
मुंबई : देशातील प्रमुख शहरांमध्ये पेट्रोल आणि डिझेलचे दर आजही बहुतांश स्थिर आहेत. वाहनचालकांना त्यांच्या शहरानुसार इंधनासाठी वेगवेगळे पैसे मोजावे लागत आहेत. भारतातील इंधनाचे दर आंतरराष्ट्रीय बाजारातील कच्च्या तेलाच्या किमती, चलनातील चढउतार, वाहतूक खर्च आणि राज्यांचे कर यांसारख्या अनेक गोष्टींवर अवलंबून असतात.
ताज्या आकडेवारीनुसार, मोठ्या महानगरांमध्ये इंधनाचे किरकोळ दर कायम आहेत. तेल विपणन कंपन्या (OMCs) आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा बाजारातील घडामोडी आणि इतर गोष्टींचा विचार करून पेट्रोल आणि डिझेलच्या दरांचा नियमित आढावा घेतात.
प्रमुख शहरांमध्ये इंधनाच्या दरांमध्ये मोठी तफावत दिसून येते. मुंबई, कोलकाता, चेन्नई, बेंगळुरू, हैदराबाद आणि दिल्लीमध्ये किरकोळ दर वेगवेगळे आहेत. राज्यांचे कर, डीलर कमिशन आणि वाहतूक खर्च यामुळे हा फरक पडतो. परिणामी, देशाच्या वेगवेगळ्या भागांतील ग्राहकांना एकाच लिटर इंधनासाठी वेगवेगळी रक्कम मोजावी लागते.
जागतिक स्तरावरील कच्च्या तेलाच्या किमती हा भारतातील इंधन बाजारावर परिणाम करणारा एक महत्त्वाचा घटक आहे. भारत आपल्या गरजेच्या बहुतांश कच्च्या तेलाची आयात करतो. त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय पुरवठा, भूराजकीय घडामोडी आणि रुपया-डॉलर विनिमय दरातील बदलांचा देशांतर्गत इंधनाच्या किमतींवर थेट परिणाम होतो.
असे असले तरी, जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमती बदलल्या की लगेच पेट्रोल पंपावरील दर बदलत नाहीत. तेल कंपन्या किरकोळ दरांमध्ये बदल करण्यापूर्वी अनेक गोष्टींचा विचार करतात. तसेच, केंद्र सरकारचे उत्पादन शुल्क आणि राज्य सरकारचा मूल्यवर्धित कर (VAT) यामुळे ग्राहकांना द्यावी लागणारी अंतिम किंमत ठरते.
भारतात इंधनाचे दर ठरवण्यासाठी डायनॅमिक पद्धत वापरली जाते. याअंतर्गत पेट्रोल आणि डिझेलच्या दरांचा दररोज आढावा घेतला जातो. तेल कंपन्या साधारणपणे सकाळी ६ वाजता नवीन दर जाहीर करतात आणि ते लगेच लागू होतात. मात्र, दररोज आढावा घेतला तरी दररोज किमती बदलतीलच असे नाही.
कररचना हा आणखी एक महत्त्वाचा मुद्दा आहे. पेट्रोल आणि डिझेल सध्या वस्तू आणि सेवा कर (GST) च्या कक्षेबाहेर आहेत. त्यावर केंद्रीय उत्पादन शुल्क आणि राज्यांचे कर लावले जातात. यामुळेच वेगवेगळ्या राज्यांमध्ये इंधनाचे दर वेगवेगळे असतात.
स्थानिक दरांमध्ये बदल असू शकतो, त्यामुळे वाहनचालकांनी इंधन भरण्यापूर्वी आपल्या शहरातील पेट्रोल आणि डिझेलचे ताजे दर तपासून पाहावेत.