Exclusive : राम मंदिर उभारणीची इनसाईड स्टोरी; नृपेंद्र मिश्रा यांनी उलगडले पडद्यामागचे सत्य

Ram Mandir : राम मंदिर बांधकाम समितीचे अध्यक्ष नृपेंद्र मिश्रा यांनी या भव्य प्रकल्पातील इंजिनिअरिंग आणि प्रशासकीय आव्हानांची माहिती दिली. देशभरातून मिळालेल्या देणग्यांमधून हे मंदिर उभारण्यात आले असून, सनातन धर्माचे व्यापक स्वरूप दिसावे यासाठी अनेक तज्ज्ञांच्या मदतीने याची रचना करण्यात आली आहे.

Ram Mandir : स्वतंत्र भारताच्या इतिहासातील सर्वात मोठ्या धार्मिक आणि इंजिनिअरिंग प्रकल्पांपैकी एक असलेल्या राम मंदिराच्या पडद्यामागे काय घडलं, हे जाणून घेण्याची संधी मिळाली आहे. राम मंदिर बांधकाम समितीचे अध्यक्ष आणि पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांचे माजी प्रधान सचिव नृपेंद्र मिश्रा यांनी 'एशियानेट न्यूजएबल'ला दिलेल्या खास मुलाखतीत या भव्य मंदिराच्या उभारणीतील तांत्रिक, प्रशासकीय आणि आध्यात्मिक प्रवासाची सविस्तर माहिती दिली. अयोध्येतील या मंदिराला जागतिक दर्जाचा तीर्थक्षेत्र अनुभव देण्यासाठी अजून काय काय करायचं बाकी आहे, हेही त्यांनी सांगितलं.

राम मंदिरासमोरील मोठी आव्हानं

मिश्रा सांगतात की, आज हे मंदिर पूर्ण झाल्यावर कदाचित सोपं वाटत असेल, पण बांधकामाच्या प्रत्येक टप्प्यावर अनेक किचकट इंजिनिअरिंग आणि व्यवस्थापकीय आव्हानं होती. सगळ्यात मोठं तांत्रिक आव्हान होतं ते मंदिरातील टायटॅनियमच्या भागांचं. हे भाग बनवताना तब्बल ५२ टक्क्यांपेक्षा जास्त मटेरियल वाया जात होतं. त्यामुळे समितीने खासगी क्षेत्रातील तज्ज्ञांसह अनेकांची मतं विचारात घेतली आणि त्यानंतरच एक तांत्रिकदृष्ट्या योग्य आणि आर्थिकदृष्ट्या परवडणारा तोडगा काढला.

"राम मंदिर हे टप्प्याटप्प्याने साकारलेलं एक स्वप्न आहे," असं मिश्रा म्हणतात. याचं श्रेय ते कोणत्याही एका व्यक्तीला देत नाहीत, तर प्रभू रामाचं मंदिर कसं असावं याचा विचार करणाऱ्या अनेक पिढ्यांचे भक्त, संत आणि विद्वानांना देतात. मंदिरातील प्रत्येक कलात्मक निर्णय, अगदी संतांची कांस्य शिल्पं लावण्यापर्यंत, वेद, पुराण आणि भारतीय अध्यात्मिक परंपरांमधील तज्ज्ञांशी चर्चा करूनच घेण्यात आला. विद्वानांच्या एका पॅनलने ७९ संत आणि व्यक्तिमत्त्वांची निवड केली, ज्यांच्या जीवनातून मर्यादा पुरुषोत्तम श्रीरामांचे आदर्श दिसतात.

मंदिराच्या कामाबद्दल तुम्ही समाधानी आहात का, असं विचारल्यावर मिश्रा यांनी स्पष्ट उत्तर दिलं. ते म्हणाले, "माझं समाधान भाविकांच्या चेहऱ्यावरचे भाव पाहूनच होईल." त्यांच्या मते, या प्रकल्पाचं मूल्यमापन केवळ वास्तुकलेवरून नाही, तर भाविकांना किती सहजतेने आणि आरामात दर्शन घेता येतं यावरून व्हायला हवं.

भाविकांसाठी सुविधा सुधारण्यावर भर

त्यांच्या अंदाजानुसार, भाविकांच्या सोयीच्या दृष्टीने मंदिर परिसर सध्या 'फक्त ६० टक्के' पूर्ण झाला आहे. अजूनही अनेक सुधारणा करायच्या आहेत. यामध्ये विविध भाषांमधील सूचना फलक, पिण्याच्या पाण्याची अधिक सोय, सावलीसाठी मार्ग, चप्पल-बूट ठेवण्याची सुधारित व्यवस्था, आत-बाहेर जाण्याचे सोपे मार्ग आणि देशभरातून येणाऱ्या वृद्ध भाविकांसाठी अतिरिक्त सुविधांचा समावेश आहे.

मिश्रा यांनी हेही उघड केलं की, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी नियोजनाच्या वेळी एक स्पष्ट सूचना दिली होती - राम मंदिर फक्त उत्तर भारतीय मंदिर वाटता कामा नये. उलट, त्यात सनातन धर्माची व्यापक भावना दिसली पाहिजे, जिथे प्रत्येक प्रदेश, भाषा आणि परंपरेतील भाविकांचे स्वागत होईल.

या मुलाखतीत मंदिराच्या ७१ एकरच्या भव्य परिसरातील भविष्यातील योजनांचीही माहिती मिळाली. यामध्ये एक इमर्सिव्ह 3D रामकथा संग्रहालय, धार्मिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांसाठी एक मोठे सभागृह, अधिक चांगली बागकाम व्यवस्था, भाविकांसाठी अतिरिक्त सुविधा, पाण्याच्या स्त्रोतांचा वापर करून नैसर्गिक कूलिंग सिस्टीम आणि रामजन्मभूमी आंदोलनात बलिदान दिलेल्या असंख्य कारसेवकांची स्मारकं उभारली जाणार आहेत.

मिश्रा यांनी सांगितलं की, अयोध्येतील कडक उन्हाळ्यातही भाविकांना त्रास होऊ नये, यासाठी नैसर्गिक कूलिंग तंत्र, छत असलेले पदपथ, पिण्याच्या पाण्याची सोय आणि सावलीसाठी मंडप यांसारख्या गोष्टींचा समावेश केला जात आहे. भाविकांकडून मिळणाऱ्या प्रतिक्रियांनुसार सतत सुधारणा केल्या जात आहेत, त्यामुळे हा प्रकल्प एका जागी थांबलेला नाही, तर तो सतत विकसित होत आहे.

नृपेंद्र मिश्रा यांचा आध्यात्मिक प्रवास

आपल्या स्वतःच्या प्रवासाबद्दल बोलताना मिश्रा म्हणाले की, राम मंदिर प्रकल्पामुळे ते वैयक्तिकरित्या खूप बदलले. अनेक दशकं प्रशासकीय सेवेत घालवल्यानंतर, अगदी पंतप्रधानांचे प्रधान सचिव म्हणून काम केल्यानंतर, ते यशाकडे वैयक्तिक कामगिरी म्हणून पाहायचे. पण मंदिराच्या कामाच्या पाच वर्षांनी त्यांना नम्रता शिकवली.

त्यांनी आध्यात्मिक गुरू माता अमृतानंदमयी यांनी दिलेला एक संदेश आठवला. त्या म्हणाल्या होत्या की, प्रत्येक व्यक्ती ही देवाने सोपवलेली जबाबदारी पार पाडण्यासाठी निवडलेलं एक 'साधन' आहे. या संदेशाने त्यांचा नेतृत्व आणि सेवेकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन पूर्णपणे बदलला.

मिश्रा यांच्या मते, या प्रकल्पाची सर्वात उल्लेखनीय गोष्ट म्हणजे सर्वांचा सामूहिक सहभाग. इंजिनिअर्स, कंत्राटदार, कारागीर आणि तंत्रज्ञान कंपन्या केवळ व्यावसायिक म्हणून नाही, तर भक्त म्हणून पुढे आल्या. अनेक कंपन्यांनी आपलं काम प्रभू रामाला अर्पण आहे असं मानून व्यावसायिक शुल्कही घेतलं नाही. हे मंदिर देशभरातील चार लाखांहून अधिक गावांमधील १० कोटींहून अधिक कुटुंबांनी दिलेल्या देणग्यांमधून उभारलं गेलं, ज्यातून सुमारे ३,२०० कोटी रुपये जमा झाले.

मिश्रा यांच्यासाठी, हा 'देवाचा पैसा' जपणं ही सर्वात मोठी जबाबदारी होती. ते म्हणतात की, प्रत्येक खर्चाची तपासणी जबाबदारीने आणि श्रद्धेने केली गेली, कारण हे मंदिर लाखो भाविकांचं आहे.

आता बांधकाम अंतिम टप्प्यात असताना, राम मंदिर केवळ एक वास्तुकलेचा उत्कृष्ट नमुना म्हणून नाही, तर श्रद्धा, सेवा आणि राष्ट्रीय सहभागाचं एक जिवंत प्रतीक म्हणून समोर येत आहे. 'एशियानेट न्यूजएबल'ला दिलेल्या या खास मुलाखतीत नृपेंद्र मिश्रा यांनी हे स्पष्ट केलं की, मंदिराची वास्तू पूर्ण होत आली असली तरी, प्रत्येक भाविकाला सर्वोत्तम तीर्थक्षेत्राचा अनुभव देण्याचं ध्येय आता कुठे सुरू झालं आहे.