Bluetooth Technology : 'ब्लूटूथ'ला हे नाव कसं पडलं? १० व्या शतकातील राजाची रंजक गोष्ट
सार
वायरलेस तंत्रज्ञान 'ब्लूटूथ'ला हे नाव १० व्या शतकातील वायकिंग राजा हॅराल्ड 'ब्लूटूथ' गोर्मसन याच्यावरून मिळालं आहे. त्याने डेन्मार्क आणि नॉर्वेच्या काही भागांना एकत्र केलं होतं. याच संकल्पनेतून वेगवेगळ्या उपकरणांना जोडणाऱ्या या तंत्रज्ञानाला त्याचं नाव देण्यात आलं.
मुंबई : हॅराल्ड 'ब्लूटूथ' गोर्मसन... हा १० व्या शतकातील एक वायकिंग राजा होता. आजच्या आधुनिक वायरलेस तंत्रज्ञानाला म्हणजेच 'ब्लूटूथ'ला याच राजाचं नाव देण्यात आलं आहे. डेन्मार्क आणि नॉर्वेच्या काही भागांवर राज्य करणारा हा स्कॅन्डिनेव्हियन राजा डिजिटल युगासाठी एक मोठी प्रेरणा ठरला. वेगवेगळ्या कम्युनिकेशन प्रोटोकॉल्सना एकत्र जोडण्याचं या तंत्रज्ञानाचं मुख्य उद्दिष्ट होतं, आणि या राजानेही तेच काम केलं होतं.
इसवी सन ९५८ च्या सुमारास हॅराल्ड गोर्मसनने राज्य करायला सुरुवात केली. त्याने ९८६ पर्यंत राज्य केलं. आपापसात लढणाऱ्या डॅनिश टोळ्यांना एकत्र करून त्याने एकच राज्य स्थापन केलं. त्याचा एक दात खराब होऊन निळा किंवा काळा पडला होता. त्यामुळेच त्याला 'ब्लूटूथ' (जुन्या नॉर्स भाषेत Blåtand) हे टोपणनाव मिळालं असावं. किंवा त्याच्या सावळ्या रंगामुळेही त्याला हे नाव पडलं असण्याची शक्यता आहे.
सर्वांना एकत्र आणणाऱ्या राजाचा इतिहास
इसवी सन ९५८. याच काळात हॅराल्ड गोर्मसनने त्याचे वडील 'गोर्म द ओल्ड' यांच्याकडून राज्याची सूत्रं हाती घेतली. त्याचे वडील डेन्मार्कचे पहिले अधिकृत राजा होते. हॅराल्डने ९८६ पर्यंत राज्य केलं आणि राज्य उभारणीत मोठं योगदान दिलं.
आपापसात लढणाऱ्या डॅनिश टोळ्यांना एकत्र करून एकसंध राज्य बनवण्याचं त्याचं काम सर्वात जास्त गाजलं. त्याने नॉर्वेच्या काही भागांपर्यंत आपली सत्ता वाढवली. याच काळात त्याने ख्रिश्चन धर्म स्वीकारला. या महत्त्वाच्या घटनेची आठवण म्हणून त्याने 'ग्रेट जेलिंग स्टोन' उभारला. "मी संपूर्ण डेन्मार्क आणि नॉर्वे जिंकला असून डॅनिश लोकांना ख्रिश्चन बनवलं आहे," अशी घोषणा त्याने केली होती. वेगवेगळ्या प्रदेशांना आणि संस्कृतींना जोडण्याच्या त्याच्या याच कामामुळे तो टेक जगतासाठी एक आदर्श बनला.
हे नाव कसं पुढे आलं?
१९९७. याच वर्षी टेक कंपन्यांच्या प्रमुखांच्या एका महत्त्वाच्या बैठकीत 'ब्लूटूथ' या नावावर शिक्कामोर्तब झालं. इंटेलचे इंजिनिअर जिम कार्डाच यांनी हे वेगळं नाव सुचवलं होतं.
त्यावेळी एरिक्सन, इंटेल आणि नोकिया यांसारख्या कंपन्या एका युनिफाईड शॉर्ट-रेंज वायरलेस स्टँडर्डवर काम करत होत्या. मोबाईल फोन, लॅपटॉप आणि इतर उपकरणांना एकमेकांशी सहज जोडता येईल, असा मार्ग त्यांना हवा होता. जिम कार्डाच यांनी नुकतीच वायकिंग राजावरची एक कादंबरी वाचली होती. राजा हॅराल्डचा इतिहास आणि या प्रोजेक्टचं उद्दिष्ट यात त्यांना खूप साम्य दिसलं. त्यांनी यामागचं कारणही स्पष्ट केलं:
"राजा हॅराल्ड ब्लूटूथ हा स्कॅन्डिनेव्हियाला एकत्र करण्यासाठी प्रसिद्ध होता. अगदी त्याचप्रमाणे शॉर्ट-रेंज वायरलेस लिंकच्या मदतीने पीसी आणि सेल्युलर इंडस्ट्रीला एकत्र आणण्याचा आमचा उद्देश होता."
तात्पुरत्या कोडनेमपासून ग्लोबल स्टँडर्डपर्यंतचा प्रवास
सुरुवातीला ब्लूटूथ हे फक्त एक कोडनेम होतं. एरिक्सन, इंटेल आणि नोकियाच्या डेव्हलपर्सनी हे नाव तात्पुरतं वापरलं होतं. त्यावेळी 'रेडिओवायर' आणि 'पॅन' (पर्सनल एरिया नेटवर्किंग) यांसारख्या इतर नावांचाही विचार सुरू होता.
मूळच्या 'शॉर्ट-लिंक रेडिओ टेक्नॉलॉजी' प्रोजेक्टला एका कायमस्वरूपी नावाची गरज होती. त्यासाठी त्यांचा शोध सुरू होता. पण जसजसं काम पुढे गेलं आणि हे तंत्रज्ञान बाजारात येण्याची वेळ जवळ आली, तसतसं 'ब्लूटूथ' हे अनौपचारिक नाव टीममध्ये खूप लोकप्रिय झालं.
अखेर अधिकृत नाव निवडण्याची वेळ आली. ट्रेडमार्क रिसर्चमध्ये 'रेडिओवायर' आणि 'पॅन' या नावांमध्ये काही अडचणी आल्या. ही नावं आधीच कोणीतरी वापरत होतं. या अडचणींमुळे आणि टीमला हे कोडनेम आधीच आवडल्यामुळे 'ब्लूटूथ' हेच नाव फायनल करण्यात आलं. त्यावेळी या टीममध्ये मूळ तीन कंपन्यांसोबत आयबीएम आणि तोशिबाचाही समावेश झाला होता. हे नाव लक्षात ठेवायला सोपं होतं आणि त्याला एक ऐतिहासिक संदर्भही होता. त्यामुळे १९९९ मध्ये रिलीज झालेल्या या स्टँडर्डसाठी अधिकृतपणे 'ब्लूटूथ' हेच नाव स्वीकारण्यात आलं.
ब्लूटूथचा आयकॉनिक लोगो
आता लोगोबद्दल बोलूया. याच्या डिझाईनमधूनही वायकिंग राजाचा सन्मान करण्यात आला आहे. हा लोगो म्हणजे एक 'बाइंड रून' आहे. ही एक प्राचीन नॉर्स आणि जर्मनिक पद्धत आहे.
या पद्धतीत दोन किंवा अधिक रुन्स (प्राचीन अक्षरे) एकत्र करून एक चिन्ह बनवलं जातं. या लोगोमध्ये हॅराल्डच्या नावाच्या आद्याक्षरांचे दोन 'यंगर फुथार्क' रुन्स एकत्र केले आहेत. यात H (ᚼ) म्हणजे हॅगल (ज्याचा अर्थ गारपीट किंवा वादळ) आणि B (ᛒ) म्हणजे बजारकन (ज्याचा अर्थ बर्च किंवा बर्च देवी) यांचा समावेश आहे. प्राचीन लिपीच्या या हुशार मिलाफामुळे ब्लूटूथला त्याचा एक वेगळा लूक मिळाला आहे. यातून हॅराल्ड 'ब्लूटूथ' गोर्मसनसोबत असलेलं त्याचं घट्ट नातं दिसून येतं.
हॅराल्ड ब्लूटूथने हजार वर्षांपूर्वी राज्यांना एकत्र केलं होतं. आज त्याच्याच नावाने अब्जावधी उपकरणांना एकत्र जोडलं जात आहे. स्मार्टफोनपासून ते इंडस्ट्रियल सेन्सर्सपर्यंत प्रत्येक वायरलेस कनेक्शनमध्ये त्याची गोष्ट पाहायला मिळते. एका वायकिंग राजाचा हा वारसा आजही तंत्रज्ञानाला पुढे नेत आहे.