Jeans Rivets : जीन्सच्या खिशावर ही छोटी बटणं का असतात माहितीये का?

जीन्सच्या खिशांच्या कोपऱ्यांवर तुम्हाला छोटी धातूची बटणं दिसतात. बऱ्याच जणांना वाटतं की ती फक्त डिझाईनसाठी आहेत. पण यामागे एक खूप रंजक कारण आहे. ही छोटी बटणं नक्की काय आहेत आणि ती जीन्सला का लावली जातात?

छोटी बटणं म्हणजे डिझाईनचा भाग नाही

जीन्सच्या खिशांवर असलेली ही छोटी बटणं म्हणजे डिझाईनचा भाग नाही. याला 'रिव्हेट्स' म्हणतात. खिशात सतत हात टाकल्याने किंवा जड वस्तू ठेवल्याने खिशाच्या कोपऱ्यांवर ताण येतो. यामुळे तिथली शिलाई निघण्याची किंवा कापड फाटण्याची शक्यता असते.

नेमक्या याच ठिकाणी रिव्हेट्स लावल्याने कापड मजबूत राहतं आणि जीन्स लवकर फाटत नाही. यामुळेच जीन्स जास्त काळ टिकते.

धातूचे रिव्हेट्स लावल्यास कापड मजबूत

ही गोष्ट १९ व्या शतकातली आहे. त्याकाळी खाणीत काम करणारे मजूर आणि कामगार जाड कापडाची पँट वापरायचे. सततच्या कष्टाच्या कामामुळे पँटचे खिशे आणि शिलाई लवकर फाटायची. त्यामुळे जास्त काळ टिकणाऱ्या पँटची गरज निर्माण झाली.

अमेरिकेतील नेवाडा राज्याच्या रेनो शहरात काम करणारे शिंपी जेकब डेव्हिस यांनी यावर एक उपाय शोधला. पँटवर जिथे जास्त ताण पडतो, तिथे धातूचे रिव्हेट्स लावल्यास कापड मजबूत राहतं, हे त्यांनी ओळखलं. त्यांनी सॅन फ्रान्सिस्कोचे व्यापारी लेव्ही स्ट्रॉस यांच्यासोबत मिळून हे तंत्र विकसित केलं. २० मे १८७३ रोजी या दोघांनी धातूचे रिव्हेट्स वापरून पँट बनवण्याच्या या पद्धतीचं अमेरिकन पेटंट मिळवलं.

रिव्हेट्स तांब्यापासून बनवले जायचे

सुरुवातीच्या काळात जीन्सला लावले जाणारे रिव्हेट्स तांब्यापासून बनवले जायचे. खिशांच्या कोपऱ्यांवर हे रिव्हेट्स लावल्यामुळे तो भाग फाटण्यापासून वाचायचा. जसजशी जीन्स बनवण्याची पद्धत बदलत गेली, तसतसा इतर धातूंचा आणि नवीन तंत्रांचा वापर सुरू झाला. अर्थात, फक्त रिव्हेट्स असल्यामुळे जीन्स कधीच फाटणार नाही असं नाही. जीन्सचं आयुष्य हे कापडाचा दर्जा, शिलाई आणि तुमच्या वापरावर अवलंबून असतं.

शिलाई मारून जीन्स टिकाऊ

प्रत्येक जीन्स पँटवर बाहेरून दिसणारे धातूचे रिव्हेट्स असतातच असं नाही. काही कंपन्या ते कापडाच्या आतून लावतात, तर काही कंपन्या मजबूत शिलाई मारून जीन्स टिकाऊ बनवतात.

विशेषतः मागच्या खिशांवर असलेले रिव्हेट्स अनेकदा अडचणीचे ठरायचे. खुर्च्या किंवा फर्निचरवर बसताना या बटणांमुळे ओरखडे पडायचे. ग्राहकांच्या तक्रारींनंतर लेव्ही स्ट्रॉस कंपनीने १९३७ मध्ये मागच्या खिशांवरील रिव्हेट्स कापडाने झाकायला सुरुवात केली. त्यानंतर १९६६ पर्यंत त्यांनी मागच्या खिशांवरून बाहेर दिसणारे रिव्हेट्स पूर्णपणे काढून टाकले.

मजबूत धागे, उत्तम शिलाई पद्धती आणि आधुनिक कापड

आजकाल जीन्स बनवण्यासाठी मजबूत धागे, उत्तम शिलाई पद्धती आणि आधुनिक कापड उपलब्ध आहे. त्यामुळे प्रत्येक जीन्सला रिव्हेट्स लावणं सक्तीचं राहिलेलं नाही. तरीही खिशांचे कोपरे मजबूत ठेवण्यासाठी आजही त्यांचा वापर होतो. दुसरीकडे, या रिव्हेट्समुळे जीन्सला एक खास लूक मिळतो. मजुरांची पँट फाटू नये म्हणून तयार करण्यात आलेल्या या छोट्या धातूच्या तुकड्यांनी कालांतराने जीन्सच्या डिझाईनमध्ये एक वेगळीच ओळख निर्माण केली आहे.