LPG सिलिंडर की PNG पाईपलाईन? सुरक्षेच्या बाबतीत कोणता गॅस ठरतो 'बाहुबली'; जाणून घ्या

LPG vs PNG safety comparison: LPG सिलिंडर आणि PNG पाईपलाईन यातील सुरक्षेच्या फरकावर प्रकाश टाकतो. LPG वायू हवेपेक्षा जड असल्याने गळती झाल्यास स्फोटाचा धोका वाढवतो, तर PNG वायू हलका असल्याने तो हवेत विरघळतो आणि धोका कमी करतो. 

LPG सिलिंडर की PNG पाईपलाईन? सुरक्षेच्या बाबतीत कोणता गॅस ठरतो 'बाहुबली'

मुंबई: आजच्या धावपळीच्या युगात स्वयंपाकघरातील गॅस ही आपली मूलभूत गरज बनली आहे. इस्त्रायल-इराण युद्धासारख्या जागतिक घडामोडींमुळे इंधनाचे दर आणि उपलब्धतेबाबत चर्चा होत असली, तरी घराघरांत खरी चर्चा रंगते ती 'सुरक्षेची'. आजही अनेकांच्या घरात तो लाल रंगाचा जड LPG सिलिंडर दिसतो, तर हाय-टेक सोसायट्यांमध्ये PNG पाईपलाईनची सोय असते. पण नक्की सुरक्षित कोण? चला, वैज्ञानिक सत्याचा उलगडा करूया.

वजनातील फरक, जो जीव वाचवू शकतो!

LPG आणि PNG मधील सर्वात मोठा फरक त्यांच्या वजनात आहे आणि हाच फरक अपघाताच्या वेळी 'गेम चेंजर' ठरतो.

LPG (सिलिंडर): हा वायू हवेपेक्षा जड असतो. गळती झाल्यास तो हवेत विरघळण्याऐवजी जमिनीवर साचून राहतो. यामुळे एखादी छोटीशी ठिणगी उडाली तरी जमिनीवर साचलेल्या गॅसचा भीषण स्फोट होऊ शकतो.

PNG (पाईपलाईन): यामध्ये प्रामुख्याने मिथेन असतो, जो हवेपेक्षा हलका असतो. गळती झाल्यास हा गॅस जमिनीवर न बसता थेट छताकडे जातो आणि खिडकी किंवा व्हेंटिलेशनमधून बाहेर पडून हवेत विरघळतो. परिणामी, स्फोटाचा धोका अत्यंत कमी होतो. 

स्फोटाची तीव्रता आणि दाब

उच्च दाब (High Pressure): सिलिंडरमध्ये गॅस अत्यंत उच्च दाबावर भरलेला असतो. आग लागल्यास हा साठवलेला दाब सिलिंडरला एखाद्या 'बॉम्ब'सारखे फोडू शकतो.

कमी दाब (Low Pressure): पाईपलाईनमध्ये गॅसचा प्रवाह खूप कमी दाबाने होतो. त्यामुळे गळती झाल्यास ती नियंत्रणात आणणे सोपे असते आणि 'सिलिंडर ब्लास्ट'सारखा धोका नसतो. 

आधुनिक सुरक्षा यंत्रणा

PNG च्या बाबतीत तंत्रज्ञान खूप प्रगत झाले आहे. जर कुठेतरी मोठी गळती आढळली, तर मुख्य कंट्रोल रूममधून पुरवठा लगेच खंडित करता येतो. घराच्या आतही 'मॅन्युअल वाल्व्ह' असतात, जे तुम्ही स्वतः बंद करू शकता. याउलट, सिलिंडरचा रेग्युलेटर खराब झाल्यास गळती रोखणे आव्हानात्मक असते. 

गॅस गळती झाल्यास काय करावे? (सुरक्षा टिप्स)

विजेची बटणे टाळा: गळती जाणवल्यास घरातील फॅन किंवा लाईटची बटणे चालू किंवा बंद करू नका.

झाडू मारू नका: सिलिंडर गळती असल्यास जमिनीवर झाडू मारणे टाळा; घर्षणामुळे ठिणगी उडून आग लागू शकते.

दारे-खिडक्या उघडा: हवा खेळती ठेवा जेणेकरून गॅस बाहेर पडेल.

मुख्य वाल्व्ह: PNG असल्यास मुख्य वाल्व्ह त्वरित बंद करा.

सुरक्षेच्या निकषावर PNG LPG पेक्षा नक्कीच सरस

सुरक्षेच्या निकषावर PNG (पाईपलाईन) हे LPG पेक्षा नक्कीच सरस आहे. मात्र, ग्रामीण भाग आणि दुर्गम भागांत अजूनही LPG हाच एकमेव आधार आहे.