Raj Kumar Death Anniversary Today : ज्याच्या आवाजाचा होता ''खौफ'', त्याचा असा गूढ अंत व्हावा, ''माझ्या अंत्यविधीत कोणीही सहभागी होऊ नये''

मुंबई : बॉलीवूडमधील एक अष्टपैलू, कणखर आणि अत्यंत लोकप्रिय कलाकार म्हणून ओळखले जाणारे राजकुमार त्यांच्या तडफदार संवादफेक, स्पष्टवक्तेपणा आणि निर्भीड स्वभावासाठीही ओळखले जात. ३ जुलै रोजी त्यांचे निधन झाले. त्यांची अंतिम इच्छा तर जगावेगळी होती…

शेवटच्या दिवसांतील जाणिवा आणि एक आगळी मागणी

अमिताभ बच्चन, गोविंदा, सलमान खान यांसारख्या कलाकारांनाही त्यांनी अनेकदा सडेतोड भाषेत उत्तर दिले होते. त्यांची शैली हटके होती. पण या करारी अभिनेत्याच्या आयुष्यातील एक अशी बाब आहे, जी फार कमी लोकांना माहीत आहे, त्यांनी त्यांच्या अंत्यविधीबाबत एक अतिशय वेगळी आणि स्पष्ट इच्छा व्यक्त केली होती.

शेवटच्या दिवसांतील जाणिवा आणि एक आगळी मागणी

राजकुमार यांचा जन्म 8 ऑक्टोबर 1926 रोजी पाकिस्तानमधील लोरलाई येथे झाला. त्यांचे खरे नाव कुलभूषण नाथ पंडित होते. सुरुवातीला त्यांनी मुंबई पोलिस दलात सब-इन्स्पेक्टर म्हणून काम केले होते. मात्र त्यांच्या आवाजात आणि व्यक्तिमत्त्वात असलेल्या प्रभावामुळे त्यांना सिनेसृष्टीकडे वळण्याचा सल्ला मिळाला आणि त्यांनी पोलिसी नोकरी सोडून बॉलिवूडमध्ये पाऊल ठेवले.

‘मदर इंडिया’, ‘तिरंगा’, ‘सौदागर’, ‘पैगाम’, ‘रिश्ते नाते’, ‘दिल अपना और प्रीत पराई’ अशा अनेक सुपरहिट चित्रपटांमध्ये त्यांनी काम केले. त्यांच्या संवादफेकीच्या खास शैलीमुळे ते जनमानसात अढळ स्थान मिळवू शकले.

माध्यमांपासून दूर ठेवलेला अंत्यविधी

पण 1990 च्या दशकाच्या अखेरीस त्यांना गळ्याचा कॅन्सर झाला. त्यांचे आरोग्य झपाट्याने खालावत होते. मात्र या काळातही त्यांनी आपल्या कुटुंबीयांना एक विशेष गोष्ट सांगितली, “माझ्या निधनानंतर कोणालाही सांगू नका. अग्निदाह करा आणि त्यानंतरच इतरांना कळवा. कोणताही राजकीय, सिनेमाचा किंवा प्रसारमाध्यमांचा गाजावाजा नको.”

माध्यमांपासून दूर ठेवलेला अंत्यविधी

3 जुलै 1996 रोजी त्यांचे निधन झाले. पण त्यांच्या इच्छेनुसार त्यांच्या कुटुंबीयांनी कोणताही औपचारिक सार्वजनिक समारंभ आयोजित केला नाही. अंत्यविधी कुठे आणि कधी पार पडला, याची अधिकृत माहितीही समोर आली नाही. त्यांनी जीवनभर आपला मान राखला आणि मृत्यूनंतरही कोणतीही ‘दाखवावा’ची’ गरज भासू नये अशी त्यांची धारणा होती.

आपल्या शैलीत आयुष्य जगलेला कलाकार

या निर्णयामागे राजकुमार यांची स्पष्ट भावना होती, माझ्या जाण्यानंतर कोणीही हसावे, टीका करावी, वा शोकनाट्य करावे असे मला वाटत नाही. मी गुपचूप आलो आणि तसाच निघून जात आहे, याचं स्मरण असावं.

आपल्या शैलीत आयुष्य जगलेला कलाकार

राजकुमार यांचा आवाज त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा गाभा होता. "जानी..." हे त्यांच्या संवादांचे एक वैशिष्ट्य होतं. त्यांनी कधीही कोणापुढे झुकले नाही. त्यांची भूमिका कितीही लहान असो, ते नेहमी लक्षवेधी ठरत असत.

अंत्यविधीही अगदी गुपचूप झाला

त्यांचे व्यक्तिमत्त्व एवढे प्रभावशाली होते की त्यांनी त्याच्या आयुष्याच्या अखेरीपर्यंतही प्रसिद्धीच्या झगमगाटापासून स्वतःला दूर ठेवले. अंत्यविधीही अगदी गुपचूप झाला. नातेवाईकांपुरतेच. कोणत्याही सेलिब्रिटींना बोलावण्यात आले नाही. ना माध्यमांना माहिती देण्यात आली, ना कोणताही 'फुटेज' घेण्यात आला.

अखेरच्या इच्छेमागे दडलेली भावनाशीलता

हे सर्व ऐकताना एक कठोर, स्पष्टवक्त्या अभिनेत्याचा चेहरा समोर येतो. पण त्यांच्या या निर्णयामागे एक भावनाशील विचार होता. मृत्यूनंतरचा सन्मान हे केवळ बाह्य प्रदर्शन नव्हे, तर एकांत आणि आदर असावा, यावर त्यांचा ठाम विश्वास होता.

त्या पद्धतीनेच ते आपला शेवट घडवून गेले.

राजकुमार यांनी आयुष्यभर प्रेक्षकांच्या हृदयात घर केलं. त्यांनी आपली कला, आपली विचारधारा आणि आपले अस्तित्व कोणत्याही गाजावाजाशिवाय जपलं. आणि त्या पद्धतीनेच ते आपला शेवट घडवून गेले.

हम तुम्हें मारेंगे और जरूर मारेंगे

आजही त्यांच्या डायलॉग्स आठवले जातात, त्यांच्या अदा आणि संवादांची नक्कल केली जाते. “हम तुम्हें मारेंगे और जरूर मारेंगे, लेकिन वो बंदूक भी हमारी होगी और गोली भी हमारी होगी.” हेच त्यांचं सिनेसृष्टीतील आणि चाहत्यांच्या मनातील स्थान अधोरेखित करतं.

एक स्वाभिमानी कलाकाराची, शांत, पण ठाम निरोपाची कथा

राजकुमार यांचे संपूर्ण आयुष्य हे त्यांच्या निर्णयांप्रमाणे स्वाभिमानाने जगले गेले. आणि मृत्यूच्या क्षणीही त्यांनी स्वतःची शैली कायम ठेवली. त्यांचं हे अंत्यप्रसंगाविषयीचं विचारपूर्वक निर्णय आजच्या झगमगत्या आणि माध्यमप्रिय काळात मर्यादित सार्वजनिकतेचं एक प्रेरणादायी उदाहरण आहे.