AI Revolution: भारताची पुढची मोठी क्रांती! योग्य चिप्सच यशाचं रहस्य - राजीव चंद्रशेखर

चिप डिझाईन, संशोधन आणि प्रगत पॅकेजिंगवर लक्ष केंद्रित करण्याची गरज माजी मंत्री राजीव चंद्रशेखर यांनी व्यक्त केली आहे. सध्याच्या अर्थव्यवस्थेचा पाया कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि सेमीकंडक्टर क्षेत्रच असल्याचं त्यांनी म्हटलंय.

AI तंत्रज्ञान आज जगाची अर्थव्यवस्था बदलत आहे. या तंत्रज्ञानाचा पाया असलेल्या सेमीकंडक्टर चिप्स पुढच्या मोठ्या तंत्रज्ञान क्रांतीसाठी अत्यंत महत्त्वाच्या ठरल्या आहेत. अशा वेळी भारताने केवळ चिप्स असेंबल करणारा देश न राहता, संपूर्ण जगासाठी चिप्स डिझाईन करणारा देश बनायला हवं, असं मत माजी केंद्रीय माहिती आणि तंत्रज्ञान राज्यमंत्री आणि केरळ भाजपचे नेते राजीव चंद्रशेखर यांनी व्यक्त केलंय.

तंत्रज्ञान हाच अर्थव्यवस्थेचा पाया

पूर्वी तंत्रज्ञान हा आर्थिक विकासाच्या अनेक घटकांपैकी एक घटक होता. पण आता तंत्रज्ञान हाच आर्थिक विकासाचा मुख्य पाया बनला आहे, असं राजीव चंद्रशेखर यांनी त्यांच्या एका लेखात म्हटलंय. विशेषतः AI आणि सेमीकंडक्टर क्षेत्रात भारत पुढच्या तीन वर्षांत जे निर्णय घेईल, त्यावरच या शतकातील तंत्रज्ञान अर्थव्यवस्थेत देशाचं स्थान ठरेल. भारताकडे मोठी लोकसंख्या, कुशल मनुष्यबळ आणि बौद्धिक क्षमता यांसारख्या जमेच्या बाजू आहेत. जगभरातील AI आणि सेमीकंडक्टर क्षेत्रात भारतीय अभियंते आणि शास्त्रज्ञ आधीपासूनच मोठं योगदान देत आहेत, याकडेही त्यांनी लक्ष वेधलं.

चिप क्षेत्रातील भारताचा आतापर्यंतचा प्रवास

इंडिया सेमीकंडक्टर मिशन, डिझाईन लिंक्ड इन्सेंटिव्ह (DLI) आणि इंडिया एआय मिशन (IndiaAI Mission) यांसारख्या योजनांमुळे भारतात चिप आणि AI इकोसिस्टम तयार होण्यास सुरुवात झाली आहे. या योजना तयार करणाऱ्या टीममध्ये आपण स्वतः असल्याचं चंद्रशेखर यांनी लेखात सांगितलंय. याच प्रयत्नांचा पुढचा टप्पा म्हणून १.२७ लाख कोटी रुपयांच्या निधीसह 'सेमीकॉन २.०' (Semicon 2.0) योजनेची घोषणा करण्यात आली आहे. चिप डिझाईन, उत्पादन, प्रगत पॅकेजिंग, संशोधन, उपकरणं आणि कौशल्य विकास अशा विविध क्षेत्रांवर या योजनेत भर देण्यात आला आहे.

फक्त असेंब्ली पुरेशी नाही

भारतातील सेमीकंडक्टर क्षेत्रातील गुंतवणूक वाढतेय, ही नक्कीच महत्त्वाची प्रगती आहे. पण पुढच्या टप्प्यात आपण अधिक मूल्य असलेल्या तंत्रज्ञान क्षेत्रांवर लक्ष केंद्रित करायला हवं, असं राजीव चंद्रशेखर म्हणतात. विशेषतः चिप डिझाईन, बौद्धिक संपदा हक्क (IP), प्रगत पॅकेजिंग आणि सेमीकंडक्टर संशोधन या क्षेत्रांमध्ये भारताने आपली क्षमता वाढवणं गरजेचं आहे.

'सेमीकॉन १.०' अंतर्गत १२ सेमीकंडक्टर प्रकल्पांना मंजुरी मिळाली आहे. पण यातील बहुतांश प्रकल्प असेंब्ली, टेस्टिंग आणि पॅकेजिंगशी संबंधित आहेत. त्यामुळे आता अधिक तांत्रिक मूल्य असलेल्या क्षेत्रांकडे वळण्याची गरज त्यांनी बोलून दाखवली.

AI चिप्समध्ये नवी संधी

AI क्षेत्राच्या वाढीमुळे चिप्सची मागणी वेगाने वाढतेय. विशेषतः AI मॉडेल्स तयार करण्यासाठी 'ट्रेनिंग' (Training) आणि त्यांचा वापर करून निष्कर्ष काढण्यासाठी 'इन्फरन्स' (Inference) या दोन्ही गोष्टी महत्त्वाच्या ठरल्या आहेत. ट्रेनिंग चिप मार्केटमध्ये सध्या काही मोजक्या मोठ्या कंपन्यांची मक्तेदारी आहे. पण AI इन्फरन्स क्षेत्रात क्लाउड, मोबाईल, सुरक्षा, शेती आणि उद्योग अशा विविध कामांसाठी कस्टम चिप्स बनवण्याची मोठी संधी असल्याचं चंद्रशेखर सांगतात.

भारतात सध्या सुमारे १.२५ लाख चिप डिझाईन इंजिनिअर्स आहेत. हे मनुष्यबळ भारताची मोठी ताकद बनू शकतं. RISC-V वर आधारित DIR-V सारखे प्रकल्पही देशांतर्गत चिप डिझाईनला मदत करू शकतात, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.

१००० कोटी रुपयांच्या निधीची गरज

भारतीय चिप डिझाईन कंपन्यांना फक्त सुरुवातीचा प्रोटोटाईप (prototype) बनवण्यासाठी मिळणारा निधी पुरेसा नाही. एखादी चिप पूर्णपणे डिझाईन होऊन तिचं व्यावसायिक उत्पादन सुरू होईपर्यंत आर्थिक पाठबळाची गरज असते. यासाठी DLI योजनेचा विस्तार करावा आणि चिप डिझाईन कंपन्यांना व्यावसायिक पातळीवर आणण्यासाठी सुमारे १००० कोटी रुपयांचा 'चिप डिझाईन कमर्शियलायझेशन फंड' (Chip Design Commercialisation Fund) तयार करावा, अशी शिफारस त्यांनी केली आहे. याशिवाय, भारतात तयार होणाऱ्या AI इन्फरन्स चिप्स सरकारी खरेदीच्या माध्यमातून घेऊन त्यांच्यासाठी सुरुवातीची बाजारपेठ तयार करता येईल, असंही ते म्हणाले.

पुढची मोठी तंत्रज्ञान संधी

'सेमीकॉन २.०' मध्ये देशांतर्गत चिप डिझाईनला आधीच खूप महत्त्व देण्यात आलं आहे. व्यावसायिकदृष्ट्या यशस्वी होऊ शकणाऱ्या भारतीय फॅबलेस (fabless) चिप कंपन्या तयार करण्यासाठी यात पाठबळ देण्यात आलंय. त्यामुळे भारताची पुढची मोठी तंत्रज्ञान संधी फक्त इलेक्ट्रॉनिक वस्तूंच्या उत्पादनात नाही, तर त्यांच्या महत्त्वाच्या चिप्स आणि चिप आर्किटेक्चर डिझाईन करण्यात असू शकते.

जगभरातील देश AI आणि सेमीकंडक्टर क्षेत्रात गुंतवणूक वाढवत आहेत. अशा वेळी भारताकडे कुशल मनुष्यबळ, मोठी देशांतर्गत बाजारपेठ आणि वाढती तंत्रज्ञान इकोसिस्टम आहे. त्यामुळे तंत्रज्ञानाच्या पुढच्या लाटेत भारताला महत्त्वाचं स्थान मिळवायचं असेल, तर चिप डिझाईन आणि संशोधनासाठी दीर्घकालीन राष्ट्रीय योजना असणं अत्यंत गरजेचं आहे, हाच राजीव चंद्रशेखर यांच्या लेखाचा मुख्य गाभा आहे.