रोज एक पेग दारू प्यायल्याने हृदयाला फायदा होतो, असा एक मोठा समज आहे. पण यावर मेडिकल सायन्स काय म्हणतं? यामागे खरंच काही तथ्य आहे की हा निव्वळ गैरसमज आहे, चला जाणून घेऊया.
रोज थोडी दारू, विशेषतः रेड वाईन प्यायल्याने हृदय सुरक्षित राहतं, असं तुम्ही अनेकदा ऐकलं असेल. हा दावा खूप काळापासून लोकप्रिय आहे. पण जे लोक दारू पीत नाहीत, त्यांना डॉक्टर हृदयाच्या आरोग्यासाठी रोज एक पेग सुरू करायला सांगतात का? तर नाही. अमेरिकन हार्ट असोसिएशन हृदयाच्या फायद्यासाठी दारू पिण्यास सुरुवात करण्याची शिफारस करत नाही. शिवाय, 'एक पेग' म्हणजे सर्व प्रकारच्या दारूमध्ये अल्कोहोलचे प्रमाण सारखे नसते, हेही लक्षात घ्यायला हवं. कमी किंवा माफक प्रमाणात दारू प्यायल्याने हृदयाला थेट संरक्षण मिळते, हे अद्याप ठोसपणे सिद्ध झालेले नाही.
25
"एक पेग चांगला" हा समज आला कुठून?
"एक पेग चांगला" हा समज जुन्या संशोधनांमधून आला आहे. पूर्वीच्या काही अभ्यासांमध्ये असं दिसून आलं की, जे लोक कमी प्रमाणात दारू पितात, त्यांच्यात काही हृदयरोगांचा धोका कमी असतो. यावरूनच 'थोडी दारू हृदयासाठी चांगली' ही कल्पना लोकप्रिय झाली. पण महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, हे अभ्यास थेट कारण-परिणाम सिद्ध करणारे नव्हते. दारू पिणाऱ्यांच्या खाण्याच्या सवयी, व्यायाम, सामाजिक-आर्थिक स्थिती आणि एकूण जीवनशैली यासारख्या अनेक घटकांचा या निकालांवर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे केवळ दारू प्यायल्यामुळेच हृदयाचे संरक्षण झाले, असा थेट निष्कर्ष काढता येत नाही.
35
एका पेगनेही रक्तदाबावर परिणाम होतो?
रोज कमी प्रमाणात दारू प्यायल्यानेही काहींचा रक्तदाब (Blood Pressure) वाढू शकतो. अमेरिकन हार्ट असोसिएशनने प्रकाशित केलेल्या एका विश्लेषणानुसार, जे लोक रोज फक्त एक पेग घेतात, त्यांच्यातही कालांतराने रक्तदाब वाढण्याचा संबंध दिसून आला. याचा अर्थ 'एक पेग प्यायल्याने लगेच रक्तदाब वाढतो' असं नाही. पण रोज दारू पिण्याची सवय रक्तदाबासाठी चांगली नाही, हे या अभ्यासातून स्पष्ट होतं. ज्यांना रक्तदाब नियंत्रणात ठेवायचा आहे, त्यांनी दारू टाळलेलीच बरी.
अतिरिक्त मद्यपान हृदयासाठी अत्यंत धोकादायक आहे. यामुळे उच्च रक्तदाब, हृदयाचे ठोके अनियमित होणे (Arrhythmia), हृदयाच्या स्नायूंना इजा, स्ट्रोक आणि हार्ट फेल्युअर यांसारख्या अनेक गंभीर समस्या उद्भवू शकतात. विशेषतः, एकाच वेळी खूप जास्त पिणे किंवा सतत जास्त पिणे, हे धोके आणखी वाढवते. 'मी रोज एकच पेग पितो' आणि 'जास्त पिणे' यात फरक असला तरी, कमी प्रमाणात पिण्यालाही हृदयावरील उपचार किंवा संरक्षण समजू नये.
55
मग हृदयाच्या आरोग्यासाठी काय चांगलं?
हृदयाचे आरोग्य सुधारण्यासाठी दारूवर अवलंबून राहण्याऐवजी, सिद्ध झालेल्या आरोग्यदायी सवयींवर लक्ष केंद्रित केले पाहिजे. रोज व्यायाम किंवा चालणे, वजन नियंत्रणात ठेवणे, भाज्या-फळे असलेला सकस आहार घेणे, धूम्रपान पूर्णपणे टाळणे आणि पुरेशी झोप घेणे आवश्यक आहे. रक्तदाब, कोलेस्ट्रॉल आणि रक्तातील साखर नियमित तपासणेही महत्त्वाचे आहे. अमेरिकन हार्ट असोसिएशनच्या 2026 च्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, जे दारू पीत नाहीत त्यांनी हृदयासाठी ती सुरू करू नये आणि जे पितात त्यांनी प्रमाण मर्यादित ठेवावे. 'रोज एक पेग चांगला' हा वैद्यकीय सल्ला म्हणून स्वीकारण्यासारखा नाही, हे प्रत्येकाने समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.
