Mythology: हिंदू पौराणिक कथा आणि ज्योतिषशास्त्रानुसार, शनिदेव काळे का आहेत यामागे अनेक रंजक कथा आणि तात्विक कारणं आहेत. याबद्दलच आपण या गॅलरीतून जाणून घेणार आहोत.
वैदिक ज्योतिषशास्त्र शनिदेवाला एक महत्त्वाचा ग्रह मानतं. तो दर अडीच वर्षांनी राशी बदलतो. त्याची गती हळू असल्यामुळे त्याला 'मंद' असंही म्हणतात. शनिदेव आपल्या कर्मानुसार फळ देतात, म्हणून त्यांना 'कर्मकारक' किंवा 'न्यायाधीश' म्हणून ओळखलं जातं. एखाद्या व्यक्तीच्या आयुष्यात शनिची दशा सुरू झाल्यावर अनेक अडचणी येतात. पण शनिदेव शिक्षा देण्यासाठी नाही, तर भूतकाळातील चुका सुधारण्याची संधी देण्यासाठी हे करतात.
29
शनिदेवाचा रंग काळा का?
अनेकांना प्रश्न पडतो की शनिदेव काळे किंवा गडद निळ्या रंगाचे का आहेत? यामागे एक रंजक कथा आहे. पुराणांनुसार, दक्ष राजाची मुलगी संज्ञा देवी हिचा विवाह सूर्यदेवाशी झाला होता. पण सूर्यदेवाचं तेज इतकं प्रखर होतं की, संज्ञा देवी ते सहन करू शकली नाही. यामुळे ती खूप दुःखी होती. काही काळानंतर, सूर्यदेव आणि संज्ञा देवी यांना वैवस्वत मनू, यम आणि यमुना अशी तीन मुलं झाली.
39
छाया देवी, शनिदेवांची आई
सूर्यदेवाचं तेज सहन न झाल्यामुळे संज्ञा देवी सतत त्यातून मार्ग काढण्याचा विचार करत होती. अखेर तिला एक उपाय सापडला. तिने आपल्या तपश्चर्येच्या शक्तीने स्वतःसारखीच दिसणारी एक स्त्री निर्माण केली. तिचं नाव सवर्णा (सावलीप्रमाणे असल्यामुळे छाया देवी) ठेवलं. संज्ञा देवीने आपली मुलं आणि सूर्यदेवाची जबाबदारी छायावर सोपवली आणि ती गुपचूप तिच्या वडिलांच्या घरी निघून गेली. पण तिच्या वडिलांनी तिला परत पतीच्या घरी जाण्यास सांगितलं. मात्र, सूर्यलोकात परत न जाता, संज्ञा देवी एका घनदाट जंगलात घोडीचं (अश्विनी) रूप घेऊन कठोर तपश्चर्या करू लागली.
छाया देवी हुबेहूब संज्ञा देवीसारखी दिसत असल्यामुळे सूर्यदेवाला काहीच संशय आला नाही. छाया ही सावलीचं रूप असल्याने तिला सूर्यदेवाच्या प्रखर तेजाचा कोणताही त्रास झाला नाही. सूर्यदेव आणि छाया देवी यांच्या मिलनातून मनू, शनिदेव आणि भद्रा ही तीन मुलं झाली. जेव्हा शनिदेव आई छायाच्या गर्भात होते, तेव्हा छाया देवी भगवान शंकराची कठोर तपश्चर्या करत होती. तपश्चर्येदरम्यान तिने अन्न, झोप अशा सर्व सांसारिक सुखांचा त्याग केला होता. कडक ऊन आणि थंडीची पर्वा न करता केलेल्या या तीव्र तपश्चर्येचा आणि योगाभ्यासाचा परिणाम तिच्या गर्भात वाढणाऱ्या बाळाच्या रंगावर झाला.
59
भगवान शनी श्यामल रंगात रूपांतरित झाले.
छाया देवीच्या गर्भात वाढणाऱ्या शनिदेवाचा रंग पूर्णपणे काळा (श्यामला वर्ण) झाला. त्यामुळे जन्मावेळी ते पूर्णपणे काळ्या रंगाचे होते. जन्मानंतर शनिदेवाने पहिल्यांदा आपले वडील सूर्यदेवावर आपली नजर टाकली. शनिदेवाच्या दृष्टीच्या शक्तीमुळे सूर्यदेवाचा प्रकाश मंदावला. यामुळे संतापलेल्या सूर्यदेवाने छाया देवीच्या चारित्र्यावर संशय घेतला आणि 'हे माझं मुल नाही' असं म्हणत शनिदेवाचा त्याग केला. पण सूर्यदेवाचा राग अनावर झाल्यावर, भगवान शिव स्वतः प्रकट झाले आणि त्यांनी सूर्यदेवाला शनिदेवाचं महत्त्व समजावून सांगितलं.
69
भगवान शिवने सूर्यदेवाला शांत केले.
भगवान शिव प्रकट झाले आणि त्यांनी सूर्यदेवाला समजावलं, 'हे बाळ सामान्य नाही. तो एक महान तपस्वी आणि न्यायाची स्थापना करणारा आहे. तो माणसांना त्यांच्या कर्मानुसार फळ देणारा कर्मकारक बनेल.' हे ऐकल्यानंतर सूर्यदेवाने शनिचा आपला मुलगा म्हणून स्वीकार केला. इतकंच नाही, तर भगवान शिवाने शनिदेवाला नवग्रहांमध्ये महत्त्वाचं स्थान दिलं आणि विश्वाच्या न्यायाधीशाचं पदही दिलं. तेव्हापासून शनिदेव माणसांच्या चांगल्या-वाईट कर्मानुसार त्यांना योग्य फळ देत आहेत.
79
भगवान शनि, धर्मात्मा
हिंदू पुराणानुसार, प्रत्येक रंगाचे काही गुणधर्म असतात. काळा रंग हा अशुभ मानला जात नाही, तर तो विश्वाचं एक गूढ तत्वज्ञान दर्शवतो. काळा रंग सर्व रंग स्वतःमध्ये शोषून घेतो. शनिदेव राजा, श्रीमंत, गरीब, चांगला, वाईट असा कोणताही भेदभाव न करता प्रत्येकाला त्याच्या कर्मानुसार न्याय देतात. हीच निष्पक्षता दर्शवण्यासाठी त्यांचा रंग काळा आहे. विश्व निर्माण होण्यापूर्वी सर्वत्र अंधार (काळोख) होता. काळा रंग हा काळाच्या पलीकडे असलेल्या अनंत तत्त्वाचं प्रतीक आहे. काळाचे अधिपती असलेल्या शनिदेवासाठी हा रंग अगदी योग्य आहे.
89
भगवान शनीची उपासना करण्याचे मार्ग
नवग्रहांमध्ये शनि हा सूर्यापासून सर्वात दूर असलेला ग्रह आहे. त्यामुळे सूर्याचा प्रकाश शनि ग्रहावर खूप कमी पडतो. ज्योतिषशास्त्रात शनिदेवाला काळा किंवा गडद निळा रंग दिला आहे. शनिदेवाचा संबंध काळ्या रंगाशी असल्यामुळे, त्यांना काळ्या तिळाचा किंवा मोहरीच्या तेलाचा दिवा लावून पूजा केली जाते. शनिवारी काळे कपडे घालणं किंवा गरिबांना काळ्या कपड्यांचं दान केल्याने शनिचा प्रभाव कमी होतो, असं मानलं जातं. विशेष म्हणजे, त्यांचं वाहन असलेला कावळाही काळ्या रंगाचा आहे.
99
काळा हा केवळ एक रंग नाही: तर आध्यात्मिक प्रतीक आहे.
शनिदेवाचा काळा रंग फक्त दिसण्यापुरता नाही. तो कर्माचं रहस्य, सर्वांना समान वागणूक देणारा उदात्त न्याय आणि अहंकार नष्ट करणारं आध्यात्मिक वैराग्य आपल्याला शिकवतो. **टीप:** हा लेख पूर्णपणे ज्योतिषीय माहिती आणि आध्यात्मिक विश्वासांवर आधारित आहे. वाचकांनी अधिक माहितीसाठी पंचांग, शास्त्र किंवा आध्यात्मिक गुरूंचा सल्ला घ्यावा. **(अस्वीकरण: या लेखात नमूद केलेली माहिती ज्योतिषीय मतं, धार्मिक ग्रंथ आणि पंचांग यावर आधारित आहे. एशियानेट न्यूज मराठी याची पडताळणी करत नाही. माहिती पोहोचवणे हाच आमचा उद्देश आहे. याच्या अचूकतेची, विश्वासार्हतेची आणि परिणामांची जबाबदारी एशियानेट न्यूज मराठी घेत नाही.)**
