Healthy Oil : स्वयंपाकासाठी कोणतं तेल चांगलं? सूर्यफूल की राईस ब्रॅन?

Healthy Oil: आपल्या स्वयंपाकघरात रोज वापरलं जाणारं तेल खरोखरच शरीरासाठी चांगलं असतं का? सूर्यफूल तेल आणि राईस ब्रॅन तेल यापैकी कोणतं तेल वापरावं, असा संभ्रम अनेकांना असतो.

कोणतं कुकिंग ऑइल सर्वात बेस्ट?

भारतीय स्वयंपाकघरात तेलाशिवाय अन्न बनवणं कठीणच. भाज्या, पुरी, भजी अशा अनेक पदार्थांसाठी कुकिंग ऑइल वापरलं जातं. अशात बाजारात जास्त विकलं जाणारं सूर्यफूल तेल आणि राईस ब्रॅन तेल यापैकी आरोग्यासाठी कोणतं तेल चांगलं, हा प्रश्न अनेकांना पडतो. सूर्यफूल तेलात व्हिटॅमिन ई आणि ओमेगा -6 फॅटी अॅसिड्स असतात. हे शरीराला आवश्यक असलेल्या चरबीमध्ये मोजले जातात. राईस ब्रॅन तेलात ओरिझानोल, व्हिटॅमिन ई संबंधित संयुगे आणि असंतृप्त फॅटी अॅसिड असतात. विशेषत: ओरिझानोल या नैसर्गिक संयुगामुळे या तेलाने लक्ष वेधून घेतलं आहे. परंतु एखाद्या तेलात विशिष्ट पोषक घटक असल्यामुळे ते इतर तेलांपेक्षा सर्व प्रकारे चांगलं आहे असा निष्कर्ष काढता येत नाही. तेलाचा प्रकार, शुद्धीकरण प्रक्रिया, त्यात असलेल्या फॅटी अॅसिडचे प्रमाण आणि वापरण्याची पद्धत या सर्वांचा आरोग्यावर परिणाम होतो.

हृदयाचे आरोग्य आणि कोलेस्ट्रॉल नियंत्रणासाठी कोणतं तेल मदत करतं?

राईस ब्रॅन तेलाच्या काही अभ्यासांमध्ये वाईट कोलेस्ट्रॉल (LDL) आणि एकूण कोलेस्ट्रॉलची पातळी कमी होण्याची शक्यता दिसून आली आहे. २०२१ मध्ये प्रकाशित झालेल्या अभ्यासांच्या संकलनात, राईस ब्रॅन तेलाचा वापर करणाऱ्यांमध्ये कोलेस्ट्रॉल आणि ट्रायग्लिसराइडच्या पातळीत काही सुधारणा नोंदवल्या गेल्या आहेत. मात्र, केवळ हे तेल हृदयाचे आजार रोखेल किंवा कोलेस्ट्रॉल निश्चितपणे कमी करेल, असं म्हणता येणार नाही. सूर्यफूल तेलातही असंतृप्त फॅटी अॅसिड असतात. ओमेगा -6 जास्त असल्याने शरीरात सूज येते, हा समज पूर्णपणे सिद्ध झालेला नाही. ओमेगा -6 फॅटी अॅसिड्स शरीराला आवश्यक असतात. एकूण आहार, चरबीच्या प्रकारांचे संतुलन आणि वापरल्या जाणाऱ्या तेलाचे प्रमाण महत्त्वाचे आहे. अमेरिकन हार्ट असोसिएशनने देखील सॅच्युरेटेड फॅट ऐवजी वनस्पती तेलांमध्ये अनसॅच्युरेटेड फॅट्स निवडण्यास समर्थन दिलं आहे. त्यामुळे हृदयाच्या आरोग्यासाठी तेल निवडताना जाहिरातींपेक्षा पोषण तपशील पाहणं महत्त्वाचं आहे.

जास्त तापमानावर स्वयंपाक करताना या गोष्टी लक्षात ठेवा

पुरी, भजी, वडे असे पदार्थ जास्त तापमानावर तळताना तेलाची उष्णता सहन करण्याची क्षमता महत्त्वाची असते. तेल ज्या तापमानाला धूर सोडू लागतं त्याला स्मोक पॉईंट म्हणतात. रिफाईंड सूर्यफूल तेल आणि राईस ब्रॅन तेल दोन्ही स्वयंपाकासाठी वापरता येतात. पण फक्त स्मोक पॉईंटवरून तेलाची गुणवत्ता ठरत नाही. फॅटी ऍसिडचे स्वरूप काय आहे, तेल किती वेळ गरम केले जाते आणि त्याचा पुन्हा वापर केला जातो की नाही हे देखील महत्त्वाचे आहे. तेलाला सतत जास्त तापमानावर गरम केल्याने त्याचे गुणधर्म बदलतात आणि शरीरास हानिकारक संयुगे तयार होऊ शकतात. भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानके प्राधिकरणाने (FSSAI) वापरलेले तेल वारंवार गरम करणे टाळण्याचा सल्ला दिला आहे. जर तेल काळे झाले असेल, दुर्गंधी येत असेल, किंवा खूप फेस किंवा धूर येत असेल, तर ते वापरू नये. तसेच, तळलेल्या तेलात नवीन तेल मिसळून पुन्हा वापरणे टाळावे.

स्वयंपाकाचे तेल निवडताना होणाऱ्या चुका

तेल विकत घेताना केवळ किंमत किंवा जाहिरात पाहून निवडणं ही एक सामान्य चूक आहे. हृदयाला चांगलं म्हटलं जाणारं तेल जास्त प्रमाणात वापरलं तरी त्याचे फायदे शरीराला मिळत नाहीत. त्याचप्रमाणे, एकच तेल जास्त काळ वापरू नये म्हणून दर महिन्याला तेल बदललं पाहिजे असा कोणताही नियम नाही. आहाराच्या सवयींनुसार वेगवेगळ्या प्रकारची वनस्पती तेले वापरल्याने फॅटी ऍसिडमध्ये संतुलन राखण्यास मदत होऊ शकते. तेलाच्या लेबलवरील सॅच्युरेटेड फॅट, अनसॅच्युरेटेड फॅट आणि पौष्टिक तपशील वाचणे चांगले. तेल थेट सूर्यप्रकाश पडणार नाही अशा थंड जागी झाकून ठेवावे. तसेच, डीप फ्राईड पदार्थ खाणे कमी करावे.

मग कोणतं तेल निवडायचं?

सूर्यफूल तेल आणि राईस ब्रॅन तेल दोन्ही योग्य प्रमाणात वापरल्यास स्वयंपाकासाठी चांगले पर्याय ठरू शकतात. ज्यांना कोलेस्ट्रॉलची पातळी चिंताजनक वाटते ते राईस ब्रॅन तेलाच्या अभ्यासाचा विचार करू शकतात. त्याच वेळी, सूर्यफूल तेल शरीरासाठी आवश्यक असलेले असंतृप्त चरबी प्रदान करणारे तेल म्हणून देखील वापरले जाऊ शकते. तुम्ही कोणतंही तेल निवडलं तरी त्याचा अतिरेक न करणं महत्त्वाचं आहे. हृदयरोग, उच्च कोलेस्टेरॉल किंवा इतर आरोग्य समस्या असलेल्यांनी त्यांच्या आहाराच्या गरजेनुसार तेल निवडण्यासाठी डॉक्टर किंवा आहारतज्ञांचा सल्ला घ्यावा. फक्त तेलच आरोग्य ठरवत नाही; आहार, व्यायाम आणि जीवनशैली हे देखील महत्त्वाचे आहे.