Indian Railways: रेल्वे प्रवासात तुम्हाला अनेकदा टॉयलेटजवळची सीट मिळाली असेल. असं का होतं? आणि डब्याच्या मधोमध चांगली सीट मिळवण्यासाठी काय करायला हवं? याबद्दल सविस्तर जाणून घेऊया.
टॉयलेटजवळ सीट मिळाल्यास तिथे सतत लाईट चालू असल्यामुळे काही लोकांना झोपायला त्रास होतो. शिवाय, बाथरूममधून दुर्गंधी येत असेल तर प्रवास करणं आणखी कठीण होतं. एका डब्यात एकूण 72 सीट्स असताना, आपल्यालाच नेहमी या कोपऱ्यातल्या सीट्स का मिळतात? यामागे IRCTC च्या सॉफ्टवेअरचं नेमकं काय गणित आहे? आणि या त्रासातून सुटका करून डब्याच्या मधोमध चांगली सीट कशी मिळवायची? चला, याबद्दल सविस्तर जाणून घेऊया.
24
रेल्वेचं बॅलन्सिंगचं गणित (Mathematical Balancing)
IRCTC चं सीट वाटप करणारं सॉफ्टवेअर माणसांसारखा विचार करत नाही. ते रेल्वेच्या सुरक्षेसाठी बनवलेल्या 'वेट बॅलन्सिंग रुल' (Weight Balancing Rule) नुसार काम करतं. म्हणजे काय? तर ट्रेन वेगात धावताना किंवा वळण घेताना डब्याचं वजन सर्व बाजूंनी समान असणं गरजेचं आहे. नाहीतर डबा रुळावरून घसरण्याचा धोका असतो. यामुळे, सॉफ्टवेअर तिकीट बुक करताना सर्वात आधी डब्याच्या मधल्या सीट्स (उदा. 30 ते 50 नंबर) प्रवाशांना देतं. मधल्या सीट्स भरल्यावरच ते दोन्ही टोकांच्या सीट्स भरायला सुरुवात करतं.
34
मग आपल्यालाच 72 नंबरची सीट का मिळते?
आपण अनेकदा शेवटच्या क्षणी किंवा वेटिंग लिस्ट क्लिअर झाल्यावर तिकीट बुक करतो. तोपर्यंत मधल्या चांगल्या सीट्स आधीच बुक झालेल्या असतात. मग शिल्लक राहतात त्या फक्त डब्याच्या दोन्ही टोकांच्या सीट्स. त्यातही तुम्ही 'अप्पर बर्थ' (Upper Berth) पर्याय निवडल्यास, सगळ्यात शेवटी भरणारी 72 नंबरची सीट (साईड-अप्पर) रिकामी असण्याची शक्यता जास्त असते. त्यामुळे कॉम्प्युटर आपल्याला आपोआप तीच सीट देतं. मग रात्री दरवाजा उघडण्याचा आवाज आणि लोकांची ये-जा यामुळे प्रवासाचा आनंदच निघून जातो.
दरवाजा किंवा टॉयलेटजवळची 72 नंबरची सीट टाळण्यासाठी प्रवासी एक सोपी पद्धत वापरू शकतात. चार्ट तयार झाल्यावर तपासा (Chart Vacancy): ट्रेन सुटण्याच्या 4 तास आधी पहिला चार्ट तयार होतो. त्यावेळी मधली सीट बुक केलेल्या कोणी तिकीट रद्द केलं असेल, तर ती 'व्हीआयपी' सीट रिकामी होते. हे तुम्ही IRCTC ॲपच्या 'Chart Vacancy' विभागात पाहू शकता. 'Preferred Coach' पर्याय वापरा: IRCTC ॲपवर तिकीट बुक करताना, 'Book only if confirm berth are allocated' हा बॉक्स क्लिक करू नका. त्याऐवजी, 'Preferred Coach' मध्ये विशिष्ट कोच नंबर (उदा. S5) आणि 'Berth Preference' मध्ये 'Upper' असं निवडून बुकिंग करा. यामुळे, जर त्या विशिष्ट कोचमध्ये मधली एखादी सीट (उदा. 43 नंबर) रद्द झाली असेल, तर सॉफ्टवेअर तुम्हाला ती चांगली सीट देण्याची शक्यता वाढते. पुढच्या वेळी तिकीट बुक करताना हे गणित लक्षात ठेवा आणि आरामात प्रवास करा.
