Puri Jagannath: १५ दिवस कुलूपबंद का राहते जगन्नाथ मंदिर? 'स्नान पौर्णिमे'च्या महाचमत्काराची अद्भूत कथा!

Puri Jagannath: पुरी जगन्नाथ मंदिरात दरवर्षी ज्येष्ठ पौर्णिमेला 'स्नान पौर्णिमा' मोठ्या थाटामाटात साजरी होते. पण या सोहळ्यात देवाला १०८ घागरी पाण्याने स्नान का घालतात? आणि स्नान झाल्यावर देवाला ताप का येतो? चला, जाणून घेऊया यामागचं रहस्य.

चार धामांपैकी एक पवित्र क्षेत्र

Puri Jagannath: भारतातील अत्यंत पवित्र चार धामांपैकी एक म्हणजे ओडिशातील पुरी जगन्नाथ मंदिर. या मंदिराला कलियुगातील वैकुंठ म्हणतात. इथे अनेक रहस्यं आहेत, जसं की वाऱ्याच्या विरुद्ध दिशेने फडकणारा ध्वज, मंदिराच्या शिखराची न पडणारी सावली आणि देवाला येणारा ताप. इथली प्रत्येक प्रथा आणि रचना अनेक दिव्य रहस्यांनी भरलेली आहे.

स्नान पौर्णिमा हाच जगन्नाथ स्वामींचा जन्मदिवस

भक्तांचा विश्वास आहे की, स्नान पौर्णिमा हाच जगन्नाथ स्वामींचा जन्मदिवस आहे. हा सोहळा पाहण्यासाठी लाखो भाविक येतात. या दिवशी सकाळी जगन्नाथ, बलभद्र, सुभद्रा देवी आणि सुदर्शन चक्राच्या मूर्तींना गाभाऱ्यातून बाहेर आणून 'स्नान बेदी'वर (स्नानासाठीचा चौथरा) ठेवतात. त्यानंतर मंदिरातील सुवर्ण विहिरीतून आणलेल्या १०८ घागरी पवित्र पाण्याने देवांना अभिषेक घालतात. या पाण्यात हळद, चंदन, कस्तुरी आणि फुलं मिसळून ते सुगंधित केले जाते.

देवाची गज रूपात पूजा

स्नानानंतर संध्याकाळी जगन्नाथ आणि बलभद्र यांना 'गजवेष' म्हणजे गणपतीच्या रूपात सजवतात. पुराणात एक कथा आहे की, एकदा गणपतीचा एक भक्त पुरीला आला होता. त्याने जगन्नाथाला आपल्या आवडत्या दैवताच्या, म्हणजेच गणपतीच्या रूपात दर्शन देण्याची विनंती केली. तेव्हा स्वामींनी या गज रूपात दर्शन दिले होते. म्हणूनच या दिवशी देवाची गज रूपात पूजा होते.

'अनवसर काळ'

या उत्सवातील सर्वात विचित्र आणि रंजक गोष्ट इथूनच सुरू होते. १०८ घागरी थंड पाण्याने स्नान केल्यामुळे जगन्नाथ स्वामी, बलभद्र आणि सुभद्रा देवी आजारी पडतात (म्हणजे देवांना ताप येतो). त्यामुळे १५ दिवस देवांचं दर्शन बंद ठेवलं जातं. आजारी पडल्यामुळे देवांना 'अनासर घर' नावाच्या एका विशेष खोलीत हलवतात. या १५ दिवसांच्या काळाला 'अनवसर काळ' म्हणतात.

देवांना खास वनऔषधी, आयुर्वेदिक काढे

या १५ दिवसांमध्ये मंदिरात कोणतीही पूजा किंवा नैवेद्य नसतो. फक्त राजवैद्य आत जाऊन देवांना खास वनऔषधी, आयुर्वेदिक काढे आणि फळांचे रस देऊन उपचार करतात. देवांना पूर्णपणे आराम दिला जातो.

'नवयौवन दर्शन

वैद्यांच्या उपचारांनी १५ दिवसांनंतर देव पूर्णपणे बरे होतात. बरे झाल्यानंतरच्या दिवसाला 'नवयौवन दर्शन' म्हणतात. यात देव नव्या, तेजस्वी रूपात भक्तांना दर्शन देतात. यानंतरच जगप्रसिद्ध पुरी जगन्नाथ रथयात्रेला सुरुवात होते. देवाला आपल्या घरातील सदस्याप्रमाणे मानून त्याला स्नान घालणं, ताप आल्यावर त्याची सेवा करणं, ही प्रथा फक्त पुरी जगन्नाथ मंदिरातच दिसते. म्हणूनच 'स्नान पौर्णिमा' ही सनातन संस्कृतीत खूप खास आहे.