Train Wheels : ट्रेनची चाकं किती दिवसांनी घासली जातात? ती कधी बदलतात?

ट्रेनची चाकं दिसायला लहान असली तरी ती प्रचंड वेगाने धावतात. सततच्या घर्षणामुळे ती घासली जातात. त्यामुळे काही काळानंतर ही चाकं बदलावी लागतात. पण ती नेमकी कधी बदलतात? आणि एका चाकाची किंमत किती असते? हे आपण जाणून घेऊया.

ट्रेनची चाकं किती वर्षे टिकतात?

भारतीय रेल्वे दररोज कोट्यवधी प्रवाशांना त्यांच्या इच्छित स्थळी पोहोचवते. या प्रचंड मोठ्या व्यवस्थेत ट्रेनला रुळांवरून वेगाने आणि सुरक्षितपणे धावण्यासाठी चाकं अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावतात. ही चाकं साध्या लोखंडाची नसून हजारो टन वजन आणि घर्षण सहन करू शकणाऱ्या विशेष स्टील मिश्रणापासून बनवली जातात. रात्रंदिवस फिरणाऱ्या या चाकांचं आयुष्य दिवसांवरून नाही, तर ती किती किलोमीटर धावली यावर ठरतं. सामान्य पॅसेंजर ट्रेनची चाकं साधारणपणे चार ते सहा वर्षे काम करतात. या काळात ती १२ ते १५ लाख किलोमीटरचा प्रवास करतात. त्यानंतर सुरक्षेच्या कारणास्तव नवीन चाकं बसवली जातात.

ट्रेनच्या चाकांची काळजी कशी घेतात?

रेल्वे प्रवासात सुरक्षेला सर्वाधिक प्राधान्य दिलं जातं. त्यामुळे चाकांची देखभाल खूप काटेकोरपणे केली जाते. दर दोन ते तीन लाख किलोमीटरचा प्रवास पूर्ण झाल्यानंतर चाकांचं संपूर्ण सर्व्हिसिंग करतात. दर तीन महिन्यांनी त्यांची जाडी, आकार आणि घर्षणाची पातळी मोजण्यासाठी विशेष चाचण्या केल्या जातात. चाकाचा पृष्ठभाग थोडा जरी घासला गेला किंवा त्याचं संतुलन बिघडलं, तर ते लगेच न बदलता लेथ मशीनच्या मदतीने 'री-प्रोफायलिंग' करतात. यामुळे चाक पुन्हा गुळगुळीत होतं आणि जास्त काळ टिकतं. पण जर चाकाला थोडा जरी तडा गेला किंवा मोठा दोष आढळला, तर अजिबात उशीर न करता ते लगेच नवीन चाकाने बदलतात.

एका ट्रेनच्या चाकाची किंमत किती असते?

या चाकांच्या किमतीचे आकडे खूप रंजक आहेत. पॅसेंजर ट्रेनसाठी वापरल्या जाणाऱ्या एका पूर्ण चाकाची किंमत ७० हजार ते ८० हजार रुपयांपर्यंत असते. दोन चाकांच्या जोडीचा विचार केला तर सुमारे १ लाख ४० हजार ते २ लाख रुपये खर्च येतो. एक्सेलसह संपूर्ण सेटची किंमत २ ते ४ लाख रुपयांपर्यंत जाते. साधारणपणे ट्रेनच्या एका बोगीखाली असलेल्या दोन ट्रॉलीमध्ये एकूण आठ चाकं असतात. म्हणजेच फक्त एका बोगीच्या चाकांची किंमत ५ लाख ६० हजार रुपयांपेक्षा जास्त असते. या हिशोबाने १८ ते २२ बोगी असलेल्या एक्सप्रेस ट्रेनच्या चाकांची एकूण किंमत कोटींच्या घरात जाते.