भारतीय रेल्वेने रोज लाखो लोक प्रवास करतात. पण ट्रेनमध्ये खालचा म्हणजे लोअर बर्थ कोणाला प्राधान्याने मिळतो, याचे नियम अनेकांना माहित नसतात. चला, हे नियम सोप्या भाषेत समजून घेऊया.
लांब पल्ल्याच्या प्रवासात लोअर बर्थ मिळाल्यास खूप सोयीचं होतं. विशेषतः ज्येष्ठ नागरिक, गर्भवती महिला आणि ज्यांना वरच्या बर्थवर चढ-उतार करणं कठीण जातं, त्यांच्यासाठी हे महत्त्वाचं आहे. त्यामुळे तिकीट बुक करताना लोअर बर्थला मोठी मागणी असते. पण प्रत्येकालाच लोअर बर्थ मिळेल असं नाही. प्रवाशांचं वय, आरोग्य आणि बर्थची उपलब्धता यावर हे अवलंबून असतं.
25
ज्येष्ठ नागरिकांसाठी लोअर बर्थचे नियम
ज्येष्ठ नागरिकांना प्राधान्य देणं ही रेल्वेची एक महत्त्वाची सोय आहे. वारंवार वरच्या बर्थवर चढावं-उतरावं लागू नये, हा यामागचा उद्देश आहे. एकट्याने प्रवास करणाऱ्या ज्येष्ठ नागरिकांसाठी ही सुविधा खूप मोलाची ठरते. पण, ट्रेनमध्ये लोअर बर्थ मर्यादित असल्यास प्रत्येक ज्येष्ठ नागरिकाला तो मिळेलच याची खात्री देता येत नाही. त्यामुळे प्राधान्य मिळणं म्हणजे बर्थ नक्कीच मिळेल असं नाही.
35
रेल्वे लोअर बर्थ बुकिंगचे नियम
रेल्वेच्या बुकिंग सिस्टीममध्ये ४५ वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या महिला प्रवाशांनाही लोअर बर्थसाठी प्राधान्य देण्याची सोय आहे. तिकीट बुक करताना जरी त्यांनी विशिष्ट बर्थ निवडला नसला, तरी पात्रतेनुसार लोअर बर्थ उपलब्ध असल्यास त्यांना प्राधान्य दिलं जातं. लांबच्या प्रवासात महिलांना अधिक सोयीचं वाटावं, या उद्देशाने रेल्वेने हा नियम बनवला आहे. अर्थात, अंतिम सीट देणं हे बर्थच्या उपलब्धतेवरच अवलंबून असतं.
गर्भवती महिलांसाठी लोअर बर्थबाबत विशेष व्यवस्था आहे. गरोदरपणात वरच्या किंवा मधल्या बर्थवर चढणं-उतरणं खूप त्रासदायक आणि गैरसोयीचं असू शकतं. त्यामुळे, रेल्वेच्या बुकिंग सिस्टीममध्ये त्यांना लोअर बर्थसाठी प्राधान्य दिलं जातं. प्रवासादरम्यान जर गर्भवती महिलेला लोअर बर्थ मिळाला नसेल, तर त्या रेल्वे अधिकारी किंवा तिकीट तपासनीस (TTE) यांच्याकडे मदतीसाठी विचारू शकतात. उपलब्धतेनुसार बदल करून दिला जाऊ शकतो.
55
भारतीय रेल्वे लोअर सीट बुकिंग
प्रत्येक ट्रेनमधील लोअर बर्थची संख्या सारखी नसते. ट्रेनमधील डब्यांची संख्या आणि प्रकार यानुसार ही संख्या बदलू शकते. सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे, प्राधान्य मिळणं म्हणजे लोअर बर्थ कन्फर्म झाला असं नाही. बर्थची उपलब्धता, प्रवाशांची पात्रता आणि बुकिंगची स्थिती यावरच अंतिम सीट दिली जाते. त्यामुळे, तिकीट बुक झाल्यावर त्यावर जी सीट दिलेली आहे, तीच अंतिम मानावी.
