Indian Railways : भारतीय रेल्वे सुसाट! अमृत भारत आणि गति शक्तीमुळे नेटवर्क विस्तारले, प्रवासी आणि मालवाहतुकीत मोठी वाढ
सार
ऑगस्ट २०२६ मध्ये भारतीय रेल्वेने मोठी कामगिरी केली आहे. १४ अमृत भारत सेवा नियमित करण्यात आल्या असून ५ नवीन गति शक्ती कार्गो टर्मिनल सुरू झाले आहेत. मालवाहतुकीत ५.४% वाढ झाली असून, विशेष गाड्यांमुळे प्रवासी संख्येतही वाढ झाली आहे.
मुंबई : भारतीय रेल्वेने ऑगस्ट २०२६ मध्ये देशभरात रेल्वे कनेक्टिव्हिटी आणि सेवांमध्ये मोठी झेप घेतली आहे. भारतीय रेल्वेने जारी केलेल्या प्रसिद्धीपत्रकानुसार, प्रवासी वाहतूक आणि मालवाहतूक या दोन्ही क्षेत्रांत लक्षणीय वाढ नोंदवण्यात आली आहे.
या महिन्यात, १४ अमृत भारत सेवा नियमित करण्यात आल्या, ज्यामुळे अनेक महत्त्वाच्या मार्गांवरील प्रवाशांना अधिक स्वस्त आणि आरामदायी प्रवासाचा पर्याय मिळाला आहे. त्याचबरोबर, उद्योगांसाठी शेवटच्या टप्प्यातील मालवाहतूक कनेक्टिव्हिटी सुधारण्यासाठी ५ नवीन गति शक्ती कार्गो टर्मिनल्स (GCTs) सुरू करण्यात आले आहेत.
मालवाहतूक व्यवसायात जोरदार वाढ
भारतीय रेल्वेने मालवाहतुकीत ५.४ टक्के वाढ नोंदवली आहे, जी अर्थव्यवस्थेतील प्रमुख क्षेत्रांकडून असलेली मागणी दर्शवते.
ऑगस्ट २०२६ मध्ये भारतीय रेल्वेने १३७.९ दशलक्ष टन मालाची वाहतूक केली, तर गेल्या वर्षी ऑगस्ट २०२५ मध्ये हा आकडा १३०.९ दशलक्ष टन होता. म्हणजेच, मागील वर्षाच्या तुलनेत ५.४ टक्के वाढ झाली आहे.
ऑगस्ट २०२५ च्या तुलनेत ऑगस्ट २०२६ मध्ये मालवाहतुकीतून मिळणाऱ्या महसुलात ६.२७ टक्क्यांनी वाढ झाली आहे, जे रेल्वेच्या मालवाहतूक व्यवसायाची मजबूत स्थिती दर्शवते. ऑगस्ट २०२६ मध्ये अनेक महत्त्वाच्या वस्तूंच्या वाहतुकीत चांगली वाढ झाली. लोहखनिजाच्या (Iron Ore) वाहतुकीत १२.१ टक्के, क्लिंकरमध्ये १०.४ टक्के, देशांतर्गत कंटेनरमध्ये ९.२ टक्के आणि कोळशाच्या वाहतुकीत ६ टक्के वाढ झाली. तसेच, फिनिश्ड स्टीलमध्ये ४.९ टक्के, खनिज तेलात ३.१ टक्के, खतांमध्ये १.६ टक्के आणि इतर मालाच्या वाहतुकीत ८.२ टक्के वाढ झाली.
गति शक्ती कार्गो टर्मिनल्सचा विस्तार
ऑगस्ट २०२६ मध्ये, ५ नवीन गति शक्ती कार्गो टर्मिनल सुरू करण्यात आले. यामुळे ३१ ऑगस्ट २०२६ पर्यंत सुरू झालेल्या एकूण GCTs ची संख्या १४९ झाली आहे. हे नवीन टर्मिनल्स गुजरातमध्ये शिवलखा, तामिळनाडूमध्ये नल्ली, उत्तर प्रदेशात शक्तीनगर, मध्य प्रदेशात देवराग्राम आणि ओडिशात ब्रजराजनगर येथे आहेत. गति शक्ती कार्गो टर्मिनल नेटवर्कच्या विस्तारामुळे उत्पादन आणि वापर केंद्रांच्या जवळ माल हाताळणीच्या सुविधा उपलब्ध झाल्या आहेत.
अमृत भारत सेवांमुळे प्रवासी कनेक्टिव्हिटी वाढली
ऑगस्ट २०२६ मध्ये प्रवासी कनेक्टिव्हिटीमध्ये मोठी वाढ झाली. या महिन्यात १४ विशेष अमृत भारत गाड्यांना नियमित दर्जा देण्यात आला, ज्यामुळे एकूण अमृत भारत सेवांची संख्या ८६ झाली आहे. या सेवा उत्तर प्रदेश, बिहार, गुजरात, महाराष्ट्र, तामिळनाडू आणि देशातील इतर महत्त्वाच्या भागांना जोडतात.
या सेवांमध्ये सुबेदारगंज - लोकमान्य टिळक टर्मिनस, गोरखपूर - वांद्रे टर्मिनस, गोरखपूर - दिल्ली जंक्शन, अहमदाबाद - भागलपूर, लोकमान्य टिळक टर्मिनस - प्रयागराज जंक्शन, प्रयागराज जंक्शन - उधना जंक्शन, धनबाद - कोईम्बतूर यांसारख्या मार्गांचा समावेश आहे.
पूर्वांचल आणि पूर्व उत्तर प्रदेशातील लोकांसाठी, गोरखपूरहून वांद्रे टर्मिनस आणि दिल्लीला जाणाऱ्या गाड्यांमुळे दोन मोठ्या महानगरांशी थेट कनेक्टिव्हिटी मिळाली आहे. याचा फायदा रोजगार, शिक्षण, व्यवसाय आणि कौटुंबिक कारणांसाठी प्रवास करणाऱ्या प्रवाशांना होत आहे. त्याचप्रमाणे, अहमदाबाद-भागलपूर कनेक्टिव्हिटीमुळे गुजरात आणि बिहारमधील रेल्वे संपर्क अधिक मजबूत झाला आहे. धनबाद-कोईम्बतूर सेवेमुळे पूर्व भारत आणि दक्षिण भारतामधील लांब पल्ल्याची कनेक्टिव्हिटी सुधारली आहे, विशेषतः औद्योगिक आणि रोजगार केंद्रांदरम्यान प्रवास करणाऱ्या प्रवाशांना याचा फायदा होत आहे.
प्रयागराज आणि उधना तसेच प्रयागराज आणि मुंबई दरम्यानच्या कनेक्टिव्हिटीमुळे उत्तर प्रदेशातून पश्चिम भारताकडे प्रवास करणाऱ्या प्रवाशांसाठी प्रवासाचे पर्याय आणखी वाढले आहेत.
प्रवासी संख्येत मोठी वाढ
भारतीय रेल्वेने ऑगस्ट २०२६ मध्ये ६७.२७ कोटी प्रवाशांची वाहतूक केली, तर ऑगस्ट २०२५ मध्ये हा आकडा ६४.४३ कोटी होता. विशेषतः, उपनगरीय (suburban) प्रवासी संख्येत ९.०२ टक्क्यांची मोठी वाढ झाली आहे.
ऑगस्ट २०२६ मध्ये एकूण ३८.०१ कोटी उपनगरीय प्रवाशांनी प्रवास केला, तर ऑगस्ट २०२५ मध्ये हा आकडा ३४.८९ कोटी होता.सणासुदीच्या काळात वाढलेली गर्दी लक्षात घेऊन, भारतीय रेल्वेने २५ ते ३१ ऑगस्ट २०२६ दरम्यान रक्षाबंधन स्पेशल ट्रेनच्या १४४ फेऱ्या चालवल्या, तर गेल्या वर्षी ८ ते १४ ऑगस्ट २०२५ दरम्यान फक्त ४८ फेऱ्या चालवण्यात आल्या होत्या.
क्षमता वाढवणे, कार्यक्षमता सुधारणे आणि प्रवासी व मालवाहतुकीच्या पायाभूत सुविधांचा विस्तार करणे यावर भारतीय रेल्वे लक्ष केंद्रित करत आहे. यामुळे रेल्वे प्रवास अधिक सुलभ होईल आणि देशाच्या आर्थिक विकासात रेल्वे नेटवर्क एक महत्त्वाचा चालक म्हणून मजबूत होईल, असे पत्रकात म्हटले आहे.