Rajeev Chandrasekhar: AI च्या जगात भारताची पुढची मोठी क्रांती! योग्य चिप्सच यशाचं रहस्य - राजीव चंद्रशेखर

माजी केंद्रीय मंत्री राजीव चंद्रशेखर यांनी चिप डिझायनिंग, रिसर्च आणि ॲडव्हान्स्ड पॅकेजिंगवर भर देण्याची गरज बोलून दाखवली आहे. सध्याच्या काळात आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) आणि सेमीकंडक्टर हेच अर्थव्यवस्थेचा खरा पाया असल्याचं त्यांनी स्पष्ट केलंय.

सध्या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) तंत्रज्ञानाने संपूर्ण जगाच्या अर्थव्यवस्थेला एक वेगळं वळण दिलंय. या तंत्रज्ञानाचा कणा असलेल्या सेमीकंडक्टर चिप्स पुढच्या मोठ्या तंत्रज्ञान क्रांतीसाठी अत्यंत महत्त्वाच्या ठरल्या आहेत. अशा परिस्थितीत भारताने फक्त चिप्स असेंबल करणारा देश न राहता, संपूर्ण जग वापरत असलेल्या चिप्स डिझाईन करणारा देश बनलं पाहिजे, असं मत माजी केंद्रीय माहिती आणि तंत्रज्ञान राज्यमंत्री आणि केरळ भाजपचे नेते राजीव चंद्रशेखर यांनी व्यक्त केलंय.

तंत्रज्ञान हाच अर्थव्यवस्थेचा पाया

पूर्वी तंत्रज्ञान हा आर्थिक विकासाच्या अनेक कारणांपैकी एक भाग असायचा, पण आता तंत्रज्ञान हाच आर्थिक विकासाचा मुख्य पाया बनला आहे, असं राजीव चंद्रशेखर यांनी त्यांच्या एका लेखात म्हटलंय. विशेषतः AI आणि सेमीकंडक्टर क्षेत्रात भारत पुढच्या तीन वर्षांत जे निर्णय घेईल, त्यावरच या शतकातील तंत्रज्ञान अर्थव्यवस्थेत देशाचं स्थान ठरणार आहे. भारताकडे मोठी लोकसंख्या, कुशल मनुष्यबळ आणि बौद्धिक क्षमता यांसारख्या जमेच्या बाजू आहेत. जगभरातील AI आणि सेमीकंडक्टर क्षेत्रात भारतीय इंजिनिअर्स आणि शास्त्रज्ञ आधीपासूनच मोठं योगदान देत आहेत, याकडेही त्यांनी लक्ष वेधलंय.

चिप क्षेत्रात भारताचा आतापर्यंतचा प्रवास

इंडिया सेमीकंडक्टर मिशन, डिझाईन लिंक्ड इन्सेंटिव्ह (DLI) आणि इंडिया AI मिशन यांसारख्या योजना म्हणजे भारतातील चिप आणि AI इकोसिस्टम तयार करण्यासाठी उचललेली सुरुवातीची पावलं आहेत. या योजना तयार करणाऱ्या टीममध्ये आपण स्वतः असल्याचं चंद्रशेखर यांनी लेखात सांगितलंय. याच प्रयत्नांचा पुढचा टप्पा म्हणून १.२७ लाख कोटी रुपयांच्या निधीसह 'सेमीकॉन २.०' (Semicon 2.0) योजनेची घोषणा करण्यात आली आहे. चिप डिझाईन, उत्पादन, ॲडव्हान्स्ड पॅकेजिंग, रिसर्च, उपकरणं आणि कौशल्य विकास अशा विविध क्षेत्रांवर लक्ष केंद्रित करण्यासाठी या योजनेचा विस्तार करण्यात आलाय.

फक्त असेंबली पुरेशी नाही

भारतात सेमीकंडक्टर क्षेत्रातील गुंतवणूक वाढत असली तरी, पुढच्या टप्प्यात जास्त मूल्य असलेल्या तंत्रज्ञान क्षेत्रांवर लक्ष केंद्रित करणं गरजेचं असल्याचं राजीव चंद्रशेखर सांगतात. विशेषतः चिप डिझाईन, इंटेलेक्चुअल प्रॉपर्टी (IP), ॲडव्हान्स्ड पॅकेजिंग आणि सेमीकंडक्टर रिसर्च यांसारख्या क्षेत्रात भारताने आपली क्षमता वाढवली पाहिजे, असं त्यांचं स्पष्ट मत आहे.

'सेमीकॉन १.०' अंतर्गत १२ सेमीकंडक्टर प्रकल्पांना मंजुरी देण्यात आली होती. पण यातले बहुतांश प्रकल्प हे असेंबली, टेस्टिंग आणि पॅकेजिंगशी संबंधित आहेत. त्यामुळे आता पुढच्या टप्प्यात अधिक तांत्रिक मूल्य असलेल्या क्षेत्रांकडे वळण्याची नितांत गरज असल्याचं त्यांनी निदर्शनास आणून दिलंय.

AI चिप्समध्ये नवीन संधी

AI क्षेत्राच्या वाढीमुळे चिप्सची मागणी वेगाने वाढतेय. विशेषतः AI मॉडेल्स तयार करण्यासाठी 'ट्रेनिंग' (Training) आणि त्यांचा वापर करून रिझल्ट्स देण्यासाठी 'इन्फरन्स' (Inference) या दोन्ही गोष्टींना खूप महत्त्व आलंय. ट्रेनिंग चिप्सच्या मार्केटमध्ये सध्या काही मोजक्याच मोठ्या कंपन्यांची मक्तेदारी आहे. पण AI इन्फरन्स क्षेत्रात क्लाउड, मोबाईल, सिक्युरिटी, शेती आणि औद्योगिक वापरासाठी लागणाऱ्या कस्टम चिप्स बनवण्याची मोठी संधी भारताकडे असल्याचं चंद्रशेखर यांनी स्पष्ट केलंय.

भारतात सध्या जवळपास सव्वा लाख (१.२५ लाख) चिप डिझाईन इंजिनिअर्स आहेत. हे कुशल मनुष्यबळ भारताची सर्वात मोठी ताकद ठरू शकतं. याशिवाय RISC-V वर आधारित DIR-V सारखे प्रकल्पही देशांतर्गत चिप डिझायनिंगला मोठी मदत करू शकतात, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केलाय.

१,००० कोटी रुपयांच्या निधीची गरज

भारतीय चिप डिझाईन कंपन्यांना फक्त सुरुवातीचा प्रोटोटाईप बनवण्यासाठी मिळणारा निधी पुरेसा नाही. एखादी चिप पूर्णपणे डिझाईन होऊन ती व्यावसायिक उत्पादनाच्या पातळीवर पोहोचेपर्यंत आर्थिक पाठबळाची गरज असते. यासाठी DLI योजनेचा विस्तार करण्यासोबतच, चिप डिझाईन कंपन्यांना व्यावसायिक पातळीवर मदत करण्यासाठी सुमारे १,००० कोटी रुपयांचा 'चिप डिझाईन कमर्शियलायझेशन फंड' (Chip Design Commercialisation Fund) तयार करावा, अशी शिफारस त्यांनी केली आहे. तसंच, भारतात तयार होणाऱ्या AI इन्फरन्स चिप्ससाठी सरकारी खरेदीच्या माध्यमातून सुरुवातीची बाजारपेठ तयार करता येईल, असंही ते म्हणाले.

पुढची मोठी तंत्रज्ञान संधी

'सेमीकॉन २.०' मध्ये देशांतर्गत चिप डिझाईनला आधीच खूप महत्त्व देण्यात आलंय. व्यावसायिक पातळीवर काम करू शकणाऱ्या भारतीय फॅबलेस (fabless) चिप कंपन्या तयार करण्यासाठी यात विशेष तरतूद आहे. त्यामुळे भारताची पुढची मोठी तंत्रज्ञान संधी फक्त इलेक्ट्रॉनिक वस्तूंच्या उत्पादनात नाही, तर त्यांच्यासाठी लागणाऱ्या महत्त्वाच्या चिप्स आणि चिप आर्किटेक्चर डिझाईन करण्यात दडलेली आहे.

जगभरातील देश AI आणि सेमीकंडक्टर क्षेत्रात मोठी गुंतवणूक करत आहेत. अशा वेळी भारताकडे कुशल मनुष्यबळ, मोठी देशांतर्गत बाजारपेठ आणि वेगाने वाढणारी टेक इकोसिस्टम आहे. त्यामुळे तंत्रज्ञानाच्या या पुढच्या लाटेत भारताला महत्त्वाचं स्थान मिळवायचं असेल, तर चिप डिझाईन आणि रिसर्चमध्ये दीर्घकालीन राष्ट्रीय धोरण असणं अत्यंत गरजेचं आहे, हाच राजीव चंद्रशेखर यांच्या लेखाचा मुख्य गाभा आहे.