गणेश चतुर्थी म्हणजे विघ्नहर्त्या गणेशाला घरी आणण्याचा सण. लहान मुलांपासून ते मोठ्यांपर्यंत, प्रत्येकजण हा सण मोठ्या उत्साहात साजरा करतो. पण मुख्य दिवशी ५ अशा महत्त्वाच्या गोष्टी आहेत, ज्या प्रत्येकाने आवर्जून केल्या पाहिजेत.
भाविक गणेशाला विघ्नहर्ता, बुद्धी आणि सौभाग्याचं प्रतीक मानून त्याची पूजा करतात. दरवर्षी भाद्रपद शुक्ल पक्ष चतुर्थीला लोक मोठ्या श्रद्धेने विनायक चतुर्थी साजरी करतात. या दिवशी घरी गणपतीची मूर्ती बसवून, पूजा-प्रार्थना केली जाते आणि 'उंद्रल्लू' व 'कुडुमुलू' सारखे नैवेद्य बनवले जातात. जाणकार सांगतात की पूजेव्यतिरिक्त ५ पारंपरिक कामं करणं खूप महत्त्वाचं आहे. चला, जाणून घेऊया ती कोणती आहेत.
26
घराची स्वच्छता करा
कोणत्याही सणासाठी स्वच्छता खूप महत्त्वाची असते. गणेशाचं स्वागत करण्यापूर्वी, पूजेची जागा एकदम स्वच्छ असल्याची खात्री करा. संपूर्ण घर स्वच्छ करा, देव्हारा सजवा आणि मूर्तीसाठी जागा तयार करा. काही लोक दारात सुंदर रांगोळी काढतात आणि आंब्याच्या पानांचं तोरण लावतात. स्वच्छ आणि पवित्र वातावरणाने सणाचा उत्साह वाढतो आणि मनःशांती मिळते.
36
मनापासून प्रार्थना करा
सगळ्यात आधी गणपतीची मूर्ती एका स्वच्छ पाटावर ठेवा. त्यानंतर मूर्तीला हळद, कुंकू, चंदन आणि फुलांनी सजवा. तुम्ही षोडशोपचार पूजा करू शकता किंवा तुमच्या कौटुंबिक परंपरेनुसार पूजा करू शकता. अनेक भाविक गणेश मंत्र, स्तोत्रं आणि अष्टोत्तर शतनामावलीचा जप करतात किंवा ऐकतात. लक्षात ठेवा, मोठ्या दिखाव्यापेक्षा भक्ती जास्त महत्त्वाची आहे. कुटुंबासोबत मिळून पूजा केल्याने सणाचा आनंद आणखी वाढतो.
विनायक चतुर्थी म्हटलं की 'उंद्रल्लू' आणि 'कुडुमुलू' (एक प्रकारचे मोदक) आठवतात. प्रत्येक प्रदेश आणि कौटुंबिक परंपरेनुसार नैवेद्य वेगवेगळा असू शकतो. लोक गूळ, नारळ आणि डाळींपासून बनवलेला प्रसादही देवाला अर्पण करतात. वेगवेगळ्या प्रकारच्या पानांनी (पत्री) पूजा करण्याचीही परंपरा आहे. नैवेद्य दाखवल्यानंतर संपूर्ण कुटुंब मिळून प्रसाद ग्रहण करतं. शक्य असल्यास घरी बनवलेला प्रसाद देवाला दाखवणं नेहमीच उत्तम.
56
गणपतीची कथा ऐका
विनायक चतुर्थीच्या पूजेत व्रत कथेला विशेष स्थान आहे. पूजेनंतर कुटुंबासोबत विनायक व्रत कथा वाचण्याची किंवा ऐकण्याची जुनी परंपरा आहे. या कथांमध्ये गणेशाचा जन्म, त्याच्या दैवी शक्ती आणि तो भक्तांना कसा आशीर्वाद देतो, याचं वर्णन असतं. मुलांना आपली संस्कृती आणि सणाचं महत्त्व समजावून सांगण्याचा हा एक उत्तम मार्ग आहे.
66
इको-फ्रेंडली सण साजरा करा
गणेशोत्सवासाठी नैसर्गिक मातीच्या मूर्ती निवडणं नेहमीच चांगलं. तसेच, पूजेसाठी वापरली जाणारी फुलं, पानं आणि इतर साहित्य पर्यावरणाला अनुकूल असल्याची खात्री करा. निमज्जन (विसर्जन) करताना, जल प्रदूषण टाळण्यासाठी स्थानिक प्रशासनाने दिलेल्या निर्देशांचं पालन करा. निसर्गाचं रक्षण करत श्रद्धेने सण साजरा करणं ही आपली जबाबदारी आहे.
