Ali Larijani: शस्त्रधारी सुफी, इराणचा कणा; इस्रायलच्या रडारवरचा हा नेता कोण?

The Philosopher Warrior Ali Larijani Irans Master Strategist: इराणच्या हल्ल्यांचा मुख्य सूत्रधार आणि सुरक्षा प्रमुख अली लारीजानी मारला गेला का? कोण आहेत अली लारीजानी? इराणच्या राजकारणात आणि संघर्षात त्यांचं स्थान काय आहे, जाणून घेऊया.

अली लारीजानी यांचं आयुष्य खूप वेगळं आहे. त्यांनी कॉम्प्युटर सायन्स आणि गणितात पदवी घेतली, पण पाश्चात्य तत्वज्ञानात पीएचडी केली. त्यानंतर ते थेट इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड्समध्ये सामील झाले आणि इराणच्या राजकारणाचा एक महत्त्वाचा भाग बनले. ६७ वर्षीय लारीजानी तीन वेळा स्पीकर आणि सर्वोच्च राष्ट्रीय सुरक्षा परिषदेचे प्रमुख राहिले आहेत.

लारीजानी यांचा जन्म १९५८ मध्ये इराकमधील नजाफ शहरात झाला. त्यांचे वडील, ग्रँड अयातुल्ला हाशिम अमोली, एक मोठे शिया विद्वान होते. शाहच्या राजवटीतील अत्याचारांपासून वाचण्यासाठी ते १९३० च्या दशकात इराकमध्ये गेले होते. लारीजानींच्या जन्मानंतर दोन वर्षांनी त्यांचं कुटुंब इराणला परतलं. त्यांनी तेहरानमधून गणित आणि कॉम्प्युटर सायन्समध्ये पदवी मिळवली आणि नंतर जर्मन तत्वज्ञ इमॅन्युएल कांट यांच्या विचारांवर पीएचडी केली.

१९७९ च्या क्रांतीनंतर लारीजानी राजकारणात आले. सुरुवातीला ते रिव्होल्युशनरी गार्ड्समध्ये होते. पुढे ते सांस्कृतिक मंत्री आणि नंतर I.R.I.B. चे महासंचालक बनले. २००५ मध्ये अध्यक्ष अहमदीनेजाद यांनी त्यांना सुरक्षा परिषदेचे प्रमुख बनवले, पण दोन वर्षांतच त्यांनी मतभेदांमुळे राजीनामा दिला. २००८ ते २०२० पर्यंत ते तीन वेळा संसदेचे अध्यक्ष होते. २०२४ मध्ये मसूद पेझेश्कियान यांनी त्यांची पुन्हा सुरक्षा परिषदेचे सचिव म्हणून नियुक्ती केली.

लारीजानी यांनी इराणच्या राजकारणात नेहमीच कट्टर भूमिका घेतली. एप्रिल २०२५ मध्ये इराण-इस्रायल तणाव वाढल्यावर त्यांनी जाहीर केलं की, हल्ला झाल्यास इराण अणुबॉम्ब बनवेल. यावरून मोठा वाद झाला. त्यानंतर जूनमध्ये इस्रायल आणि अमेरिकेने इराणवर हल्ला केला. जानेवारी २०२६ मध्ये इराणमध्ये निदर्शनं झाली, तेव्हा ट्रम्प यांनी अणुचर्चेचा प्रस्ताव ठेवला, ज्याला लारीजानींनी पाठिंबा दिला. पण चर्चा सुरू असतानाच पुन्हा हल्ला झाला.

जानेवारीतील आंदोलने दाबून टाकण्यात लारीजानींनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. रशिया, कतार आणि ओमानसारख्या देशांशी संबंध टिकवून ठेवण्याची जबाबदारी त्यांच्यावर आहे. सर्वोच्च नेते खामेनी यांच्या मृत्यूनंतर इराणच्या प्रतिहल्ल्यांचं नेतृत्व त्यांनीच केलं. खामेनी यांचा मुलगा मुज्तबा खामेनी याला नवा नेता म्हणून निवडण्यातही त्यांचीच मुख्य भूमिका होती.

जून २०२५ च्या युद्धानंतर इराण कोणत्याही क्षणी हल्ल्याची अपेक्षा करत होता. तेव्हा खामेनी यांनी युद्धाची तयारी सुरू केली आणि लारीजानींना सुरक्षा प्रमुख म्हणून नियुक्त केलं. युद्धाच्या काळात देश कसा चालवायचा, याची योजना लारीजानींनी तयार केली. खामेनींसह मोठे नेते मारले गेल्यास देशाचा कारभार कोण पाहणार, याचंही नियोजन त्यांनी केलं.

खामेनी यांनी चार स्तरांची नेतृत्व योजना तयार केली होती. लष्कर, रिव्होल्युशनरी गार्ड्स आणि इतर दलांच्या प्रमुखांना प्रत्येकी चार उत्तराधिकारी निवडायला सांगितले. एक नेता मारला गेल्यास दुसरा लगेच पदभार स्वीकारेल, अशी ही योजना होती. खामेनींच्या मृत्यूनंतर, लारीजानींनी पुढाकार घेऊन मुज्तबा खामेनी यांचं नाव उत्तराधिकारी म्हणून पुढे केलं.

लारीजानींच्या नेतृत्वात युद्धाची जोरदार तयारी झाली. इस्रायल आणि अमेरिकेच्या तळांवर बॅलिस्टिक मिसाईल तैनात करण्यात आले. रशियासोबत मिळून लष्करी सराव केला. युद्ध सुरू झाल्यास रस्त्यांवर विशेष पोलीस दल आणि सशस्त्र दले तैनात करण्याची योजना आखली. यामुळेच इराणमध्ये सत्तापालट करण्याचा अमेरिकेचा डाव फसला.

युद्ध सुरू झाल्यावर लारीजानी हल्ल्यांचे मुख्य सूत्रधार बनले. जगातील सर्वात शक्तिशाली सैन्य समोर असूनही इराणने त्यांच्याच नेतृत्वात जोरदार प्रत्युत्तर दिलं. त्यांनीच होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद केली आणि आखाती देशांमधील अमेरिकन तळांवर हल्ले केले. खामेनींच्या हत्येनंतर इस्रायलच्या निशाण्यावर लारीजानी होते. आता त्यांच्यावर हल्ला झाल्याची बातमी येत आहे. जर ते मारले गेले, तर इराणसाठी हा मोठा धक्का असेल.