Fertility Tourism : बाळासाठी परदेशवारी? जाणून घ्या काय आहे फर्टिलिटी टुरिझम आणि का वाढतोय हा ट्रेंड

फर्टिलिटी टुरिझमची बाजारपेठ झपाट्याने वाढत आहे. 2025 मध्ये याचं मूल्य 1.163 अब्ज डॉलर्स होतं, जे 2034 पर्यंत 13.581 अब्ज डॉलर्सवर पोहोचण्याचा अंदाज आहे.

मुंबई : आई-बाबा होण्याचं स्वप्न पूर्ण करण्यासाठी अनेक जोडपी आता फर्टिलिटी टुरिझमचा मार्ग स्वीकारत आहेत. हा एक जागतिक ट्रेंड बनला आहे, ज्यात लोक इन-विट्रो फर्टिलायझेशन (IVF) सारख्या प्रजनन उपचारांसाठी दुसऱ्या देशांमध्ये प्रवास करतात. कमी खर्च, आधुनिक वैद्यकीय तंत्रज्ञानाची उपलब्धता आणि वेगवेगळ्या देशांतील कायदेशीर नियम यांसारख्या कारणांमुळे हा ट्रेंड वाढत आहे.

जगभरात साधारणपणे दर सहा व्यक्तींपैकी एकाला वंध्यत्वाची समस्या भेडसावते. त्यामुळे पालक होण्यासाठी अनेक जण आपल्या देशाबाहेरचे पर्याय शोधत आहेत. चांगल्या प्रजनन उपचारांच्या शोधातूनच ही एक मोठी आंतरराष्ट्रीय चळवळ बनली आहे, ज्यामुळे कुटुंब नियोजनाचे मार्गच बदलून गेले आहेत.

जोडपी परदेशात का जात आहेत?

आंतरराष्ट्रीय फर्टिलिटी प्रवासामागे सर्वात मोठं कारण म्हणजे खर्चातील मोठी तफावत. उदाहरणार्थ, कोलंबियासारख्या देशात IVF च्या चार फेऱ्यांसाठी सुमारे 11,000 डॉलर्स खर्च येतो, तर अमेरिकेत याच उपचारांसाठी अंदाजे 60,000 डॉलर्स मोजावे लागतात. भारतात तर IVF उपचारांचा खर्च 2,000 डॉलर्स इतका कमी असू शकतो. या बचतीमुळे अनेकांना उपचार घेणं आर्थिकदृष्ट्या शक्य होतं. प्रत्येक फेरीमागे 15,000 ते 20,000 डॉलर्सची बचत होऊ शकते.

खर्चाव्यतिरिक्त, जोडपी अनेकदा प्रगत प्रजनन तंत्रज्ञान आणि डोनरच्या विस्तृत पर्यायांच्या शोधात असतात. काही देशांमध्ये 'माइटोकॉन्ड्रियल रिप्लेसमेंट थेरपी' किंवा विशिष्ट प्रकारच्या जनुकीय चाचण्यांसारख्या प्रक्रिया उपलब्ध आहेत, ज्या त्यांच्या स्वतःच्या देशात कायदेशीररित्या परवानगी नसलेल्या किंवा सहज उपलब्ध नसतात. वेगवेगळ्या देशांतील कायदेही यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. वयोमर्यादा, डोनरची गुप्तता, सरोगसी आणि समलिंगी जोडप्यांसाठी पात्रता यांसारखे नियम प्रत्येक देशात वेगवेगळे आहेत. त्यामुळे लोक त्यांच्या गरजेनुसार कायदे असलेल्या देशांची निवड करतात.

रुग्ण चांगल्या दर्जाच्या आणि विशेष कौशल्याच्या उपचारांसाठीही परदेशात जातात. परदेशातील अनेक क्लिनिक्सचा चांगला रेकॉर्ड, अनुभवी तज्ञ आणि वैयक्तिक उपचार पद्धती यासाठी लौकिक आहे. तसेच, IVF किंवा एग डोनेशनसारख्या उपचारांसाठी लागणारी मोठी वेटिंग लिस्ट टाळणे हे देखील एक महत्त्वाचे कारण आहे. यामुळे जोडप्यांना त्यांचा कुटुंब वाढवण्याचा प्रवास लवकर सुरू करता येतो.

जागतिक ठिकाणे आणि बाजारपेठेची वाढ

फर्टिलिटी टुरिझमसाठी अनेक देश लोकप्रिय ठिकाणे म्हणून उदयास आले आहेत. स्पेन, ग्रीस, झेक प्रजासत्ताक, उत्तर सायप्रस, मेक्सिको, डेन्मार्क, बार्बाडोस, कोलंबिया आणि भारत या देशांना उपचारांसाठी अनेकदा पसंती दिली जाते. या ठिकाणी प्रगत वैद्यकीय सुविधांसोबतच पर्यटनाच्या संधीही उपलब्ध असतात, ज्यामुळे रुग्ण उपचारांसोबतच फिरण्याचा आनंदही घेऊ शकतात.

जागतिक फर्टिलिटी टुरिझम बाजारपेठ वेगाने वाढत आहे. 2025 मध्ये या बाजारपेठेचे मूल्य 1.163 अब्ज डॉलर्स होते, जे 2026 मध्ये 1.528 अब्ज डॉलर्सपर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे. तर 2034 पर्यंत हेच आकडे 13.581 अब्ज डॉलर्सपर्यंत पोहोचतील असा अंदाज आहे. यावरूनच प्रजनन आरोग्य सेवांसाठी आंतरराष्ट्रीय पर्यायांवर अवलंबून राहण्याचे प्रमाण किती वाढत आहे हे स्पष्ट होते.

फर्टिलिटी टुरिझममुळे अनेकांना पालक होण्याची आशा आणि सोपे मार्ग मिळत असले तरी, यात काही आव्हानेही आहेत. वेगवेगळ्या आंतरराष्ट्रीय नियमांमुळे क्लिनिक्सवर कमी देखरेख, डोनर्स किंवा सरोगेट्सचे संभाव्य शोषण आणि कायदेशीर गुंतागुंत निर्माण होऊ शकते. त्यामुळे, जबाबदार पद्धतींची खात्री करण्यासाठी संभाव्य पालकांनी निवडलेल्या देशांमधील कायदेशीर आणि नैतिक मार्गदर्शक तत्त्वांचे सखोल संशोधन करण्याचा सल्ला दिला जातो.