8th Pay Commission: आठवा वेतन आयोग केंद्रीय कर्मचाऱ्यांसाठी नवीन वेतनश्रेणीची शिफारस करणार आहे. यामध्ये 'फिटमेंट फॅक्टर' मूळ वेतन ठरवण्यासाठी सर्वात महत्त्वाचा आहे. विविध कर्मचारी संघटनांनी जास्त फिटमेंट फॅक्टरची मागणी केली आहे.
8th Pay Commission: आठवा वेतन आयोग केंद्रीय सरकारी कर्मचारी आणि पेन्शनधारकांसाठी नवीन वेतनश्रेणीची शिफारस करेल. 'फिटमेंट फॅक्टर' (fitment factor) हा कार्यरत कर्मचाऱ्यांच्या मूळ वेतनात (basic pay) किती वाढ होईल हे ठरवणारा एक महत्त्वाचा घटक आहे.
211
हे आकडे निश्चित करण्यात आले होते
सहाव्या आणि सातव्या वेतन आयोगाअंतर्गत फिटमेंट फॅक्टर अनुक्रमे १.८६ आणि २.५७ निश्चित करण्यात आला होता. सरकारी कर्मचारी आणि पेन्शनधारकांची खरेदी करण्याची क्षमता टिकवून ठेवण्यासाठी हे आकडे ठरवण्यात आले होते.
311
जास्त फिटमेंट फॅक्टरची मागणी
विविध कर्मचारी संघटना आणि पेन्शनर्स संघटनांनी आठव्या वेतन आयोगाकडे जास्त फिटमेंट फॅक्टर देण्याची मागणी केली आहे. 'ऑल इंडिया फेडरेशन ऑफ पेन्शनर्स असोसिएशन्स' (AIFPA) ने ३.८३ फिटमेंट फॅक्टरचा प्रस्ताव दिला आहे. तर, 'भारतीय प्रतिरक्षा मजदूर संघ' (BPMS) ने आठव्या वेतन आयोगाला सादर केलेल्या निवेदनात ४.० फिटमेंट फॅक्टरचा प्रस्ताव ठेवला आहे.
सध्या आठव्या वेतन आयोगाचे पॅनल देशातील प्रमुख शहरांमध्ये संबंधित पक्ष (स्टेकहोल्डर्स) आणि कर्मचारी संघटनांसोबत बैठका घेत आहे. जास्त फिटमेंट फॅक्टरमुळे मूळ वेतनात मोठी वाढ होईल. पण, वेतनात नेमकी किती सुधारणा होईल, हे आठव्या वेतन आयोगाच्या शिफारशी आणि त्यावर केंद्र सरकारचा अंतिम निर्णय यावर अवलंबून असेल.
511
फिटमेंट फॅक्टर म्हणजे काय?
फिटमेंट फॅक्टर हा एक गुणक (multiplier) आहे, जो सुधारित मूळ पगार मोजण्यासाठी वापरला जातो. हे गणित खालील सूत्रावर आधारित आहे:
सध्याचा मूळ पगार × फिटमेंट फॅक्टर = अंदाजित सुधारित मूळ पगार उदाहरणार्थ, जर एखाद्या कर्मचाऱ्याचा सध्याचा मूळ पगार १८,००० रुपये असेल तर: ३.८३ फिटमेंट फॅक्टरनुसार, सुधारित मूळ पगार ६८,९४० रुपये होईल. ४.० फिटमेंट फॅक्टरनुसार, सुधारित मूळ पगार ७२,००० रुपये होईल. खालील तक्त्यात ३.८३ आणि ४.० फिटमेंट फॅक्टरनुसार विविध 'पे-मॅट्रिक्स' (pay matrix) स्तरांवर मूळ पगार कसा बदलू शकतो हे दाखवले आहे.
611
फिटमेंट फॅक्टरनुसार अंदाजित मूळ पगार
पे मॅट्रिक्स लेव्हल | सातव्या वेतन आयोगाचा मूळ पगार | ३.८३ फिटमेंट फॅक्टरनुसार अंदाजित मूळ पगार | ४.० फिटमेंट फॅक्टरनुसार अंदाजित मूळ पगार लेव्हल १ | ₹१८,००० | ₹६८,९४० | ₹७२,০০০ लेव्हल २ | ₹१९,९०० | ₹७६,२१७ | ₹७९,६०० लेव्हल ३ | ₹२१,७०० | ₹८३,१११ | ₹८६,८०० लेव्हल ४ | ₹२५,५०० | ₹९७,६६५ | ₹१,०२,০০০ लेव्हल ५ | ₹२९,२०० | ₹१,११,८३६ | ₹१,१६,८०० लेव्हल ६ | ₹३५,४०० | ₹१,३५,५८२ | ₹१,४१,६०० लेव्हल ७ | ₹४४,९०० | ₹१,७१,९६७ | ₹१,७९,६०० लेव्हल १० | ₹५६,१०० | ₹२,१४,८६३ | ₹२,२४,४०० लेव्हल १३ | ₹१,२३,१०० | ₹४,७१,४७३ | ₹४,९२,४०० लेव्हल १८ | ₹२,५०,००० | ₹९,५७,५०० | ₹१०,००,০০০ टीप: वर दिलेली आकडेवारी केवळ उदाहरणासाठी आहे. आठव्या वेतन आयोगाने अद्याप कोणताही अंतिम फिटमेंट फॅक्टर जाहीर केलेला नाही.
711
सरकारी कर्मचाऱ्यांवर काय परिणाम होईल?
याचा अर्थ असा की, जास्त फिटमेंट फॅक्टरमुळे सरकारी कर्मचाऱ्यांच्या पगारात मोठी वाढ होऊ शकते. लेव्हल ६ मध्ये ३५,४०० रुपये मूळ पगार (basic salary) घेणाऱ्या कर्मचाऱ्याचा अंदाजित मूळ पगार असा असू शकतो:
811
आठव्या वेतन आयोगाच्या पॅनलची शिफारस
३.८३ फिटमेंट फॅक्टरनुसार १,३५,५८२ रुपये.
४.० फिटमेंट फॅक्टरनुसार १,४१,६०० रुपये.
लेव्हल १० मध्ये ५६,१०० रुपये मूळ पगार घेणाऱ्या कर्मचाऱ्याचा सुधारित मूळ पगार अंदाजे २,१४,८६३ रुपये (३.८३ फॅक्टरनुसार) आणि २,२४,४०० रुपये (४.० फॅक्टरनुसार) होऊ शकतो.
आठव्या वेतन आयोगाच्या शिफारशी स्वीकारल्यास, त्याचा परिणाम पुढील १० वर्षांच्या वेतन सुधारणेवर होईल. कारण निश्चित झालेला मूळ पगारच भविष्यातील पगारवाढ आणि इतर लाभांसाठी आधार म्हणून काम करेल.
911
महागाई भत्ता (Dearness Allowance)
हे लक्षात ठेवणे महत्त्वाचे आहे की, ही आकडेवारी केवळ मूळ वेतनातील संभाव्य बदलाचे चित्र दर्शवते. महागाई भत्ता (Dearness Allowance), घरभाडे भत्ता (House Rent Allowance), वाहतूक भत्ता आणि वेतन रचनेतील इतर घटक विचारात घेतल्यानंतर अंतिम मासिक पगाराची रक्कम वेगळी असू शकते.
1011
अंतिम फिटमेंट फॅक्टर कधी जाहीर होईल?
केंद्र सरकारने ३ नोव्हेंबर २०२५ रोजी आठव्या वेतन आयोगाची स्थापना केली आहे. आयोगाला शिफारशी सादर करण्यासाठी १८ महिन्यांचा कालावधी देण्यात आला आहे. न्यायमूर्ती रंजना प्रकाश देसाई यांच्या अध्यक्षतेखाली हा एक तात्पुरता आयोग आहे.
1111
अंतिम फिटमेंट फॅक्टर
आठवा वेतन आयोग आपला अहवाल सादर केल्यानंतरच (जो मे-जून २०२७ पर्यंत सादर होण्याची शक्यता आहे) आणि सरकारने त्या शिफारशी स्वीकारल्यानंतरच अंतिम फिटमेंट फॅक्टर कळेल. (टीप: या लेखात दिलेली पगाराची आकडेवारी अंदाजित फिटमेंट फॅक्टरवर आधारित आहे. अंतिम फिटमेंट फॅक्टर, पे-मॅट्रिक्स आणि भत्ते हे आठव्या वेतन आयोगाच्या शिफारशी आणि सरकारच्या मंजुरीवर अवलंबून असतील.)
