Toxic Love Psychology: प्रेम प्रत्येकाच्या आयुष्यात सारखं नसतं. काही बाहेरून खूप चांगली दिसतात. पण आतून मात्र आत्मविश्वास आणि स्थिरता कमी करतात. अशाच प्रेमाला टॉक्सिक लव्ह म्हणतात. हे टॉक्सिक प्रेम नेमकं कसं असतं? आणि मानसशास्त्र याबद्दल काय सांगतं?
मानसशास्त्रानुसार, प्रेम मनाला सुरक्षितता, शांतता आणि आनंद देणारं असावं. पण काहीवेळा प्रेमाच्या नावाखाली मनाला दुखावणारी नाती तयार होतात. अशा नात्यांना टॉक्सिक रिलेशनशिप म्हणतात. टॉक्सिक प्रेम बाहेरून खूप चांगलं दिसू शकतं. जास्त काळजी घेणं, जास्त प्रेम करणं असं वाटू शकतं. पण खोलवर पाहिल्यास, ते प्रेम आपला आत्मविश्वास, स्थिरता आणि व्यक्तिमत्व हळूहळू नष्ट करतं.
28
अचानक आयुष्यातील महत्त्वाची व्यक्ती बनणं
मानसशास्त्रानुसार, टॉक्सिक प्रेमात असलेली व्यक्ती खूप आकर्षक असते. ती जास्त लक्ष देते. आपल्या आयुष्यात अचानक एक महत्त्वाची व्यक्ती बनते. म्हणजे, जास्त प्रेम, जास्त बोलणं, जास्त वचनं देते. पण हे खरं प्रेम नसतं. समोरच्या व्यक्तीला भावनिकरित्या स्वतःवर अवलंबून ठेवण्याची ही एक पद्धत असते. एकदा आपण भावनिकरित्या जोडले गेलो की, ते प्रेम हळूहळू नियंत्रणात बदलतं.
38
नियंत्रण ठेवणे
टॉक्सिक प्रेमाचं मुख्य लक्षण म्हणजे नियंत्रण. मानसशास्त्रानुसार, टॉक्सिक व्यक्ती आपल्या पार्टनरच्या आयुष्यावर नियंत्रण ठेवू इच्छितात. कोणाशी बोलायचं? कोणाशी नाही? कसं राहायचं? कसं नाही? हे निर्णयही तेच घेऊ इच्छितात. सुरुवातीला 'हे तुझ्या चांगल्यासाठी आहे' असं सांगतात. पण हळूहळू आपलं स्वातंत्र्य कमी होतं आणि आपल्याच निर्णयांवरचा विश्वास कमी होतो.
आणखी एक महत्त्वाचं लक्षण म्हणजे गॅसलाइटिंग. म्हणजे, आपल्यासोबत जे घडत आहे ते चुकीचं नाही, असंच आपल्याला वाटायला लावणं. 'तूच जास्त विचार करतेस', 'तू खूप संवेदनशील आहेस', 'ही एवढी मोठी गोष्ट नाही' अशा शब्दांनी आपल्या भावनांना कमी लेखलं जातं. मानसशास्त्रज्ञांच्या मते, गॅसलाइटिंगमुळे आपण आपल्या भावना आणि विचारांवर शंका घेऊ लागतो. शेवटी, चूक आपलीच आहे असं समजून आपण त्या टॉक्सिक व्यक्तीला माफ करत राहतो.
58
अटींवर आधारित प्रेम
टॉक्सिक प्रेमात अटी असतात. आपण त्यांच्या मनासारखं वागलो तरच प्रेम दिसतं. त्यांच्या मनाविरुद्ध काही केल्यास शांत बसणं, दुर्लक्ष करणं, राग किंवा इमोशनल ब्लॅकमेल सुरू होतं. पण खऱ्या प्रेमात स्वीकृती असते, भीती नाही.
68
हे लक्षण दिसल्यास...
आणखी एक महत्त्वाचं लक्षण म्हणजे, टॉक्सिक प्रेमात आपल्याला नेहमी काहीतरी गमावल्यासारखं आणि थकल्यासारखं वाटतं. आपलं मन शांत राहत नाही. नेहमी कसलातरी ताण आणि भीती असते. 'आता ते कसे रिॲक्ट होतील?' हा विचार मनात सतत घोळत राहतो. मानसशास्त्रानुसार, जे नातं आपलं मानसिक आरोग्य बिघडवतं, ते प्रेम असूच शकत नाही.
78
चूक मान्य करत नाहीत..
टॉक्सिक व्यक्ती आपली चूक कधीच मान्य करत नाहीत. प्रत्येक वेळी समस्या निर्माण झाल्यावर ते दोष आपल्यावर टाकतात. आपण कितीही प्रयत्न केला, कितीही समजून घेतलं, तरी शेवटी आपल्यालाच बदलायला सांगतात. यामुळे आपलं व्यक्तिमत्व हळूहळू बदलतं. आपल्या आवडीनिवडी, आनंद आणि स्वप्नं नाहीशी होतात.
88
मर्यादा ठरवणे...
मानसशास्त्रानुसार, प्रेम आपल्याला मजबूत बनवतं, कमकुवत नाही. स्वतःला हरवून बसेल इतकं प्रेम कधीच चांगलं नसतं. गरज पडल्यास मर्यादा आखून घ्याव्यात आणि आपला स्वाभिमान जपावा. प्रेमाच्या नावाखाली मनाला दुखावणाऱ्या लोकांपासून दूर राहणंच चांगलं आहे, असं मानसशास्त्र स्पष्ट करतं.
