलेला फटाका फुटला नाही, तर त्याच्या जवळ जाण्याचा किंवा तो पुन्हा पेटवण्याचा प्रयत्न अजिबात करू नका.

३. फटाके फोडण्यासाठी मोकळी जागा निवडा

अपघात टाळण्यासाठी फटाके कुठे फोडताय, हे खूप महत्त्वाचे आहे. इमारती, गाड्या, झाडे, विजेच्या तारा आणि ज्वलनशील वस्तूंपासून दूर, नेहमी मोठ्या आणि मोकळ्या जागेतच फटाके फोडा. घराच्या आत, बाल्कनीत, पायऱ्यांवर, अरुंद गच्चीवर किंवा बंदिस्त जागेत फटाके फोडणे टाळा.

फटाके आणि बघणाऱ्या लोकांमध्ये सुरक्षित अंतर ठेवा. लहान मुले आणि पाळीव प्राण्यांना फटाक्यांपासून लांब ठेवा. फुटलेले फटाके पूर्णपणे थंड झाल्यावरच त्यांची योग्य विल्हेवाट लावा.

४. लहान मुलांना मोठ्यांच्या देखरेखीखालीच फटाके देऊ द्या

दिवाळीत फटाके फोडायला लहान मुले खूप उत्सुक असतात, पण त्यांना त्यातील धोके पूर्णपणे समजलेले नसतात. त्यामुळे, फटाका कितीही छोटा असला तरी मुलांना मोठ्यांच्या देखरेखीशिवाय तो अजिबात फोडू देऊ नका.

पालकांनी मुलांना सुरक्षेचे प्राथमिक नियम समजावून सांगावेत आणि फटाक्यांवर दिलेल्या सूचना पाळल्या जात आहेत का, याकडे लक्ष ठेवावे. लहान मुलांना धोकादायक फटाक्यांपासून दूर ठेवा आणि ते हाताळू देऊ नका. कोणतीही अनुचित घटना घडू नये आणि घडल्यास लगेच मदत करता यावी यासाठी मोठ्या व्यक्तीने तिथे उपस्थित राहणे गरजेचे आहे.

५. फटाके फोडताना योग्य कपडे घाला

फटाके फोडताना कोणते कपडे घातले आहेत, याकडे लक्ष देणे सुरक्षेच्या दृष्टीने आवश्यक आहे. सिल्क, नायलॉन किंवा पॉलिस्टरसारख्या सिंथेटिक कापडाचे आणि खूप सैल कपडे घालणे टाळा, कारण हे कपडे लवकर आग पकडतात किंवा उष्णतेने वितळतात.

अशावेळी शरीरावर व्यवस्थित बसणारे सुती कपडे घालणे सर्वात सुरक्षित असते. ओढणी, स्कार्फ, सैल बाह्या आणि लांब पदर आगीपासून आणि ठिणग्यांपासून लांब ठेवा. केस लांब असतील तर ते बांधून ठेवा, जेणेकरून ते आगीच्या संपर्कात येणार नाहीत.

६. पाणी, वाळू आणि फर्स्ट-एड किट जवळ ठेवा

दिवाळीचा आनंद लुटायला सुरुवात करण्यापूर्वी आपत्कालीन सामानाची तयारी नक्की करा. छोटी आग विझवण्यासाठी पाण्याची बादली, वाळू किंवा अग्निशामक यंत्र (Fire Extinguisher) जवळ ठेवा. एखाद्याला छोटीशी दुखापत झाल्यास त्वरित उपचार करण्यासाठी फर्स्ट-एड किट तयार ठेवा.

पेटलेला फटाका तसाच सोडून जाऊ नका. एखादा फटाका फुटला नाही, तर लगेच त्याच्या जवळ जाऊ नका किंवा पुन्हा पेटवू नका. सगळ्यांना त्यापासून दूर ठेवा आणि अशा फटाक्यांची विल्हेवाट लावण्यासाठी त्यावर दिलेल्या सूचनांचे पालन करा.

७. डोळ्यांची काळजी घ्या

फटाक्यांच्या ठिणग्या आणि उडणारे कण डोळ्यांना गंभीर दुखापत करू शकतात. त्यामुळे फटाके फोडणाऱ्याने आणि जवळ उभ्या असलेल्यांनी डोळ्यांच्या सुरक्षेची विशेष काळजी घेणे गरजेचे आहे. फटाके हाताळताना डोळ्यांसाठी योग्य गॉगल वापरा आणि जिथे फटाके फुटत आहेत, तिथून सुरक्षित अंतर ठेवा.

मुलांना पेटत असलेल्या किंवा न फुटलेल्या फटाक्याकडे जवळून न बघण्याची सक्त ताकीद द्या. फटाके फोडून झाल्यावर डोळ्यांना किंवा चेहऱ्याला हात लावण्यापूर्वी हात साबणाने स्वच्छ धुवा. जर डोळ्यात काही गेलेच, तर ते चोळण्याऐवजी त्वरित डॉक्टरांकडे जा.

८. लहान मुले आणि ज्येष्ठांना मोठ्या आवाजापासून जपा

फटाक्यांच्या मोठ्या आवाजामुळे तान्ही मुले, लहान मुले, वृद्ध आणि ज्यांना आवाजाचा त्रास होतो त्यांना खूप अस्वस्थ वाटू शकते. घरातील अशा सदस्यांना मोठ्या आवाजाच्या फटाक्यांपासून दूर ठेवा.

लहान मुलांसाठी योग्य आणि सुरक्षित इयरप्लग्ज (Earplugs) मोठ्यांच्या देखरेखीखाली वापरू शकता. कानात कापसाचा बोळा घालणे हा योग्य उपाय नाही. ज्यांना मोठ्या आवाजाचा त्रास होतो, त्यांनी शक्यतो घराच्या आतच राहून सणाचा आनंद घ्यावा.

९. धूर आणि श्वासोच्छवासाच्या त्रासापासून स्वतःला जपा

फटाक्यांच्या धुरामुळे डोळे, नाक आणि घशाला त्रास होऊ शकतो आणि ज्यांना श्वसनाचे आजार आहेत त्यांचा त्रास वाढू शकतो. लहान मुले, वृद्ध आणि दमा किंवा श्वास घ्यायला त्रास असलेल्या व्यक्तींनी धूर असलेल्या ठिकाणांपासून दूर राहावे.

बाहेर धूर जास्त असल्यास घराची दारे आणि खिडक्या बंद ठेवा. सुरक्षित वाटल्यास घर हवेशीर राहील याची काळजी घ्या. घरे, रुग्णालये आणि इतर संवेदनशील ठिकाणांजवळ फटाके फोडणे टाळा. धुरामुळे एखाद्याला श्वास घ्यायला त्रास होऊ लागला, सतत खोकला येत असेल किंवा छातीत दुखत असेल, तर त्यांना मोकळ्या हवेत घेऊन जा आणि डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

१०. भाजल्यास किंवा दुखापत झाल्यास काय करावे हे माहीत असू द्या

कितीही काळजी घेतली तरी कधीकधी अपघात होतातच. अशावेळी काय करावे याची माहिती असल्यास नुकसान टाळता येते. भाजल्यास त्या जागेवर लगेच २० मिनिटे थंड पाणी टाका. भाजलेल्या जागेवर बर्फ, टूथपेस्ट, तेल, लोणी किंवा इतर घरगुती उपाय अजिबात करू नका.

भाजलेल्या जागेवर स्वच्छ आणि मऊ कापड हलकेच गुंडाळा आणि डॉक्टरांकडे जा. विशेषतः जर भाजणे गंभीर असेल, चेहऱ्यावर किंवा हातावर असेल, किंवा लहान मुलाला भाजले असेल, तर त्वरित वैद्यकीय मदत घ्या. डोळ्यांना झालेली इजा आणि गंभीर जखमांकडे दुर्लक्ष न करता ताबडतोब डॉक्टरांना दाखवा.

जबाबदारीने आणि सुरक्षितपणे दिवाळी साजरी करा

दिवाळी हा आनंद, आपुलकी आणि उत्साहाचा सण आहे. पण सणाचा आनंद लुटताना आपली आणि इतरांची सुरक्षा धोक्यात घालणे योग्य नाही. फटाके जबाबदारीने खरेदी करून, सुरक्षित जागेत फोडून, मुलांवर लक्ष ठेवून आणि आपत्कालीन तयारी ठेवून आपण अपघातांचा धोका नक्कीच कमी करू शकतो.

लक्षात ठेवा, एक छोटासा फटाकाही निष्काळजीपणे हाताळल्यास गंभीर दुखापत करू शकतो. सुरक्षेच्या सर्व नियमांचे पालन करा, शेजारी, प्राणी आणि गरजूंना त्रास होणार नाही याची काळजी घ्या, आणि यंदाची दिवाळी अगदी सुरक्षित आणि आनंदात साजरी करा.