Rice Tips : भात शिजवण्याआधी तांदूळ किती वेळा धुवावा? ९९% लोक हीच चूक करतात

आपल्या घरातले मोठे सांगतात की तांदूळ स्वच्छ धुवावा. पण तुम्हीही भात बनवण्याआधी ५-६ वेळा तांदूळ धुवून पाणी पूर्ण पारदर्शक करता का? पोषणतज्ज्ञ म्हणतात की असं करून तुम्ही नकळतपणे तांदळातील सर्वात मौल्यवान पोषक तत्वं पाण्यात घालवत आहात.

मुंबई : आपल्यापैकी अनेकांसाठी भाताशिवाय जेवण अपूर्ण असतं. पण रोजच्या जेवणातला हा भात बनवताना आपण पहिल्याच पायरीवर एक मोठी चूक करतो, ज्यामुळे आपलं आरोग्य आणि पर्यावरण दोघांनाही फटका बसतो. आपल्याला वाटतं की तांदूळ स्वच्छ धुण्यासाठी पाणी काचेसारखं नितळ होईपर्यंत तो धुतला पाहिजे. पण विज्ञान याच्या अगदी उलट सांगतंय.

मग तांदूळ धुवायचा तरी का?

शेतातून आपल्या भांड्यापर्यंत येताना तांदळाला अनेक गोष्टी चिकटलेल्या असतात:

- शेतातली धूळ आणि लहान खडे
- कीटकनाशकांचे अंश
- गिरणीत पॉलिश करताना वापरलेली टॅल्क किंवा ग्लुकोज पावडर
- तांदूळ जास्त काळ टिकावा यासाठी लावलेली पावडर

हे सगळं काढण्यासाठी तांदूळ धुणे गरजेचं आहे. पण याचा अर्थ असा नाही की तो तासभर धुवत बसायचं.

पोषणतज्ज्ञ म्हणतात - २ ते ३ वेळा धुणं पुरेसं आहे!

FSSAI आणि पोषणतज्ज्ञांच्या मते, तांदूळ धुण्याची योग्य पद्धत अशी आहे:

१. पहिला धुवा - खरी स्वच्छता: एका मोठ्या भांड्यात तांदूळ घेऊन त्यात भरपूर पाणी घाला. हाताने १०-१५ सेकंद हलकेच चोळा, जोरजोरात घासू नका. पाणी दुधासारखं पांढरं झालेलं दिसेल. याच पहिल्या पाण्यात ८०-९०% घाण, धूळ आणि रसायनं निघून जातात. हे पाणी फेकून द्या.

२. दुसरा आणि तिसरा धुवा - फायनल Rinse: पुन्हा पाणी घालून हलक्या हाताने धुवा. दुसऱ्यांदा पाणी बरंचसं स्वच्छ दिसेल. तिसऱ्यांदा धुतल्यावर पाणी जवळपास ८०% पारदर्शक दिसेल. झालं, इथेच थांबा. यापुढे धुण्याची काहीही गरज नाही. पाणी १००% पारदर्शक करण्याचा प्रयत्न करू नका.

चुकून ५-६ वेळा धुतल्यास काय मोठं नुकसान होतं?

१. सर्वात मौल्यवान पोषक तत्वंच वाया जातात:

तुम्ही रेशनचे किंवा सरकारी फोर्टिफाईड तांदूळ वापरता का? मग तर ही चूक आणखीनच मोठी आहे. सरकार या तांदळात अतिरिक्त आयर्न, फॉलिक ॲसिड, व्हिटॅमिन B12 मिसळतं, जेणेकरून कुपोषण दूर होईल. ही पोषक तत्वं तांदळाच्या दाण्यांवर पावडरच्या स्वरूपात लावलेली असतात. तुम्ही ५-६ वेळा तांदूळ धुतल्यास ती सगळी पावडर धुऊन काढता. खुद्द FSSAI सांगतं की, फोर्टिफाईड तांदूळ जास्त धुवू नये, एकदा हलकेच धुतला तरी पुरे. साध्या पांढऱ्या तांदळातही B-व्हिटॅमिन्स असतात, जे जास्त धुतल्याने नष्ट होतात.

२. पाण्याची प्रचंड नासाडी:

एक विचार करा, जर तुम्ही रोज भात शिजवण्यासाठी ३ लिटर पाणी जास्त वापरत असाल, तर महिन्याला ९० लिटर आणि वर्षाला जवळपास ११०० लिटर पाणी उगाच वाया जातं. कोलकातासारख्या शहरात जिथे पाण्याची समस्या वाढत आहे, तिथे ही नासाडी खूप मोठी गोष्ट आहे.

३. भाताची चव आणि पोत बिघडतो:

तांदळावर नैसर्गिक स्टार्च असतो, ज्यामुळे भात मोकळा आणि चविष्ट लागतो. जास्त धुतल्यामुळे तो स्टार्च निघून जातो. त्यामुळे भात एकतर चिकट होतो किंवा पूर्णपणे मोडतो.

मग तांदूळ थोडा जास्त कधी धुवायचा?

- जर तांदूळ थेट पोत्यातून घेतला असेल आणि त्यात खडे किंवा धूळ जास्त असेल - ३ ते ४ वेळा.
- जर लाल तांदूळ किंवा ब्राऊन राईस असेल, ज्यात कोंडा जास्त असतो - ३ वेळा.
- पण पॅकेटमधला बासमती, फोर्टिफाईड किंवा चांगल्या कंपनीचा तांदूळ असेल तर २ वेळा धुणं पुरेसं आहे.

तांदूळ धुतलेलं पाणी फेकू नका, या ३ कामांसाठी वापरा:

या पाण्याला काही ठिकाणी 'आमाणी' (Amani) असंही म्हणतात, आणि ते खूप गुणकारी आहे.

१. झाडांसाठी उत्तम खत: थंड करून झाडांच्या मुळाशी घाला, झाडं भराभर वाढतील.
२. त्वचा आणि केसांसाठी: या पाण्याने चेहरा धुतल्यास त्वचा उजळते. केस धुताना शेवटी हे पाणी वापरल्यास केस सिल्कसारखे मुलायम होतात. कोरियन लोक हा उपाय अनेक वर्षांपासून वापरत आहेत.
३. डाळ धुण्यासाठी किंवा कणीक मळण्यासाठी: या पाण्याने तुम्ही डाळ धुवू शकता किंवा कणीक मळू शकता, पोषक तत्वं वाया जाणार नाहीत.

एक गोष्ट लक्षात ठेवा, स्वच्छता महत्त्वाची आहे, पण अतिस्वच्छतेच्या नादात पोषक तत्वं धुऊन टाकणं मूर्खपणा आहे. आजपासून फक्त २-३ वेळाच तांदूळ धुवा.