Handloom Day : 'हातमागाचे कपडे घालून GRWM व्हिडीओ बनवा'; पंतप्रधान मोदींचं तरुणांना आवाहन

राष्ट्रीय हातमाग दिनानिमित्त पंतप्रधान मोदींनी सोशल मीडियावरून स्थानिक विणकरांना प्रोत्साहन देण्याचं आवाहन केलं आहे. ७ ऑगस्ट रोजी होणाऱ्या कार्यक्रमात राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू मुख्य अतिथी म्हणून उपस्थित राहणार असून, यावेळी पुरस्कारही दिले जाणार आहेत.

राष्ट्रीय हातमाग दिनाच्या पार्श्वभूमीवर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी देशातील तरुणाईला एक खास आवाहन केलं आहे. त्यांनी लोकांना सोशल मीडियाचा वापर करून देशातील पारंपरिक हस्तकला आणि स्थानिक विणकरांच्या कामाला प्रसिद्धी देण्यास सांगितलं आहे. यासाठी त्यांनी 'गेट रेडी विथ मी' (GRWM) व्हिडीओ शेअर करण्याची कल्पना मांडली आहे. गुरुवारी पंतप्रधान मोदींनी 'X' या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर पोस्ट करत याबद्दल माहिती दिली. त्यांनी आपल्या पोस्टमध्ये लिहिलं, "७ ऑगस्ट हा राष्ट्रीय हातमाग दिन आहे. चला, भारतातील हातमागाची विविधता लोकप्रिय करूया. सोशल मीडियावर तुमच्या आवडत्या हातमाग उत्पादनांसह तुमचे व्हिडीओ, विशेषतः GRWM व्हिडीओ शेअर करा. #NationalHandloomDay हा हॅशटॅग वापरायला विसरू नका."

राष्ट्रीय हातमाग दिनाचा सोहळा

येत्या ७ ऑगस्ट रोजी केंद्रीय वस्त्रोद्योग मंत्रालयातर्फे १२ व्या राष्ट्रीय हातमाग दिनाचं आयोजन करण्यात आलं आहे. नवी दिल्लीतील राष्ट्रपती भवन सांस्कृतिक केंद्रात (RBCC) हा कार्यक्रम होणार आहे. भारताचा हातमाग वारसा जपणाऱ्या विणकर समुदायाच्या सांस्कृतिक आणि आर्थिक योगदानाचा गौरव करणं हा या कार्यक्रमाचा उद्देश आहे.

वस्त्रोद्योग मंत्रालयाने दिलेल्या माहितीनुसार, या कार्यक्रमाला राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू मुख्य अतिथी म्हणून उपस्थित राहणार आहेत. त्यांच्यासोबत केंद्रीय वस्त्रोद्योग मंत्री गिरीराज सिंह, वस्त्रोद्योग राज्यमंत्री पबित्रा मार्गेरिटा, वस्त्रोद्योग सचिव नीलम शमी राव आणि हातमाग विकास आयुक्त डॉ. एम. बीना हेदेखील उपस्थित असतील.

या कार्यक्रमासाठी संत कबीर हातमाग पुरस्कार आणि राष्ट्रीय हातमाग पुरस्कार विजेत्यांना त्यांच्या कुटुंबीयांसह आमंत्रित करण्यात आलं आहे. तसेच, देशभरातील हातमाग विणकर, पुरस्कार निवड समितीचे सदस्य, हातमाग क्षेत्राशी संबंधित मान्यवर, सरकारी अधिकारी आणि माध्यम प्रतिनिधीही उपस्थित राहणार आहेत.

पुरस्कार आणि कार्यक्रमाची वैशिष्ट्ये

या सोहळ्याचं मुख्य आकर्षण म्हणजे २०२५ सालासाठीचे संत कबीर हातमाग पुरस्कार आणि राष्ट्रीय हातमाग पुरस्कार प्रदान केले जाणार आहेत. यामध्ये ३ संत कबीर हातमाग पुरस्कार आणि १९ राष्ट्रीय हातमाग पुरस्कारांचा समावेश आहे. एकूण २२ पुरस्कार विणकरांना त्यांच्या कौशल्यासाठी, नावीन्यपूर्ण कामासाठी आणि हातमाग परंपरा जपण्यासाठी दिले जातील.

यावेळी भारताच्या विविध हातमाग विणकाम परंपरा दर्शवणारी चार विशेष टपाल तिकिटंही प्रसिद्ध केली जाणार आहेत. तसेच, "अर्थ. रूट. थ्रेड - आल डाईड हँडलूम टेक्सटाइल्स ऑफ सेंट्रल इंडिया" आणि "हँडलूम अवॉर्ड्स बुक २०२५" या दोन प्रकाशनांचंही अनावरण केलं जाईल.

कार्यक्रमाच्या ठिकाणी पुरस्कार विजेत्या हातमाग उत्पादनांचं एक प्रदर्शनही भरवण्यात येणार आहे. इथे पारंपरिक 'कानी विणकाम' आणि 'वॉल हँगिंग विणकाम' यांचं थेट प्रात्यक्षिक पाहण्याची संधीही उपस्थितांना मिळणार आहे.

७ ऑगस्ट २०२६ रोजी होणाऱ्या मुख्य कार्यक्रमाव्यतिरिक्त, राष्ट्रीय हातमाग दिनानिमित्त प्रदर्शनं आणि चर्चासत्रं (डिझाइनर, IIHT) यांसारखे इतरही कार्यक्रम आयोजित केले जाणार आहेत.

भारतीय हातमाग क्षेत्राचं महत्त्व

मंत्रालयाच्या माहितीनुसार, भारतातील हातमाग क्षेत्र ३५ लाखांहून अधिक लोकांना रोजगार देतं. विशेष म्हणजे, या क्षेत्रात काम करणाऱ्यांमध्ये ७० टक्क्यांहून अधिक महिला आहेत. हे क्षेत्र भारताच्या समृद्ध वस्त्र परंपरेचं रक्षण करण्यासोबतच पर्यावरणपूरक उत्पादनासाठीही महत्त्वाचं योगदान देतं.

इतिहास आणि महत्त्व

दरवर्षी ७ ऑगस्ट रोजी राष्ट्रीय हातमाग दिन साजरा केला जातो. यामागे एक ऐतिहासिक कारण आहे. ७ ऑगस्ट १९०५ रोजी सुरू झालेल्या स्वदेशी चळवळीचं स्मरण म्हणून हा दिवस निवडण्यात आला आहे. या चळवळीमुळे देशातील उद्योग आणि हातमाग क्षेत्राला मोठी चालना मिळाली होती. देशाचा सांस्कृतिक वारसा आणि सामाजिक-आर्थिक विकासात हातमाग विणकरांच्या योगदानाला या दिवशी सन्मानित केलं जातं.

२०१५ पासून राष्ट्रीय हातमाग दिन साजरा करण्यास सुरुवात झाली. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी २०१५ मध्ये चेन्नई येथे या दिवसाची सुरुवात केली होती. हा दिवस केवळ भारताच्या समृद्ध हातमाग परंपरेचा उत्सव नाही, तर पिढ्यानपिढ्या हा वारसा जपणाऱ्या कुशल कारागिरांचा सन्मान करण्याचाही दिवस आहे.

गुजरातची समृद्ध हातमाग कला

गुजरातच्या मुख्यमंत्री कार्यालयाच्या (CMO) माहितीनुसार, "गुजरात हे भारतातील हातमाग कलेचं एक प्रमुख केंद्र आहे. विणकाम हे राज्याच्या संस्कृती, कला आणि रोजगाराचा अविभाज्य भाग आहे."

गुजरातमधील पारंपरिक हातमाग, ज्यात पटोला आणि कच्छी विणकामाचा समावेश आहे, त्यांना अमेरिका, युरोप, जपान, ऑस्ट्रेलिया आणि मध्य-पूर्व देशांमध्ये मोठी ओळख मिळाली आहे. आंतरराष्ट्रीय डिझाइनर आणि प्रसिद्ध व्यक्तींमध्येही याला पसंती मिळत आहे.

सरकारी पाठिंबा, आधुनिक डिझाइन आणि प्रभावी मार्केटिंगमुळे आज हे क्षेत्र १२,००० हून अधिक विणकर आणि कारागिरांना आधार देत आहे. यातून ५१.०७ कोटी रुपयांपेक्षा जास्त व्यवसाय निर्माण झाला आहे, ज्यामुळे गुजरातचा सांस्कृतिक वारसा आणि आर्थिक क्षमता दोन्ही मजबूत झाली आहे.

(एएनआय)

(ही बातमी, मथळा वगळता, एशियनेट स्टाफने संपादित केलेली नाही आणि सिंडिकेटेड फीडमधून जशीच्या तशी प्रकाशित केली आहे.)