Janmashtami 2025 : दक्षिण भारतात श्रीकृष्ण जन्माष्टमी कशी साजरी होते? तुम्हाला माहिती आहे का?

मुंबई - उत्तर भारतात श्रीकृष्ण जन्माष्टमी उत्साहात साजरी केली जाते. दक्षिण भारतातही हा उत्साह दिसून येतो. रंगोळीपासून कृष्णाच्या बाहुल्यांपर्यंत, सीदायपासून मंदिरातील भक्तीगीतांपर्यंत हा उत्सव भक्ती, परंपरा आणि पारंपरिक खाद्यपदार्थ यांचा संगम घडवतो. 

तांदळाच्या पिठाच्या रंगोळ्या

श्रीकृष्ण जन्माष्टमी दक्षिण भारतात अतिशय श्रद्धा व भक्तीभावाने साजरी केली जाते. उत्तर भारतातील उत्साही आणि जल्लोषपूर्ण साजरीकरणाच्या तुलनेत, दक्षिण भारतात श्रीकृष्णाचा जन्मदिवस अधिक शांततेत आणि पारंपरिक विधींनी साजरा होतो. मंदिरांमध्ये घंटानाद, अभिषेक पूजा आणि भजनाचे आयोजन केले जाते. घराघरात श्रीकृष्णासाठी विशेष सजावट केली जाते, तांदळाच्या पिठाच्या रंगोळ्या काढल्या जातात आणि लोणी-तूपाचा नैवेद्य अर्पण केला जातो. प्रत्येक राज्यात काही ना काही खास प्रथा पाळल्या जातात. श्रीरंगमसारख्या मंदिरांमध्ये हजारो भक्त एकत्र येतात. हा सण केवळ धार्मिक नसून सांस्कृतिक आणि आध्यात्मिक एकतेचं प्रतीक मानला जातो.

तमिळनाडू आणि केरळ

तमिळनाडूमध्ये जन्माष्टमीला गोकुळाष्टमी म्हणून ओळखले जाते आणि तो एक घरगुती स्वरूपाचा सण मानला जातो. तयारी खूप आधीपासून सुरू होते. दारांवरील रंगोळ्या बाळ श्रीकृष्णाच्या आगमनाची सूचना देतात. अनेक कुटुंबे घराच्या प्रवेशद्वारापासून पूजास्थानापर्यंत छोट्या पावलांचे चिन्ह काढतात, जे बाळकृष्णाच्या घरात स्वागताचे प्रतीक मानले जाते.

केरळमध्ये जन्माष्टमी हा विशेषतः वैष्णव परंपरेतला महत्त्वाचा सण आहे. गुरुवायूर मंदिर या काळात भक्तीचा केंद्रबिंदू ठरतो. भाविक दिवसभर उपास, भजन आणि सेवा कार्यात सहभागी होतात. मध्यरात्री श्रीकृष्णाच्या मूर्तीचा अभिषेक केला जातो. काही कुटुंबांमध्ये पाल पायसाम (गोड तांदळाची खीर) अर्पण करून सणाची सांगता केली जाते.

कर्नाटक आणि आंध्र प्रदेश

कर्नाटकात, विशेषतः उडुपी शहरात जन्माष्टमी मोठ्या उत्साहात साजरी केली जाते. उडुपी हे मंदिरांचे प्रसिद्ध शहर असून, तेथील उडुपी श्रीकृष्ण मंदिरात हजारो भाविक दर्शनासाठी गर्दी करतात. मंदिर परिसर सजवला जातो, कीर्तन, भजन आणि पारंपरिक पूजांचा भव्य कार्यक्रम होतो.

आंध्र प्रदेशात, विशेषतः कृष्णा आणि गुंटूर जिल्ह्यांमध्ये, हा उत्सव अत्यंत भक्तिभावाने साजरा केला जातो. गावकरी एकत्र येऊन मंदिरांमध्ये श्रीकृष्णाच्या मूर्तीला पंचामृत स्नान घालतात. नंतर मूर्तीची पूजा, भजन आणि नैवेद्य अर्पण करून, संपूर्ण वातावरण भक्तीमय बनवले जाते.

परंपरेची चव: सीदाय, वेल्ला अवल

तामिळ स्वयंपाकघरात 'सीदाय', मुरुक्कू आणि वेल्ला अवल यांचा मोहक सुगंध दरवळतो. हे पदार्थ बाळकृष्णाला प्रिय असल्यामुळे त्याला अर्पण केले जातात. कर्नाटकात, घराघरात पोहा, बेल्लम उंदरल्लू (गुळाच्या रव्याच्या लाडवांसारखा पदार्थ) आणि पानकम (गूळ आणि आलेचं पेय) तयार केलं जातं.

केरळमध्ये, श्रीकृष्ण जन्माष्टमीसाठी खास करून अप्पम (गोड तांदळाचे पुऱ्यांसारखे पदार्थ) आणि पायसाम (तांदळाची गोड खीर) बनवली जाते. हे सर्व पारंपरिक पदार्थ केवळ प्रसाद म्हणूनच नव्हे, तर भक्ती आणि परंपरेच्या प्रतीकांप्रमाणे घराघरात साजरे केले जातात.

भक्ती, शिस्तबद्ध विधी आणि घरगुती पद्धत

हा सण केवळ उत्तर भारतीय सण आहे असा गैरसमज अनेक लोकांमध्ये आढळतो, पण प्रत्यक्षात दक्षिण भारतही या सणात आपली स्वतःची खास रंगत आणि परंपरा जोडतो. येथे जन्माष्टमी भक्ती, शिस्तबद्ध विधी आणि घरगुती पद्धतीने साजरी केली जाते.

हा सण केवळ एक धार्मिक उत्सव नसून, तो श्रद्धा आणि कृपेचे सुंदर मिश्रण असलेल्या संस्कृतीला पोषण देतो. प्रत्येक प्रांत, प्रत्येक घर आणि प्रत्येक मनात श्रीकृष्णाच्या विविध रूपांचं दर्शन घडवत, जन्माष्टमी भारताच्या सांस्कृतिक वैविध्याचं प्रतीक बनते.