Quantum Technology: बँकिंग होणार सुपर-सिक्योर! C-DAC आणतंय हॅकर्सना चकवणारं नवं तंत्रज्ञान

सेंटर फॉर डेव्हलपमेंट ऑफ ॲडव्हान्स्ड कॉम्प्युटिंग (C-DAC) हे 'क्वांटम की डिस्ट्रिब्युशन' नावाचं एक नवीन तंत्रज्ञान विकसित करत आहे. यामुळे बँकांमधील व्यवहार अधिक सुरक्षित होतील. C-DAC चे शास्त्रज्ञ दीपू सीव्ही यांनी याला बँकिंग क्षेत्रासाठी 'भविष्यातील संवाद प्रणाली' असं म्हटलं आहे.

दिल्ली: सेंटर फॉर डेव्हलपमेंट ऑफ ॲडव्हान्स्ड कॉम्प्युटिंग (C-DAC) एका अशा खास तंत्रज्ञानावर काम करत आहे, ज्यामुळे बँकांमधील एकमेकांशी होणारे व्यवहार अत्यंत सुरक्षित होतील. या तंत्रज्ञानाचं नाव आहे 'क्वांटम की डिस्ट्रिब्युशन'. गुरुवारी मुंबईत झालेल्या ग्लोबल फिनटेक फेस्ट (GFF) 2026 मध्ये C-DAC चे शास्त्रज्ञ दीपू सीव्ही यांनी ANI शी बोलताना ही माहिती दिली. दीपू म्हणाले, "C-DAC ने क्वांटम टेक्नॉलॉजीमध्ये अनेक प्रोजेक्ट्स हाती घेतले आहेत. क्वांटम की डिस्ट्रिब्युशनबद्दल बोलायचं झालं, तर हे बँकिंग क्षेत्रातील कम्युनिकेशनचं भविष्य आहे, ज्यामुळे बँकांमध्ये अत्यंत सुरक्षित व्यवहार करणं शक्य होईल." दीपू यांनी सांगितलं की, C-DAC ने एक 'क्वांटम की डिस्ट्रिब्युशन सँडबॉक्स' विकसित केला आहे, जो बँकांमध्ये क्वांटम-सुरक्षित व्यवहार कसे होतील हे दाखवण्यासाठी आहे.

हे तंत्रज्ञान व्यवहार कसे सुरक्षित करतं?

हे नेमकं कसं काम करतं हे सोप्या भाषेत सांगताना दीपू म्हणाले, "यामध्ये एका बँकेत तयार झालेली 'क्वांटम की' दुसऱ्या बँकेसोबत शेअर केली जाते. यानंतर दोन्ही बँकांमध्ये होणारे व्यवहार दोन्ही बाजूंनी एनक्रिप्टेड (encrypted) म्हणजे पूर्णपणे सुरक्षित असतात." याचा अर्थ असा की, या दोन बँकांव्यतिरिक्त तिसरा कोणीही हे व्यवहार पाहू किंवा त्यात ढवळाढवळ करू शकत नाही.

काय आहे क्वांटम टेक्नॉलॉजी आणि QKD?

क्वांटम टेक्नॉलॉजी हे भौतिकशास्त्राच्या (physics) क्वांटम मेकॅनिक्स या सिद्धांतांवर काम करते. हे सिद्धांत अतिसूक्ष्म स्तरावर ऊर्जा आणि पदार्थाच्या वर्तनाचं वर्णन करतात. क्वांटम कॉम्प्युटिंग याच सिद्धांतांचा वापर करून पारंपरिक कॉम्प्युटरपेक्षा वेगळ्या पद्धतीने काम करतं. क्वांटम की डिस्ट्रिब्युशन (QKD) हे याच तंत्रज्ञानाचा एक भाग आहे. यामध्ये क्वांटम गुणधर्मांचा वापर करून दोन पक्षांमध्ये एनक्रिप्शन की (encryption keys) तयार केली जाते. या की मध्ये कोणी छेडछाड करण्याचा प्रयत्न केल्यास ते लगेच समजते. त्यामुळे बँकिंग आणि फायनान्ससारख्या क्षेत्रांसाठी हे तंत्रज्ञान खूप महत्त्वाचं आहे, जिथे अत्यंत सुरक्षित संवादाची गरज असते.

C-DAC ची भूमिका आणि तंत्रज्ञान हस्तांतरण

दीपू यांनी स्पष्ट केलं की, C-DAC थेट UPI सारख्या ग्राहकांसाठीच्या पेमेंट सिस्टीमवर काम करत नाही. "आम्ही बॅक-एंडला लागणारं काम करतो. आम्ही टेक्नॉलॉजी पुरवतो. एक R&D (संशोधन आणि विकास) संस्था म्हणून, आम्ही तंत्रज्ञान विकसित करतो आणि TOT (Transfer of Technology) च्या माध्यमातून ते उद्योगांना देतो," असं ते म्हणाले. TOT म्हणजे तंत्रज्ञान हस्तांतरण, ज्या अंतर्गत संशोधन संस्थांनी विकसित केलेले तंत्रज्ञान व्यावसायिक वापरासाठी उद्योगांना दिले जाते.

समोरील आव्हानं आणि संधी

हे एक नवीन तंत्रज्ञान असल्यामुळे या क्षेत्रात अजूनही काही आव्हानं आहेत, असं दीपू यांनी नमूद केलं. "या क्षेत्रात काम करणारे मोजकेच लोक आहेत आणि बँकिंग व्यवहारांसाठी अत्यंत उच्च पातळीच्या सुरक्षेची गरज असते," असं ते म्हणाले. C-DAC हे इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयाच्या अंतर्गत काम करते. दीपू यांच्या मते, GFF सारख्या कार्यक्रमांमुळे बँका, NBFCs आणि इतर वित्तीय संस्थांशी संपर्क साधण्याची, तंत्रज्ञान हस्तांतरणासाठी आणि नवीन तंत्रज्ञानावर फीडबॅक मिळवण्यासाठी चांगली संधी मिळते.

(या बातमीचा मथळा वगळता, 'एशियानेट न्यूज'च्या संपादकीय कर्मचाऱ्यांनी या कथेत कोणताही बदल केलेला नाही आणि ही बातमी सिंडिकेटेड फीडमधून प्रकाशित करण्यात आली आहे.)