अजित पवार यांच्यानंतर कोणाकडे जाईल राष्ट्रवादीचे नेतृत्व? सुप्रिया सुळे, शरद पवार, सुनील तटकरे, प्रफुल्ल पटेल की पार्थ पवार?

Ajit Pawar death who will lead NCP : उपमुख्यमंत्री आणि राष्ट्रवादीचे प्रमुख नेते अजित पवार यांच्या मृत्यूनंतर पक्षात मोठी पोकळी निर्माण झाली आहे. त्यांच्यानंतर नेतेपदाची माळ कोणाच्या गळ्यात पडणार हे बघण्यासारखे आहे. जाणून घ्या…

नेतृत्वाची पोकळी

महाराष्ट्राच्या राजकारणातील महाकाय वटवृक्ष म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे भवितव्य सध्या एका ऐतिहासिक वळणावर उभे आहे. गेल्या काही वर्षांत या पक्षामध्ये झालेली उभी फूट आणि त्यानंतर सत्तेच्या समीकरणांत झालेले बदल पाहता, अजित पवार यांच्यानंतर या पक्षाचे नेतृत्व नक्की कोणाकडे जाणार, हा प्रश्न केवळ पक्षासाठीच नाही तर संपूर्ण राज्याच्या राजकारणासाठी कळीचा ठरला आहे. अजित पवारांनी घेतलेल्या भूमिकेमुळे राष्ट्रवादीचे दोन गट पडले असले तरी, भविष्यात या दोन्ही प्रवाहांचे एकत्रीकरण होणार की नव्या नेतृत्वाचा उदय होणार, यावरच महाराष्ट्राची पुढची राजकीय दिशा अवलंबून आहे.

सुप्रिया सुळे

नेतृत्वाच्या शर्यतीत सर्वात पहिले आणि महत्त्वाचे नाव येते ते म्हणजे सुप्रिया सुळे. शरद पवारांच्या कन्या आणि संसदेतील प्रभावी कामगिरीमुळे सुप्रिया सुळे या राष्ट्रीय पातळीवर पक्षाचा चेहरा बनल्या आहेत. अजित पवारांनंतर जर राष्ट्रवादीच्या मूळ विचारधारेला आणि संघटनेला एकत्र बांधून ठेवायचे असेल, तर सुप्रिया सुळे यांच्याकडे नेतृत्व सोपवणे हा सर्वात सुलभ मार्ग दिसतो. त्यांच्याकडे असलेला संयम, संवाद कौशल्य आणि महिला कार्यकर्त्यांचे मोठे जाळे ही त्यांची जमेची बाजू आहे. मात्र, सुप्रिया सुळे यांचे नेतृत्व हे प्रामुख्याने वैचारिक आणि संघटनात्मक पातळीवर जास्त प्रभावी ठरते, तर दुसरीकडे अजित पवारांची ओळख ही 'कामाचा माणूस' आणि प्रशासनावर पकड असलेला नेता अशी आहे. त्यामुळे सुप्रिया सुळे या अजित पवारांनंतर निर्माण झालेली पोकळी भरून काढणार का, हे पाहणे औत्सुक्याचे ठरेल.

शरद पवार

दुसरीकडे, शरद पवार यांच्याकडे पुन्हा एकदा नेतृत्वाची धुरा सोपवण्याची मागणी वारंवार कार्यकर्त्यांकडून होत असते. ८० वर्षांच्या पार गेल्यानंतरही शरद पवारांची राजकीय चपळता आणि निर्णयक्षमता तरुणांना लाजवणारी आहे. पक्षातील संकटसमयी ते नेहमीच मैदानात उतरले आहेत. परंतु, वयाचे भान ठेवता ही जबाबदारी कायमस्वरूपी स्वीकारणे त्यांच्यासाठी मोठे आव्हान ठरू शकते. तरीही, राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये शरद पवार हे असे नाव आहे, ज्यांच्या शब्दाखातर अनेक नेते आपले मतभेद विसरून एकत्र येऊ शकतात. अशा स्थितीत शरद पवार हे प्रत्यक्ष नेतृत्व करण्याऐवजी एक मार्गदर्शक आणि 'किंगमेकर'च्या भूमिकेत राहणे जास्त पसंत करतील, असे वाटते. वयामुळे येणाऱ्या मर्यादा लक्षात घेता, ते पक्षाची सूत्रे आपल्या पुढच्या पिढीकडे सोपवून केवळ रिमोट कंट्रोल आपल्या हातात ठेवण्याची शक्यता अधिक आहे.

सुनील तटकरे

अजित पवार गटाचा विचार केल्यास, तिथे नेतृत्वाची मोठी फळी तयार आहे. अजित पवार यांच्यानंतर या गटाची धुरा सुनील तटकरे किंवा प्रफुल्ल पटेल यांच्याकडे जाण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. सुनील तटकरे हे संघटन कौशल्यात माहीर असून प्रशासकीय कामाचा त्यांना दांडगा अनुभव आहे. दुसरीकडे प्रफुल्ल पटेल यांचे दिल्लीतील वजन आणि कॉर्पोरेट जगतातील संबंध पक्षाला बळकटी देऊ शकतात. या दोन्ही नेत्यांनी अजित पवारांच्या प्रत्येक निर्णयाला खंबीर पाठिंबा दिला आहे, त्यामुळे या गटाचे नेतृत्व टिकवून ठेवण्यासाठी या दोन नावांचा विचार प्राधान्याने होऊ शकतो.

पार्थ पवार

पक्षातील कौटुंबिक वारशाचा विचार केल्यास, पार्थ पवार आणि जय पवार या तिसऱ्या पिढीतील नेत्यांची नावे समोर येतात. पार्थ पवार यांनी मावळ लोकसभेच्या माध्यमातून निवडणुकीच्या रिंगणात पाऊल ठेवले होते, जरी तिथे त्यांना यश मिळाले नसले तरी राजकीय महत्त्वाकांक्षा त्यांच्यात स्पष्टपणे दिसून येते. दुसरीकडे जय पवार हे अधिक करून पडद्यामागे राहून संघटन आणि कार्यकर्त्यांच्या भेटीगाठीवर भर देत आहेत. अजित पवारांनंतर या दोन भावांपैकी कोणाकडे नेतृत्व येणार, हा प्रश्न चर्चेत आहे. मात्र, महाराष्ट्राच्या राजकारणात केवळ नाव असून चालत नाही, तर लोकांमधील लोकप्रियता आणि प्रशासनावरील पकड सिद्ध करावी लागते. पार्थ पवार यांना नेतृत्वासाठी स्वतःला सिद्ध करण्यासाठी अजून बराच काळ संघर्षातून जावे लागेल.

महायुती सरकार

राजकीय युतीचा विचार केला तर राष्ट्रवादी काँग्रेस सध्या भाजपसोबत सत्तेत आहे. ही युती राज्याच्या आणि केंद्राच्या पातळीवर स्थिर आहे. मात्र, जर भविष्यात शरद पवारांनी पुन्हा एकदा आक्रमक पवित्रा घेतला किंवा या युतीमध्ये काही कुरबुरी निर्माण झाल्या, तर ही युती टिकवणे शरद पवारांसाठी कठीण जाऊ शकते. शरद पवारांची मूळ विचारधारा ही धर्मनिरपेक्षतेवर आधारित आहे, तर भाजपची विचारधारा प्रखर हिंदुत्वाची आहे. या दोन टोकांच्या विचारांची युती केवळ सत्तेसाठी टिकवून ठेवणे शरद पवारांसारख्या मुरब्बी राजकारण्यासाठी नेहमीच आव्हानात्मक राहिले आहे. जर शरद पवारांनी या युतीतून बाहेर पडण्याचा निर्णय घेतला, तर महाराष्ट्रातील महायुतीचे सरकार धोक्यात येणे अटळ आहे.

पुन्हा निवडणुका लागणार...

राष्ट्रवादीने जर भाजपसोबतची युती तोडली, तर विधानसभेचे संख्याबळ पूर्णपणे विस्कळीत होईल. सध्याचे सरकार हे तीन पक्षांच्या पाठिंब्यावर उभे आहे. यातील एक मोठा घटक बाजूला झाला, तर सरकार अल्पमतात येईल. अशा परिस्थितीत भाजपला सत्तेत टिकून राहण्यासाठी नवीन मित्र शोधावा लागेल किंवा पुन्हा एकदा अपक्ष आमदारांची जुळवाजुळव करावी लागेल. जर हे शक्य झाले नाही, तर राज्याला पुन्हा एकदा मुदतपूर्व निवडणुकांना सामोरे जावे लागेल. निवडणुका लागल्यास जनतेचा कल कोणाकडे असेल, हे सांगणे कठीण आहे, कारण वारंवार होणाऱ्या पक्षांतरामुळे आणि बदलत्या युतीमुळे सर्वसामान्य मतदार सध्या संभ्रमात आहे.

राष्ट्रवादीचे काय होणार...

अजित पवारांनंतरचे नेतृत्व हा केवळ एका कुटुंबाचा प्रश्न नसून तो एका मोठ्या राजकीय परंपरेच्या अस्तित्वाचा प्रश्न आहे. सुप्रिया सुळे यांचा सुसंस्कृतपणा, शरद पवारांचा अनुभव, पार्थ पवारांची युवा ऊर्जा आणि सुनील तटकरे-प्रफुल्ल पटेल यांची राजकीय चाणक्यनीती या सर्वांचा कस आगामी काळात लागणार आहे. पक्षाला एकसंध ठेवणे आणि भाजपसारख्या मोठ्या शक्तीसोबत संघर्ष करताना किंवा सहकार्य करताना स्वतःचे स्वतंत्र अस्तित्व टिकवणे, हेच राष्ट्रवादीच्या पुढच्या नेतृत्वापुढील सर्वात मोठे आव्हान असेल. महाराष्ट्राच्या मातीत रुजलेला हा पक्ष भविष्यात कोणाच्या हाती जातो, यावरच राज्याच्या सत्तेची पुढची सर्व गणिते अवलंबून असणार आहेत.