Liquor Ban Impact on Society : दारू आरोग्यासाठी हानिकारक आहे हे सर्वांनाच माहीत आहे. तरीही, दारू पिणारे ही सवय सोडत नाहीत. देशात अनेक ठिकाणी दारूबंदी लागू आहे. पण दारूबंदी केल्यास समाजात काय बदल होतात, हे जाणून घेऊयात.
बिहारमध्ये 2016 मध्ये लागू झालेल्या संपूर्ण दारूबंदीमुळे लोकांच्या जीवनशैलीत मोठे बदल झाले आहेत. या निर्णयामुळे केवळ दारूचा वापर कमी झाला नाही, तर लोकांच्या खाण्याच्या सवयींमध्येही चांगले बदल झाल्याचे आयआयटी कानपूरच्या संशोधकांना आढळले. रोजच्या आहारात ऊर्जा देणाऱ्या कॅलरीज, शरीरासाठी आवश्यक प्रथिने आणि आरोग्यासाठी चांगल्या असलेल्या फॅट्सचा वापर वाढल्याचे या अभ्यासात समोर आले आहे.
25
पौष्टिक आहारावरील खर्चात वाढ
दारूवर होणारा खर्च कमी झाल्यामुळे कुटुंबांनी ती रक्कम अन्नावर खर्च करण्यास सुरुवात केली. डाळी, दुग्धजन्य पदार्थ आणि चांगल्या दर्जाच्या खाद्यतेलांचा वापर वाढला. लोकांनी बियांपासून काढलेल्या तेलांना पसंती दिल्याने अन्नाची गुणवत्ता सुधारली. सामान्यतः धान्यावर अवलंबून असलेल्या बिहारसारख्या राज्यात हा बदल धोरणाच्या दृष्टीने महत्त्वाचा ठरला आहे.
35
जंक फूडचा वापर कमी झाला
दारूसोबत सामान्यतः खाल्ल्या जाणाऱ्या प्रक्रिया केलेल्या पदार्थांचा (processed food) वापरही कमी झाल्याचे संशोधकांना आढळले. दारू सोडल्यामुळे अस्वस्थ करणाऱ्या पॅकेज्ड फूडमधील लोकांची आवड कमी झाली. त्यामुळे नैसर्गिक अन्नपदार्थांचा वापर वाढला. हे दीर्घकालीन आरोग्यासाठी फायदेशीर ठरले आहे, असे या अभ्यासात म्हटले आहे.
या संशोधनासाठी, राष्ट्रीय नमुना सर्वेक्षण कार्यालयाने (NSSO) 2011-12 आणि 2022-23 या काळात गोळा केलेल्या ग्राहकांच्या खर्चाच्या तपशिलांचे विश्लेषण केले. काळासोबत झालेले बदल स्पष्टपणे समजून घेण्यासाठी बिहारची तुलना उत्तर प्रदेश, झारखंड आणि पश्चिम बंगाल या राज्यांशी करण्यात आली. अचूक निष्कर्षांसाठी अनेक सांख्यिकीय पद्धती वापरून विविध स्तरांवर तपासणी करण्यात आली.
55
सामाजिक स्थिरतेकडे नेणारे धोरण
या बंदीमुळे केवळ कुटुंबांची आर्थिक स्थिती सुधारली नाही, तर घरात स्थिरताही वाढली, असे संशोधकांचे मत आहे. दारूचे सेवन कमी झाल्याने कौटुंबिक वाद कमी झाले. लोकांचे लक्ष आरोग्यदायी आहाराकडे वाढले. विशेषतः शहरी भागांमध्ये आणि जिथे बंदीची कठोर अंमलबजावणी होत आहे, तिथे हे बदल अधिक स्पष्टपणे दिसून आले. दारूमुळे निर्माण होणाऱ्या सामाजिक समस्या कमी करण्याच्या उद्देशाने घेतलेल्या या निर्णयाने अनपेक्षितपणे लोकांच्या आरोग्यालाही फायदा पोहोचवला आहे, असे आयआयटी कानपूरच्या अभ्यासात स्पष्ट झाले आहे.
