बालपणातील चुकीच्या खाण्यापिण्याच्या सवयींचा मेंदूवर होतो कायमचा परिणाम, नव्या अभ्यासातून दावा

एका नव्या अभ्यासानुसार, लहानपणी जास्त फॅट्स आणि साखर असलेले पदार्थ खाल्ल्याने मेंदूच्या भूक नियंत्रित करण्याच्या क्षमतेवर कायमस्वरूपी बदल होतात. जरी नंतर खाण्याच्या सवयी सुधारल्या तरी हा परिणाम कायम राहतो. आतड्यांचे आरोग्य सुधारून हा धोका कमी करता येऊ शकतो.

युनिव्हर्सिटी कॉलेज कॉर्क (UCC) मध्ये एक नवीन अभ्यास झाला आहे. त्यानुसार, लहानपणी खूप जास्त फॅट्स आणि साखर असलेले पदार्थ खाल्ले, तर त्याचे मेंदूवर दूरगामी परिणाम होतात. अगदी मोठेपणी खाण्यापिण्याच्या सवयी सुधारल्या तरी हे बदल कायम राहतात. हे संशोधन UCC मधील मायक्रोबायोम संशोधनासाठी प्रसिद्ध असलेल्या APC मायक्रोबायोम आयर्लंडच्या शास्त्रज्ञांनी केलं आहे.

या अभ्यासाचे निष्कर्ष 'नेचर कम्युनिकेशन्स' या जर्नलमध्ये प्रसिद्ध झाले आहेत. यात असं म्हटलं आहे की, लहानपणीच्या चुकीच्या खाण्याच्या सवयींमुळे मेंदूची भूक आणि खाण्याचं वर्तन नियंत्रित करण्याची पद्धत बदलते. विशेष म्हणजे, शरीराचं वजन नियंत्रणात आल्यानंतरही हे परिणाम कायम राहतात.

आजकालची खाण्यापिण्याची पद्धत

संशोधकांनी सांगितलं की, आजकालची मुलं सतत प्रक्रिया केलेल्या (processed) पदार्थांच्या संपर्कात येतात. हे पदार्थ स्वस्त, सहज उपलब्ध असतात आणि त्यांच्या जाहिरातीही खूप केल्या जातात. पार्ट्या, शाळेतले कार्यक्रम, खेळताना किंवा बक्षीस म्हणूनही अनेकदा साखर आणि फॅट्सनी भरलेले पदार्थ दिले जातात. शास्त्रज्ञांच्या मते, लहानपणापासून वारंवार अशा पदार्थांच्या संपर्कात आल्याने खाण्यापिण्याच्या आवडीनिवडी बदलतात आणि त्या सवयी मोठेपणीही कायम राहतात.

यासाठी संशोधकांनी उंदरांवर एक प्रयोग केला. ज्या उंदरांना लहानपणी जास्त फॅट आणि जास्त साखरेचा आहार दिला, त्यांच्या खाण्याच्या सवयींमध्ये मोठेपणीही बदल दिसून आले. हे बदल मेंदूच्या 'हायपोथालेमस' या भागाशी संबंधित असल्याचं अभ्यासात आढळलं. हायपोथालेमस हा भाग भूक नियंत्रित करण्याचं आणि शरीरातील ऊर्जा संतुलित ठेवण्याचं काम करतो.

आतड्यांशी असलेलं कनेक्शन

शास्त्रज्ञांनी हेही तपासलं की, आतड्यांचं आरोग्य सुधारून हे दूरगामी परिणाम कमी करता येतात का. यासाठी त्यांनी 'बायफिडोबॅक्टेरियम லாங்கம் APC1472' (Bifidobacterium longum APC1472) नावाचा एक फायदेशीर बॅक्टेरिया आणि FOS व GOS नावाचे प्रीबायोटिक फायबर्स वापरले. हे फायबर्स कांदा, लसूण, शतावरी आणि केळी यांसारख्या पदार्थांमध्ये नैसर्गिकरित्या आढळतात. काही पदार्थांमध्ये आणि सप्लिमेंट्समध्येही ते अतिरिक्त टाकलेले असतात.

संशोधकांच्या मते, या दोन्ही उपायांचे चांगले परिणाम दिसून आले. या अभ्यासाच्या प्रमुख लेखिका, डॉ. क्रिस्टिना कुएस्ता-मार्टी यांनी सांगितलं की, या निष्कर्षांवरून हे स्पष्ट होतं की लहानपणीचा आहार भविष्यातील खाण्याच्या सवयी ठरवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतो. शरीराच्या वजनात बदल दिसले नाहीत, तरीही हे परिणाम कायम राहू शकतात.

भविष्यातील उपाय

संशोधकांच्या टीमला असं आढळलं की, आतड्यांमधील मायक्रोबायोटा सुधारल्याने लहानपणीच्या चुकीच्या आहारामुळे होणारे दुष्परिणाम कमी होण्यास मदत झाली. प्रोबायोटिक बॅक्टेरियाने खाण्याच्या वर्तनात सुधारणा केली, तर प्रीबायोटिक फायबरमुळे आतड्यांमधील बॅक्टेरियामध्ये मोठे बदल दिसून आले.

संशोधकांचं म्हणणं आहे की, जन्मापासूनच आतड्यांमधील चांगल्या बॅक्टेरियाला प्रोत्साहन दिल्यास भविष्यात खाण्यापिण्याच्या चांगल्या सवयी लागण्यास मदत होऊ शकते. या अभ्यासानुसार, भविष्यात लठ्ठपणा आणि आहाराशी संबंधित इतर आरोग्य समस्यांवर मात करण्यासाठी मायक्रोबायोमवर आधारित नवीन उपचार पद्धती विकसित करता येऊ शकतात.