Onion Price : नाशिकमधून बफर स्टॉक हटवणार, 'कांदा एक्सप्रेस' सुरू; स्वस्त कांदा कुठे मिळणार?

कांद्याचे भाव वाढल्याने केंद्र सरकारने नाशिकमधून बफर स्टॉक हटवण्यासाठी 'कांदा एक्सप्रेस' रेल्वे सुरू केलीये. या एक्सप्रेसने चेन्नई, मदुराई, दिल्ली, एर्नाकुलम आणि गुवाहाटी येथे कांदा पाठवला जाईल. हा कांदा NCCF, NAFED मार्फत ३५ रुपये किलोने विकला जाईल.

कांद्याचा साठा पाठवण्यासाठी विशेष रेल्वे गाड्या

केंद्र सरकारने महाराष्ट्रातील नाशिकमधून मोठ्या शहरांमध्ये कांद्याचा साठा पाठवण्यासाठी विशेष रेल्वे गाड्या सुरू केल्या आहेत. या गाड्यांना 'कांदा एक्सप्रेस' असं म्हटलं जातंय. कांद्याचा पुरवठा वाढवून वाढत्या किमती नियंत्रणात आणण्याचा सरकारचा प्रयत्न आहे.

PTI या वृत्तसंस्थेनुसार, ग्राहक व्यवहार सचिव निधी खरे यांनी सांगितलं की, रेल्वेमध्ये भरलेली कांद्याची पहिली खेप बुधवारपर्यंत आपल्या शहरांमध्ये पोहोचेल. सरकार सुरुवातीला चेन्नई, मदुराई, दिल्ली, एर्नाकुलम आणि गुवाहाटी या शहरांमध्ये कांदा पाठवणार आहे. बाजारातील परिस्थिती पाहून आणखी शहरांमध्येही कांदा पाठवला जाऊ शकतो.

गेल्या वर्षभरात कांद्याचे भाव खूप वाढले आहेत, त्यामुळे सरकारने हे पाऊल उचललं आहे. ग्राहक व्यवहार मंत्रालयाच्या आकडेवारीनुसार, २४ ऑगस्ट रोजी कांद्याचा देशभरातील सरासरी किरकोळ दर ४३.५३ रुपये प्रति किलो होता, जो गेल्या वर्षी २७.३७ रुपये होता. म्हणजे भावात ५९% वाढ झाली. घाऊक बाजारातही दर ६८ टक्के वाढून ३५.५८ रुपये प्रति किलोवर पोहोचले आहेत.

कांदा ३५ रुपये किलोने विकणार

केंद्र सरकार नाशिकमधील आपल्या बफर स्टॉकमधून हा कांदा रेल्वेने अशा ठिकाणी पाठवत आहे, जिथे भाव जास्त आहेत.

एकदा का ही खेप शहरांमध्ये पोहोचली की, घाऊक आणि किरकोळ बाजारात कांदा उपलब्ध करून दिला जाईल. नॅशनल कोऑपरेटिव्ह कंझ्युमर्स फेडरेशन ऑफ इंडिया (NCCF) आणि नॅशनल ॲग्रिकल्चरल कोऑपरेटिव्ह मार्केटिंग फेडरेशन ऑफ इंडिया (NAFED) मार्फत हा कांदा ३५ रुपये प्रति किलो दराने विकला जाईल.

अनेक मोठ्या शहरांमध्ये किरकोळ बाजारात कांद्याचे दर यापेक्षा खूप जास्त आहेत. सोमवारी चेन्नईमध्ये कांदा जवळपास ६० रुपये किलो होता, जो गेल्या वर्षी ३३ रुपये होता. दिल्लीत दर ५५ रुपये तर कोलकात्यात ५३ रुपये प्रति किलोवर पोहोचले आहेत.

घाऊक आणि किरकोळ दर, कांद्याच्या उपलब्धतेवर लक्ष ठेवणार

सचिव निधी खरे यांनी सांगितले की, सरकार कांद्याच्या दरांवर बारकाईने लक्ष ठेवून आहे आणि गरज पडल्यास आणखी पावले उचलली जातील.

त्यांनी बाजारातील एका विचित्र परिस्थितीकडे लक्ष वेधले. त्यांच्या मते, नाशिक हे देशातील प्रमुख कांदा उत्पादक क्षेत्र असूनही, तेथील बाजारातील भाव दिल्लीपेक्षा जास्त आहेत.

“नाशिकमधील मंडईतील भाव दिल्लीपेक्षा जास्त आहेत, जे खरंतर असं असायला नको,” असं त्या म्हणाल्या. यावरून बाजारात काही गट संगनमत करून किंवा साठेबाजी करून भाव वाढवत असल्याचा संशय त्यांनी व्यक्त केला.

पुढील निर्णय घेण्यापूर्वी सरकार बाजारातील आवक, घाऊक आणि किरकोळ दर आणि राज्यांमधील कांद्याच्या उपलब्धतेवर लक्ष ठेवणार आहे.

कांद्याचा बफर स्टॉक म्हणजे काय?

कांद्याचा बफर स्टॉक म्हणजे केंद्राचा आपत्कालीन राखीव साठा. जेव्हा बाजारात कांद्याचा पुरवठा कमी होतो किंवा अचानक भाव वाढतात, तेव्हा दर स्थिर करण्यासाठी हा साठा वापरला जातो.

हा साठा मुख्यत्वे NAFED आणि NCCF सारख्या सरकारी एजन्सीमार्फत 'किंमत स्थिरीकरण निधी' (Price Stabilisation Fund) अंतर्गत खरेदी केला जातो. जेव्हा कांद्याची टंचाई निर्माण होते किंवा दर अवाजवी वाढतात, तेव्हा हा कांदा नियोजनबद्ध पद्धतीने बाजारात आणला जातो.

चालू वर्षासाठी सरकारकडे सुमारे १.२१ लाख टन कांद्याचा बफर स्टॉक आहे. सचिव निधी खरे यांच्या मते, बाजारात हस्तक्षेप करण्यासाठी हा साठा पुरेसा आहे.

या धोरणामुळे ग्राहकांना अचानक होणाऱ्या भाववाढीपासून संरक्षण मिळते, तसेच सरकारच्या हस्तक्षेपामुळे शेतकऱ्यांचेही नुकसान होत नाही, याची काळजी घेतली जाते.

कांद्याचे भाव ऑगस्ट आणि सप्टेंबरमध्ये अनेक कारणांमुळे वाढतात

सध्याच्या भाववाढीनंतरही, सरकारने म्हटले आहे की एकूण पुरवठ्याची स्थिती नियंत्रणात आहे.

२०२५-२६ साठी कांद्याचे उत्पादन ३०७.३७ लाख टन अंदाजित आहे, जे मागील वर्षीच्या ३०७.६७ लाख टन उत्पादनाइतकेच आहे. सरकारचा विश्वास आहे की स्थिर उत्पादन, उपलब्ध बफर स्टॉक आणि वेळेवर हस्तक्षेप यामुळे येत्या काही महिन्यांत हंगामी भाववाढ नियंत्रणात राहील.

ऑगस्ट आणि सप्टेंबर महिन्यात अनेक कारणांमुळे कांद्याचे भाव वाढतात. यामध्ये हवामानामुळे होणारे व्यत्यय, बाजारातील आवकेतील बदल, साठवणुकीतील नुकसान आणि सणासुदीच्या काळात वाढलेली मागणी यांचा समावेश असतो.

त्यामुळेच, ज्या शहरांमध्ये दर झपाट्याने वाढत आहेत, तिथे घाऊक मंडई आणि लक्ष्यित किरकोळ विक्रीद्वारे बफर स्टॉक उपलब्ध करण्याची पद्धत केंद्राने अवलंबली आहे.

'कांदा एक्सप्रेस'ची नवी खेप महत्त्वाची

२०२४-२५ मध्ये सुरू झाल्यापासून रेल्वेद्वारे कांदा वाहतुकीचा हा उपक्रम वेगाने वाढला आहे.

२०२४-२५ दरम्यान, १४ रेल्वे गाड्यांमधून सुमारे १२,००० टन कांदा ५ शहरांमध्ये पाठवण्यात आला होता.

२०२५-२६ मध्ये या कार्यक्रमाचा मोठ्या प्रमाणात विस्तार झाला. यावर्षी ८६ रेल्वे गाड्यांमधून सुमारे ८८,००० टन कांदा देशभरातील १६ मोठ्या शहरांमध्ये पोहोचवण्यात आला.

नाशिकसारख्या प्रमुख साठवण केंद्रांमधून थेट बाजारपेठांमध्ये मोठ्या प्रमाणात कांदा पोहोचवून, सरकारला वाहतुकीतील विलंब कमी करायचा आहे आणि जिथे गरज आहे तिथे उपलब्धता लवकर वाढवायची आहे.

वाढत्या कांद्याच्या दरामुळे आधीच त्रस्त असलेल्या सर्वसामान्यांसाठी 'कांदा एक्सप्रेस'ची ही नवी खेप अत्यंत महत्त्वाची आहे. या ताज्या पुरवठ्यामुळे किरकोळ दर खरंच कमी होतात की नाही, हे जेव्हा कांदा या पाच शहरांमध्ये पोहोचेल आणि बाजारात येईल, तेव्हाच स्पष्ट होईल.