Duplicate Branded Products : ब्रँडेडच्या नावाखाली डुप्लिकेट वस्तूंचा सुळसुळाट.. खरेदी करताना कशी घ्याल काळजी?

ब्रँडेड शूज, महिलांच्या हँडबॅग, सौंदर्यप्रसाधने, खाद्यपदार्थ आणि मोबाईल चार्जर अशा अनेक वस्तूंमध्ये आजकाल डुप्लिकेट माल विकला जातोय. त्यामुळे खरेदी करताना सावध राहा. ओरिजिनल वस्तू कशी ओळखायची आणि फसवणूक झाल्यास तक्रार कुठे करायची?

वस्तू ओरिजिनल आहे की डुप्लिकेट?

आपण खूप आवडीने ब्रँडेड शूज, महागडे परफ्यूम, मेकअपचं सामान, मोबाईल चार्जर किंवा एखादी सुंदर हँडबॅग विकत घेतो. पण या सगळ्या वस्तू ओरिजिनल आहेत की डुप्लिकेट, हे आपल्याला लगेच ओळखता येतं का?

दुकानात अगदी हुबेहूब दिसणारी वस्तू घरी आणल्यावर डुप्लिकेट असल्याचं समजलं तर काय करायचं? ओरिजिनल वस्तूचं नाव, लोगो आणि पॅकिंग वापरून ग्राहकांची फसवणूक केली जाते, ही खरंच चिंतेची बाब आहे.

काही डुप्लिकेट वस्तू दिसायला अगदी खऱ्या वाटतात. पण त्यांचा दर्जा, सुरक्षितता आणि टिकाऊपणा यावर प्रश्नचिन्ह असतं. स्वस्तात मिळतंय म्हणून लगेच खरेदी करू नका. आपण घेतलेली वस्तू खरी आहे की नाही, हे ओळखण्याच्या काही सोप्या पद्धती आहेत.

जर कोणी तुम्हाला डुप्लिकेट वस्तू विकून फसवले असेल, तर तक्रार कुठे करायची? पैसे परत मिळतील का? ऑनलाईन खरेदी केलेल्या वस्तूंबाबतही तक्रार करता येते का? याबद्दलची महत्त्वाची माहिती आपण पाहूया.

कोणत्या वस्तूंमध्ये मिळतो डुप्लिकेट माल?

ब्रँडेड कपडे, शूज आणि हँडबॅग्स (Branded Clothes, Shoes & Handbags)

ब्रँडेड शूज: नायकी (Nike), आदिदास (Adidas), प्युमा (Puma) यांसारख्या कंपन्यांच्या नावाने विकले जाणारे बनावट शूज खरेदी करताना नीट तपासा.

स्पोर्ट्स जर्सी: क्रिकेट किंवा फुटबॉल खेळाडूंची नावे आणि संघाचा लोगो असलेल्या जर्सी (Jerseys) खऱ्या आहेत की नाही, याची खात्री करा.

हँडबॅग्स (Women's Handbags): गुच्ची (Gucci) सारख्या प्रसिद्ध ब्रँड्सच्या नावाने विकल्या जाणाऱ्या डुप्लिकेट हँडबॅग्स (Fake Handbags) अगदी खऱ्या वाटू शकतात. त्यामुळे खरेदी करताना लक्ष द्या.

लक्झरी घड्याळे (Luxury Watches): रोलेक्स (Rolex), कॅसिओ (Casio) यांसारख्या कंपन्यांच्या नावाने विकल्या जाणाऱ्या बनावट घड्याळांपासून (Counterfeit Watches) सावध राहा.

कसं ओळखायचं?

वस्तूची शिलाई (Stitching), कंपनीचा लोगो (Logo), झिप (Zip), वापरलेल्या साहित्याचा दर्जा (Material Quality), प्राईस टॅग (Price Tag) आणि खरेदीची पावती (Bill/Invoice) नक्की तपासा.

मेकअपचं सामान

सौंदर्यप्रसाधने आणि परफ्यूम

मेकअपचं सामान (Makeup Products): MAC, Lakme, L'Oreal यांसारख्या प्रसिद्ध कंपन्यांच्या नावाने विकली जाणारी लिपस्टिक (Lipstick), फाउंडेशन (Foundation), कॉम्पॅक्ट पावडर (Compact Powder), मस्कारा (Mascara) खरेदी करताना काळजी घ्या.

परफ्यूम (Perfumes): प्रसिद्ध ब्रँड्सचे परफ्यूम किंवा बॉडी स्प्रे (Body Spray) घेताना बाटलीचा आकार, झाकणाचा दर्जा, लेबल (Label) आणि पॅकेजिंग तपासा.

प्रॉडक्टची माहिती

वस्तूची माहिती (Product Information), उत्पादकाचे तपशील (Manufacturer Details), बॅच नंबर (Batch Number) आणि एक्सपायरी डेट (Expiry Date) नक्की पाहा. भारतात विकल्या जाणाऱ्या वस्तूंवर योग्य लेबल आहे की नाही, हे तपासा.

डुप्लिकेट सौंदर्यप्रसाधनांचे धोके

बनावट वस्तूंमध्ये वापरलेले घटक (Ingredients) असुरक्षित असू शकतात. यामुळे त्वचेची जळजळ (Skin Irritation), ॲलर्जी (Allergy) किंवा डोळ्यांना त्रास होऊ शकतो. त्यामुळे नेहमी अधिकृत विक्रेत्यांकडूनच (Authorized Sellers) वस्तू खरेदी करा.

स्वस्तात सुटे भाग खरेदी करताय का?

वाहनांचे सुटे भाग (Automobile Spare Parts)

इंजिन सुरळीत चालण्यासाठी लागणारे इंजिन ऑईल (Engine Oil), वाहनाचा वेग कमी करण्यासाठी वापरले जाणारे ब्रेक पॅड्स (Brake Pads) आणि इंजिन ऑईलमधील कचरा गाळणारे ऑईल फिल्टर्स (Oil Filters) जर डुप्लिकेट असतील, तर वाहनाच्या कार्यक्षमतेवर परिणाम होतो आणि सुरक्षेलाही धोका निर्माण होऊ शकतो. त्यामुळे हे सुटे भाग नेहमी अधिकृत डीलर किंवा विश्वासार्ह सर्व्हिस सेंटरमधूनच खरेदी करा.

ओरिजिनल सुटे भाग कसे ओळखायचे?

वस्तूचे पॅकेजिंग (Packaging), ब्रँड लोगो (Brand Logo), पार्ट नंबर (Part Number) आणि उत्पादनाची माहिती तपासा. कंपनीने दिलेला क्यूआर कोड (QR Code) किंवा ओरिजिनल असल्याची खात्री करणारी सुविधा असेल, तर तिचा नक्की वापर करा.

कुठून खरेदी करणे सुरक्षित आहे?

अधिकृत डीलर्स (Authorized Dealers), विश्वासार्ह सर्व्हिस सेंटर्स (Trusted Service Centres) किंवा कंपनीच्या अधिकृत विक्रेत्यांकडूनच वाहनांचे सुटे भाग खरेदी करणे केव्हाही चांगले.

निकृष्ट दर्जाची इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे

मोबाईल चार्जर, केबल्स आणि पॉवरबँक

मोबाईल चार्जर (Mobile Chargers): ॲपल (Apple), सॅमसंग (Samsung) यांसारख्या कंपन्यांच्या नावाने विकले जाणारे डुप्लिकेट चार्जर घेताना सावध राहा. निकृष्ट दर्जाच्या चार्जरमुळे मोबाईल जास्त गरम होणे किंवा शॉक लागणे (Electrical Leakage) असे धोके उद्भवू शकतात.

चार्जिंग केबल्स: यूएसबी केबल्स (USB Cables) आणि टाईप-सी केबल्स (Type-C Cables) खरेदी करताना त्यांचा दर्जा, कनेक्टर (Connector) आणि उत्पादनाची माहिती तपासा. खराब केबल्समुळे चार्जिंगचा वेग आणि मोबाईलची कार्यक्षमता कमी होऊ शकते.

पॉवरबँक: जास्त क्षमतेचा दावा करणाऱ्या पॉवरबँक (Power Banks) घेताना त्यांची बॅटरी क्षमता (Battery Capacity), सुरक्षा वैशिष्ट्ये (Safety Features) आणि उत्पादकाची माहिती नक्की पाहा.

इयरबड्स आणि बॅटरी: प्रसिद्ध ब्रँड्सच्या नावाने विकले जाणारे डुप्लिकेट इयरबड्स (Earbuds) आणि रिप्लेसमेंट बॅटरी (Replacement Batteries) घेतानाही काळजी घ्या. पॅकेजिंग (Packaging), ब्रँड लोगो (Brand Logo) आणि सिरीयल नंबर (Serial Number) तपासा.

निकृष्ट दर्जाच्या इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांमुळे जास्त उष्णता निर्माण होणे, शॉक लागणे किंवा आग लागणे यांसारखे गंभीर धोके निर्माण होऊ शकतात.

कुटुंबाच्या आरोग्याची काळजी घेणे महत्त्वाचे

खाद्यतेल, तूप, चहा आणि कॉफी

खाद्यतेल (Cooking Oil): सूर्यफूल तेल (Sunflower Oil), शेंगदाणा तेल (Groundnut Oil), खोबरेल तेल (Coconut Oil) खरेदी करताना त्यात भेसळ (Adulteration) तर नाही ना, याची खात्री करा. तेलाचे पॅकेजिंग (Packaging), सील (Seal) आणि उत्पादनाची माहिती (Product Details) तपासा.

तूप (Ghee): आपण शुद्ध तूप समजून जे विकत घेतो, त्यात इतर चरबी मिसळलेली असू शकते. त्यामुळे तुपाचे लेबल (Label), घटकांची यादी (Ingredients List) आणि उत्पादकाची माहिती (Manufacturer Details) नक्की पाहा.

चहा पावडर (Tea Powder): रंग जास्त गडद आहे किंवा किंमत कमी आहे, यावरून चहाचा दर्जा ठरवू नका. विश्वासार्ह कंपन्यांचीच उत्पादने निवडा आणि पाकिटावरील उत्पादन व एक्सपायरी डेट तपासा.

कॉफी पावडर (Coffee Powder): कॉफी पावडरमध्ये चिकोरी (Chicory) मिसळली आहे का आणि तिचे प्रमाण किती आहे, हे लेबलवर तपासा.

खरेदी करताना पाकिटाचे सील (Seal), FSSAI परवाना किंवा नोंदणी क्रमांक (FSSAI Licence/Registration Number), उत्पादनाची तारीख (Manufacturing Date) आणि एक्सपायरी डेट (Expiry Date) तपासल्याशिवाय वस्तू घेऊ नका. बनावट किंवा भेसळयुक्त खाद्यपदार्थांमुळे आरोग्याला गंभीर धोका निर्माण होऊ शकतो!

किंमत कमी असण्यापेक्षा अन्नाचा दर्जा आणि सुरक्षितता जास्त महत्त्वाची आहे. स्वयंपाकघरातील वस्तू घेताना थोडा वेळ काढून लेबल तपासल्यास, तुमच्या कुटुंबाचे आरोग्य सुरक्षित राहील.

वस्तू ओरिजिनल आहे की डुप्लिकेट? कसं ओळखायचं?

आपण घेतलेली वस्तू ओरिजिनल आहे की डुप्लिकेट? हे कसं ओळखायचं?

किंमत खूपच कमी आहे का?

एखादी वस्तू तिच्या नेहमीच्या किमतीपेक्षा खूपच स्वस्तात मिळत असेल, तर त्याचं कारण नक्की विचारा.

QR कोड आणि सिरीयल नंबर तपासा

वस्तूवर QR कोड किंवा सिरीयल नंबर असेल, तर तो ब्रँडच्या अधिकृत वेबसाईट किंवा ॲपवर तपासून पाहा.

पॅकिंग आणि लेबल पाहा

ब्रँडच्या नावात स्पेलिंग मिस्टेक, अस्पष्ट लोगो, खराब पॅकिंग किंवा चुकीची माहिती दिली आहे का, याकडे लक्ष द्या.

बिल घेणे महत्त्वाचे आहे

वस्तूचे नाव, किंमत आणि विक्रेत्याची माहिती असलेले बिल नक्की घ्या. ऑनलाईन खरेदी केली असेल, तर ऑर्डरची माहिती, पेमेंटची पावती आणि विक्रेत्याचे नाव जपून ठेवा. तक्रार करताना या गोष्टींचा खूप उपयोग होतो.

डुप्लिकेट वस्तू खरेदी केल्यास काय करावे?

डुप्लिकेट वस्तू खरेदी केल्यास काय करावे?

वस्तू सुरक्षित ठेवा: वस्तूचे पॅकिंग, लेबल, सिरीयल नंबर यांसारख्या गोष्टी फेकून देऊ नका.

फोटो काढा: वस्तूचा लोगो, पॅकिंग, त्यातील दोष आणि जाहिरातीत दिलेली माहिती यांचे फोटो काढून ठेवा.

बिल आणि पेमेंटची माहिती जपून ठेवा:

ऑनलाईन ऑर्डर आयडी, पेमेंटची पावती आणि विक्रेत्यासोबत झालेले बोलणे (चॅट/ईमेल) सुरक्षित ठेवा.

विक्रेत्याला लेखी कळवा:

वस्तू डुप्लिकेट आहे किंवा जाहिरातीत सांगितल्याप्रमाणे तिचा दर्जा नाही, अशी शंका व्यक्त करा. तसेच, पैसे परत मिळण्याची किंवा वस्तू बदलून देण्याची मागणी करा.

पुरावा मिळेपर्यंत वस्तू वापरणे टाळा:

विशेषतः बनावट सौंदर्यप्रसाधने, खाद्यपदार्थ, चार्जर आणि वाहनांचे सुटे भाग अजिबात वापरू नका.

तक्रार कुठे करायची?

डुप्लिकेट वस्तूंबाबत तक्रार कुठे करायची?

१. राष्ट्रीय ग्राहक हेल्पलाईन - NCH

तक्रार हेल्पलाईन क्रमांक: 1915

वस्तू डुप्लिकेट असणे, विक्रेत्याने पैसे परत देण्यास नकार देणे, दिशाभूल करणारी जाहिरात किंवा ऑनलाईन ऑर्डरबाबत काही तक्रार असल्यास, तुम्ही सर्वात आधी या केंद्राशी संपर्क साधू शकता.

वेबसाईट: consumerhelpline.gov.in

व्हॉट्सॲप (WhatsApp) / SMS: 88000 1915

ईमेल: nch-ca@gov.in

हेल्पलाईनची वेळ: सकाळी ८ ते रात्री ८ वाजेपर्यंत.

२. ग्राहक आयोग - e-Jagriti

विक्रेता किंवा कंपनीने तुमचा प्रश्न सोडवला नाही, तर तुम्ही योग्य ग्राहक आयोगाकडे दाद मागू शकता. प्रकरणाच्या स्वरूपानुसार तुम्ही पैसे परत मिळवणे किंवा नुकसान भरपाईची मागणी करू शकता.

वेबसाईट: e-jagriti.gov.in

३. अन्नातील भेसळ - FSSAI

खाद्यतेल, तूप, चहा, कॉफी किंवा इतर खाद्यपदार्थांमध्ये भेसळ, बनावट लेबल किंवा दर्जा खराब असल्याची शंका असल्यास, तुम्ही अन्न सुरक्षा विभागाकडे तक्रार करू शकता.

हेल्पलाईन क्रमांक: 1800 11 2100

४. पोलीस

एखाद्याने जाणीवपूर्वक डुप्लिकेट वस्तू ओरिजिनल म्हणून विकली असेल, फसवणूक केली असेल किंवा बनावट ब्रँड लोगो आणि कागदपत्रांचा वापर केला असेल, तर पुराव्यांसह स्थानिक पोलिसांत तक्रार दाखल करा.

जर पैशांची फसवणूक ऑनलाईन झाली असेल, तर तुम्ही राष्ट्रीय सायबर क्राईम रिपोर्टिंग पोर्टलवरही तक्रार करू शकता.

ऑनलाईन घेतलेली वस्तू डुप्लिकेट निघाली तर?

आजकाल अनेक जण वेबसाईट, शॉपिंग ॲप्स आणि सोशल मीडियावरील जाहिराती पाहून वस्तू खरेदी करतात. तिथे घेतलेली वस्तू डुप्लिकेट निघाली, तरीही तुम्ही तक्रार करू शकता.

१. सर्वात आधी त्या शॉपिंग प्लॅटफॉर्मवरील Return / Refund / Report a problem या सुविधेचा वापर करा.

२. वस्तू ओरिजिनल असल्याचे सांगूनही ती डुप्लिकेट असल्याची शंका आल्यास, योग्य पुराव्यांसह तक्रार नोंदवा.

३. शॉपिंग प्लॅटफॉर्म किंवा विक्रेत्याने कोणतीही कारवाई न केल्यास, राष्ट्रीय ग्राहक हेल्पलाईनच्या 1915 या क्रमांकावर संपर्क साधा.

४. तरीही योग्य तोडगा न निघाल्यास, नुकसान भरपाईसाठी ग्राहक आयोगाकडे तक्रार करण्याचा विचार तुम्ही करू शकता.

डुप्लिकेट वस्तू टाळण्याचे ७ सोपे उपाय

• नेहमी विश्वासार्ह दुकाने किंवा अधिकृत विक्रेत्यांकडूनच वस्तू खरेदी करा.
• वस्तूची किंमत नेहमीपेक्षा खूपच कमी असेल, तर त्याचे कारण नक्की विचारा.
• बिल घेतल्याशिवाय कोणतीही वस्तू खरेदी करणे टाळा.
• वस्तूचे पॅकिंग, लोगो, मॉडेल नंबर आणि उत्पादनाची माहिती काळजीपूर्वक तपासा.
• फक्त QR कोडवर विसंबून न राहता, अधिकृत वेबसाईटवरून वस्तूची खात्री करा.
• ऑनलाईन खरेदी करताना विक्रेत्याचे रिव्ह्यू (Reviews) आणि रिटर्न पॉलिसी (Return Policy) नक्की वाचा.
• वस्तू डुप्लिकेट असल्याची शंका आल्यास ती वापरू नका. पुरावे जपून ठेवा आणि लगेच तक्रार करा.

निष्कर्ष

आपण आवडीने घेतलेली वस्तू जर डुप्लिकेट निघाली, तर फक्त पैशांचे नुकसान होत नाही, तर काही वेळा आरोग्य आणि सुरक्षेलाही धोका निर्माण होऊ शकतो. विशेषतः लहान मुलांच्या वस्तू, सौंदर्यप्रसाधने, खाद्यपदार्थ, इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे आणि वाहनांचे सुटे भाग खरेदी करताना जास्त काळजी घेणे आवश्यक आहे.

वस्तू डुप्लिकेट असल्याची शंका आल्यास, ते सिद्ध करणारे पुरावे गोळा करा आणि विक्रेत्याकडे तक्रार नोंदवा. जर प्रश्न सुटला नाही, तर 1915 या राष्ट्रीय ग्राहक हेल्पलाईन क्रमांकावर संपर्क साधा.

ग्राहक म्हणून आपले हक्क जाणून घेणे, हीच फसवणूक टाळण्याची पहिली आणि सर्वात महत्त्वाची पायरी आहे.