National River : देशात 400 नद्या... पण भारताची राष्ट्रीय नदी कोणती माहीत आहे का?

National River: भारतात जवळपास 400 नद्या आहेत. पण आपल्या देशाची राष्ट्रीय नदी कोणती हे तुम्हाला माहीत आहे का? त्याच नदीची निवड का झाली? त्या नदीची खासियत काय हे जाणून घ्या. या नदीचा आपल्या देशाशी खूप जवळचा संबंध आहे.

भारताची राष्ट्रीय नदी

भारतात अनेक नद्या आहेत. प्रत्येक नदीचे वेगळे वैशिष्ट्य आहे. पण गंगा नदीला देशाच्या राष्ट्रीय नदीचा दर्जा मिळाला आहे. 4 नोव्हेंबर 2008 रोजी तत्कालीन पंतप्रधान मनमोहन सिंग यांच्या सरकारने गंगेला राष्ट्रीय नदीचा दर्जा दिला. देशात गोदावरी, कृष्णा, यमुना, ब्रह्मपुत्रा यांसारख्या मोठ्या नद्या असतानाही गंगेचीच निवड का केली, असा प्रश्न अनेकांना पडतो. याचे मुख्य कारण म्हणजे गंगेचे ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि आर्थिक महत्त्व. भारतीय परंपरेत गंगेला पवित्र नदी मानले जाते. हजारो वर्षांपासून ही नदी लोकांच्या जीवनाचा भाग आहे. गंगाकिनारी अनेक सण, पूजा, पवित्र स्नान होतात. त्यामुळेच या नदीचे देशातील जनतेशी विशेष नाते आहे.

गंगा नदीच का?

गंगा नदी केवळ पवित्र नदी नसून कोट्यवधी लोकांचा आधार आहे. उत्तराखंडमधील हिमालय क्षेत्रात उगम पावणारी ही नदी उत्तर भारतातील अनेक राज्यांमधून वाहते. गंगेच्या खोऱ्यात कोट्यवधी लोक राहतात. पिण्याचे पाणी, शेती, मत्स्यपालन यांसाठी या नदीचा मोठा उपयोग होतो. गंगेने आणलेल्या गाळामुळे नदीच्या परिसरातील जमीन सुपीक होते. यामुळे शेतकरी भात, गहू, ऊस यांसारखी पिके घेतात. प्राचीन काळीही गंगेच्या काठावर अनेक शहरे, राज्ये विकसित झाली. व्यापार, वाहतूक, लोकांचे जीवन यात या नदीचा मोठा वाटा आहे. त्यामुळेच गंगेला ऐतिहासिक ओळखही आहे.

गंगेत वाढते प्रदूषण

दिवसेंदिवस वाढणारे प्रदूषण ही गंगा नदीसाठी मोठी समस्या बनली आहे. उद्योगांचे सांडपाणी नदीत मिसळल्याने पाण्याची गुणवत्ता खालावत आहे. जलचरांच्या अस्तित्वालाही धोका निर्माण झाला आहे. या समस्या कमी करून गंगेला वाचवण्यासाठी केंद्र सरकारने तिला राष्ट्रीय नदीचा दर्जा दिला. 20 फेब्रुवारी 2009 रोजी गंगा नदीच्या संरक्षणासाठी 'राष्ट्रीय गंगा नदी खोरे प्राधिकरण' स्थापन करण्यात आले. नदीतील प्रदूषण कमी करणे, पाण्याचा प्रवाह टिकवणे, नदी स्वच्छ ठेवणे हे त्याचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. गंगेत आढळणारा दुर्मिळ गंगा डॉल्फिन हे देखील एक विशेष आकर्षण आहे. आध्यात्मिक, ऐतिहासिक, कृषीदृष्ट्या इतके महत्त्व असल्यानेच गंगेला भारताच्या राष्ट्रीय नदीचा दर्जा मिळाला आहे.