Sleep Disorders : 8 तास झोपूनही सकाळी थकवा जाणवतोय? या 5 धोक्याच्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका

रात्री ७ ते ९ तास शांत झोपूनही सकाळी उठल्यावर तुम्हाला थकवा जाणवतोय का? तज्ज्ञांच्या मते, हे अजिबात सामान्य नाही. यामागे काही गंभीर कारणं असू शकतात.

८ तास झोपूनही सकाळी थकवा का जाणवतो?

रात्री ७ ते ९ तास झोपूनही सकाळी उठल्यावर तुम्हाला फ्रेश वाटत नाही का? फक्त अंथरुणावर पडून राहणं म्हणजे चांगली झोप नव्हे. शरीराला खऱ्या अर्थाने गाढ झोपेची गरज असते. जयपूरच्या सीके बिर्ला हॉस्पिटलमधील पल्मोनोलॉजी आणि स्लीप मेडिसिन तज्ज्ञ डॉ. शिवानी स्वामी सांगतात की, रात्रभर झोपूनही थकवा का जाणवतो आणि कोणत्या लक्षणांकडे आपण दुर्लक्ष करू नये, हे समजून घेणं खूप गरजेचं आहे. झोप म्हणजे फक्त वेळेचं गणित नाही, तर त्या वेळात शरीर आणि मेंदूला किती आराम मिळतो हे महत्त्वाचं आहे.

अपूर्ण झोपेचा शरीरावर होणारा परिणाम

तुम्ही ७ ते ९ तास झोपता, पण तरीही शरीराला पुरेसा आराम मिळत नाही. रात्री तुमची झोप वारंवार मोडत असेल, तर शरीर नैसर्गिक झोपेचं चक्र पूर्ण करू शकत नाही. रात्री झोप मोडल्याचं तुमच्या लक्षातही येत नाही. पण दिवसा खूप थकवा येणं, सतत झोप येणं, कामात लक्ष न लागणं किंवा सकाळी डोकं दुखणं यांसारख्या समस्या जाणवतात. त्यामुळे सकाळच्या थकव्याला फक्त कामाचा ताण समजण्याची चूक करू नका. श्वासोच्छवासाचा त्रास किंवा इतर काही आजार तर नाहीत ना, हे तपासून पाहा.

स्लीप ॲपनिया आणि त्याची लक्षणं

झोपेत असताना श्वासनलिका अंशतः किंवा पूर्णपणे बंद होते, तेव्हा 'ऑब्स्ट्रक्टिव्ह स्लीप ॲपनिया' (Obstructive Sleep Apnoea) हा आजार होतो. मोठ्याने घोरणं, झोपेत काही सेकंद श्वास थांबणं, श्वास कोंडून अचानक जाग येणं आणि दिवसा सतत थकवा जाणवणं ही याची मुख्य लक्षणं आहेत. लठ्ठ लोकांमध्ये हे प्रमाण जास्त असलं, तरी योग्य वजन असलेल्यांनाही हा त्रास होऊ शकतो. त्यामुळे सतत घोरण्याची सवय असेल किंवा सकाळी उठल्यावर फ्रेश वाटत नसेल, तर लगेच डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

झोपेची गुणवत्ता बिघडवणारी इतर कारणं

फक्त श्वासोच्छवासाचे आजारच नाही, तर आपल्या जीवनशैलीतील काही सवयी आणि मानसिक ताणतणावही झोपेचं खोबरं करतात. झोपण्याची आणि उठण्याची वेळ निश्चित नसणं, रात्री उशिरापर्यंत मोबाईल किंवा लॅपटॉप पाहणं, संध्याकाळी चहा-कॉफी पिणं आणि मद्यपान करणं यामुळे झोपेचं चक्र बिघडतं. याशिवाय मानसिक ताण, चिंता, सर्दी, दम्यासारखे फुफ्फुसांचे आजार किंवा झोपेत पाय हलवण्याची सवय म्हणजेच 'रेस्टलेस लेग सिंड्रोम' (Restless legs syndrome) यामुळेही शांत झोप लागत नाही.

सततचा थकवा इतर आजारांचं लक्षण आहे का?

झोपेच्या समस्यांशिवाय इतर काही वैद्यकीय कारणंही या थकव्यामागे असू शकतात. ॲनिमिया (Anaemia), थायरॉईड, पोषक तत्वांची कमतरता आणि चयापचयाच्या समस्यांमुळे शरीर सतत थकलेलं राहतं. यासाठी योग्य वैद्यकीय तपासणी, रक्तचाचणी किंवा गरज पडल्यास 'स्लीप स्टडी' (Sleep study) करून यामागचं नेमकं कारण शोधता येतं.

झोपेची गुणवत्ता कशी सुधारायची?

झोप सुधारण्यासाठी रोज एकाच वेळी झोपण्याची आणि उठण्याची सवय लावा. यामुळे शरीराचं नैसर्गिक चक्र सुधारतं. संध्याकाळी कॅफीनचं सेवन कमी करा, झोपण्यापूर्वी मोबाईल पाहणं टाळा आणि बेडरूम शांत ठेवा. तरीही सकाळी थकवा जाणवत असेल, मोठ्याने घोरण्याची सवय असेल किंवा श्वास कोंडत असेल, तर याकडे दुर्लक्ष न करता तज्ज्ञांचा सल्ला घेणं सर्वात सुरक्षित आहे.