Space Station: भारताची मोठी झेप! 2035 पर्यंत स्वतःचं स्पेस स्टेशन उभारणार, इस्रोची घोषणा

भारताचं स्वतःचं स्पेस स्टेशन 2035 पर्यंत तयार होईल, असं इस्रोचे अध्यक्ष डॉ. व्ही. नारायणन यांनी जाहीर केलं आहे. या 'भारतीय अंतरिक्ष स्टेशन'च्या पहिल्या भागाला मंजुरी मिळाली असून, गगनयान मोहिमेवरही काम सुरू असल्याचं त्यांनी सांगितलं.

भारताची अंतराळातली महत्त्वाकांक्षा आता एका नव्या उंचीवर पोहोचली आहे. 2035 पर्यंत भारत स्वतःचं स्पेस स्टेशन उभारणार आहे. 'भारतीय अंतरिक्ष स्टेशन' असं या स्टेशनचं नाव असेल आणि त्याच्या पहिल्या मॉड्युलला (भागाला) मंजुरीही मिळाली आहे, अशी मोठी घोषणा इस्रोचे अध्यक्ष डॉ. व्ही. नारायणन यांनी रविवारी केली.

अहमदाबादमध्ये तिसऱ्या राष्ट्रीय अंतराळ दिनानिमित्त आयोजित कार्यक्रमात ते बोलत होते. नारायणन यांनी भारताच्या अंतराळ तंत्रज्ञानातील वाढत्या क्षमतेवर भर दिला. ते म्हणाले की, देश आता ५० हून अधिक क्षेत्रांमध्ये थेट नागरिकांसाठी अंतराळ-आधारित ॲप्लिकेशन्सचा वापर करत आहे.

भारताची अंतराळातील मोठी ध्येयं

"आज आपण तिसरा राष्ट्रीय अंतराळ दिन साजरा करत आहोत. या दिवसाची थीम खूप महत्त्वाची आहे: 'अंतराळ क्षेत्रात नवनिर्मिती, सहयोग आणि जागतिक नेतृत्वाची आकांक्षा'," असं नारायणन म्हणाले.

त्यांनी सांगितलं की, ६४ वर्षांपूर्वी अंतराळ कार्यक्रम सुरू केल्यापासून भारताने आपल्या क्षमतांमध्ये सातत्याने वाढ केली आहे.

"भारताने ६४ वर्षांपूर्वी आपला अंतराळ कार्यक्रम सुरू केला आणि आज आपण पृथ्वी निरीक्षण, रिमोट सेन्सिंग, दूरसंचार, टेलिव्हिजन प्रसारण, टेलि-एज्युकेशन, आपत्ती सूचना आणि निवारण, प्रत्येक नागरिकाची सुरक्षा, नेव्हिगेशन, रिअल-टाइम मॉनिटरिंग आणि ट्रॅकिंग अशा ५० हून अधिक क्षेत्रांमध्ये सामान्य माणसाची सेवा करत आहोत," असं इस्रो प्रमुखांनी सांगितलं.

गगनयान आणि भारतीय अंतरिक्ष स्टेशन

नारायणन यांनी देशाच्या आगामी मोठ्या अंतराळ कार्यक्रमांचीही माहिती दिली. यात 'गगनयान' मानवी अंतराळ मोहीम आणि भारताच्या स्वतःच्या स्पेस स्टेशनच्या विकासाचा समावेश आहे.

"पंतप्रधान नरेंद्र मोदींच्या दूरदृष्टीमुळे अनेक मोठे प्रकल्प राबवले जात आहेत. आम्ही 'गगनयान' मोहिमेवर काम करत आहोत. तसंच, स्वतःचं 'भारतीय अंतरिक्ष स्टेशन' उभारण्याचं ध्येयही ठेवलं आहे," असं ते म्हणाले.

"या स्टेशनच्या पहिल्या मॉड्युलला मंजुरी मिळाली असून, 2035 पर्यंत ते उभारण्याचं आमचं लक्ष्य आहे," असंही त्यांनी स्पष्ट केलं.

चांद्रयान-३ च्या यशाचं स्मरण

भारताच्या अंतराळ संशोधनातील यशाचं आणि तिसऱ्या राष्ट्रीय अंतराळ दिनाचं औचित्य साधून आयोजित कार्यक्रमात इस्रो प्रमुखांनी ही माहिती दिली.

या कार्यक्रमात बोलताना केंद्रीय मंत्री गजेंद्र सिंह शेखावत यांनी चांद्रयान-३ च्या चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावरील ऐतिहासिक लँडिंगचं महत्त्व सांगितलं.

ते म्हणाले की, चांद्रयान मोहिमेच्या यशानंतर आणि पंतप्रधानांच्या घोषणेनंतर, ज्या दिवशी भारताने चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवावरील 'शिवशक्ती पॉईंट'वर पाऊल ठेवलं, तो दिवस 'राष्ट्रीय अंतराळ दिन' म्हणून साजरा केला जाईल.

खासगी क्षेत्राचा वाढता सहभाग

शेखावत यांनी सांगितलं की, स्पेस ॲप्लिकेशन्स सेंटरच्या नेतृत्वाखाली अहमदाबादमध्ये तिसरा राष्ट्रीय अंतराळ दिन साजरा केला जात आहे. त्यांनी अंतराळ क्षेत्रातील सहभाग वाढवण्यासाठी सरकारच्या प्रयत्नांवरही प्रकाश टाकला.

"पंतप्रधानांच्या नेतृत्वाखाली अंतराळ विज्ञान क्षेत्राचं खासगीकरण झाल्यामुळे भारतासाठी प्रचंड संधींची दारं उघडली आहेत," असं शेखावत म्हणाले.

त्यांनी सांगितलं की, खासगी सहभागाच्या विस्तारामुळे भारताच्या अंतराळ उद्योगासाठी नवीन संधी निर्माण झाल्या आहेत आणि इस्रो करत असलेल्या कामालाही पूरक ठरत आहे.

"इस्रोचा कामाचा भार कमी झालेला नाही, उलट त्यांची कार्यक्षमता अनेक पटींनी वाढली आहे," असं केंद्रीय मंत्री म्हणाले.

शेखावत यांनी पुढे नमूद केलं की, ॲप्लिकेशन्स विकसित करणे, सॅटेलाइट तयार करणे, पेलोड तयार करणे आणि सॅटेलाइट प्रक्षेपित करणे यांसारख्या अनेक अंतराळ-संबंधित कामांसाठी लागणारा वेळ आता खूप कमी झाला आहे.

"या प्रक्रिया आता अधिक कार्यक्षमतेने पार पाडल्या जात आहेत," असं ते म्हणाले.

चंद्र संशोधनापासून ते मानवी उपस्थितीपर्यंत

एकेकाळी सॅटेलाइट आणि प्रक्षेपण क्षमता विकसित करण्यावर लक्ष केंद्रित करणाऱ्या भारताच्या अंतराळ कार्यक्रमाने आता चंद्र संशोधन, मानवी अंतराळ भरारी, प्रगत पृथ्वी निरीक्षण आणि सॅटेलाइट-आधारित ॲप्लिकेशन्सपर्यंत मोठी मजल मारली आहे.

२३ ऑगस्ट २०२३ रोजी चंद्रावर यशस्वीपणे उतरलेली चांद्रयान-३ मोहीम देशाच्या अंतराळ कार्यक्रमासाठी एक मैलाचा दगड ठरली आहे आणि दरवर्षी राष्ट्रीय अंतराळ दिनाद्वारे तिचं स्मरण केलं जातं.

आता गगनयान आणि प्रस्तावित भारतीय अंतरिक्ष स्टेशनच्या माध्यमातून भारत चंद्र संशोधनाच्या पलीकडे जाऊन अंतराळात मानवाची कायमस्वरूपी उपस्थिती आणि जागतिक अंतराळ क्षेत्रात मोठी भूमिका बजावण्यासाठी सज्ज झाला आहे.