Apple-1 Computer Auction : काय सांगता! हा ॲपल कॉम्प्युटर १०.९ कोटींना विकला गेला, पण याची गोष्ट जास्त भारी आहे!

नुकताच 'हॅटफिल्ड' ॲपल-१ हा अत्यंत दुर्मिळ आणि चालू स्थितीतला कॉम्प्युटर लिलावात तब्बल १.१५ दशलक्ष डॉलर्सना विकला गेला. या ऐतिहासिक मशीनवर स्टीव्ह वोजनियाक यांची सही आणि १९७८ मधील स्टीव्ह जॉब्स यांचं एक पत्रही आहे. ॲपलच्या सुरुवातीच्या काळातील हा एक महत्त्वाचा आणि दुर्मिळ ठेवा मानला जातो.

मुंबई : सध्या चालू स्थितीत असलेला आणि अत्यंत दुर्मिळ असा ॲपल-१ (Apple-1) कॉम्प्युटर नुकताच लिलावात तब्बल १.१५ दशलक्ष डॉलर्सना (सुमारे १०.९ कोटी रुपये) विकला गेला आहे. ॲपलच्या पहिल्या कॉम्प्युटरसाठी मिळालेली ही आतापर्यंतची सर्वाधिक किंमत आहे. 'हॅटफिल्ड' ॲपल-१ (Hatfield Apple-1) नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या या मशीनने जगभरातील जुन्या वस्तू गोळा करणाऱ्यांचं लक्ष वेधून घेतलं. दोन खरेदीदारांमध्ये तब्बल २८ मिनिटे चाललेल्या चुरशीच्या बोलींनंतर हा लिलाव अंतिम झाला.

ॲपल कंपनीला ५० वर्षे पूर्ण होत असतानाच हा लिलाव झाल्याने याला विशेष महत्त्व आलं आहे. कंपनीच्या अगदी सुरुवातीच्या काळात बनवलेल्या आणि आजही अस्तित्वात असलेल्या मोजक्याच कॉम्प्युटर्सपैकी हा एक आहे. यावर असलेल्या सह्या आणि सोबतची कागदपत्रे याचं ऐतिहासिक महत्त्व आणखी वाढवतात.

हा ॲपल-१ कॉम्प्युटर इतका खास का आहे?

या कॉम्प्युटरच्या मदरबोर्डवर ॲपलचे सह-संस्थापक स्टीव्ह वोजनियाक यांची सही आहे. त्यांनीच १९७६ मध्ये हा ॲपल-१ डिझाईन करून तयार केला होता. वोजनियाक यांनी या मशीनचं इंजिनिअरिंग पाहिलं, तर स्टीव्ह जॉब्स यांनी याचं मार्केटिंग करून या सुरुवातीच्या प्रयोगाला एका मोठ्या व्यवसायात बदलण्याचं काम केलं.

या लिलावात स्टीव्ह जॉब्स यांनी १९७८ मध्ये टाईप केलेलं एक पत्रही होतं. हे पत्र या कॉम्प्युटरचे मूळ मालक फ्रेड हॅटफिल्ड यांना उद्देशून लिहिलं होतं. या पत्रात जॉब्स यांनी हॅटफिल्ड यांना एक ऑफर दिली होती. त्यांनी आपला ॲपल-१ देऊन त्याबदल्यात ॲपल-२ (Apple II) चा मदरबोर्ड आणि वरून ४०० डॉलर्स घ्यावेत, असा तो प्रस्ताव होता.

पण हॅटफिल्ड यांनी तो मूळ कॉम्प्युटर स्वतःकडेच ठेवण्याचा निर्णय घेतला. त्यांच्या याच निर्णयामुळे ॲपलच्या सुरुवातीच्या इतिहासातील हा दुर्मिळ ठेवा आज आपल्यापर्यंत पोहोचू शकला.

सोबत मूळ कागदपत्रे आणि ॲक्सेसरीजही

या लिलावात जिंकलेल्या व्यक्तीला फक्त कॉम्प्युटरच नाही, तर इतरही अनेक ऐतिहासिक गोष्टी मिळाल्या. यामध्ये मूळ ऑपरेटिंग मॅन्युअल, हार्डवेअरचे काही अतिरिक्त भाग आणि 'ॲपल १ ओनर्स क्लब'मध्ये सामील होण्याचं टाईप केलेलं निमंत्रण यांचा समावेश आहे.

ॲपल-१ च्या अधिकृत नोंदवहीत (Registry) या मशीनचा क्रमांक ४८ आहे. या नोंदवहीच्या अहवालानुसार, सध्या जगभरात ७५ पेक्षा कमी ॲपल-१ कॉम्प्युटर्स अस्तित्वात आहेत. त्यामुळेच चालू स्थितीत असलेला हा कॉम्प्युटर मिळवण्यासाठी संग्राहकांमध्ये मोठी चुरस पाहायला मिळाली.

लिलावात मोडले सर्व रेकॉर्ड्स

बोनहॅम्स (Bonhams) या लिलाव संस्थेने दिलेल्या माहितीनुसार, १.१५ दशलक्ष डॉलर्सची ही अंतिम किंमत ॲपल-१ कॉम्प्युटरसाठी आजवरची विक्रमी रक्कम आहे. लिलावापूर्वी या मशीनची किंमत ५ लाख ते ८ लाख डॉलर्सच्या घरात असेल असा अंदाज होता. पण दोन बोली लावणाऱ्यांमधील प्रदीर्घ स्पर्धेनंतर याने अपेक्षेपेक्षा खूप मोठी रक्कम मिळवली.

बोनहॅम्सने या लिलावाला एक 'असाधारण निकाल' म्हटलं आहे. पर्सनल कॉम्प्युटिंगच्या इतिहासात या मशीनचं महत्त्व खूप मोठं असल्याचं त्यांनी नमूद केलं. चालू स्थितीत असलेलं मशीन, वोजनियाक यांची सही आणि जॉब्स यांचं पत्र या सगळ्या गोष्टींमुळे हा कॉम्प्युटर इतर जुन्या मशीन्सपेक्षा खूप वेगळा आणि खास ठरतो.

गॅरेजमधल्या प्रयोगापासून ते टेक जगतातील मैलाच्या दगडापर्यंत

१९७६ मध्ये जेव्हा ॲपल-१ बाजारात आला, तेव्हा 'पर्सनल कॉम्प्युटर' ही संकल्पना लोकांसाठी अगदीच नवीन होती. कंपनीच्या सुरुवातीच्या काळात जॉब्स आणि वोजनियाक यांनी एकत्र काम केलं. याच पहिल्या मशीन्सनी जगातील सर्वात प्रभावशाली टेक्नॉलॉजी कंपनीचा पाया रचला.

कीबोर्डवर टाईप केलेलं अक्षर जेव्हा पहिल्यांदा स्क्रीनवर दिसलं, तेव्हाचा तो थरार वोजनियाक यांनी नंतर त्यांच्या 'iWoz' या आत्मचरित्रात मांडला आहे. कॉम्प्युटरच्या इतिहासातील तो एक अत्यंत महत्त्वाचा क्षण होता, असं ते सांगतात.

जवळपास पाच दशकांनंतर, हॅटफिल्ड ॲपल-१ च्या या लिलावाने हे दाखवून दिलं आहे की, सुरुवातीच्या काळातील तंत्रज्ञान आता किती मौल्यवान ऐतिहासिक ठेवा बनलं आहे. संग्राहकांसाठी याचं महत्त्व फक्त त्याच्या दुर्मिळ असण्यात किंवा चालू स्थितीत असण्यात नाही, तर ॲपलच्या स्थापनेच्या काळाशी जोडलेल्या थेट संबंधात आहे.